Θέλει να κτίσει μία υποθαλάσσια αποικία και να ζήσει εκεί

Ο Ρόμπερτ Μπάλαρντ στο τιμόνι του σκάφους του, σε μία από τις 110 αποστολές του. Αισθάνεται τυχερός όταν αντικρύζει το παρελθόν της Ιστορίας, τα ίχνη τραγικών στιγμών αλλά και το ανθρώπινο μεγαλείο

Ταξίδεψε με το βαθυσκάφος του στα πιο απόμακρα σημεία του πλανήτη, βρέθηκε σε
απύθμενους κρατήρες, αντίκρυσε την πιο αρχέγονη μορφή ζωής στη Γη, ανακάλυψε
ιστορικά ναυάγια χιλιάδων χρόνων, σάστισε με την ομορφιά ενός μυστηριώδους
κόσμου που πρώτα τα δικά του μάτια είδαν και προχώρησε βήματα μπροστά τις
επιστήμες της Ωκεανογραφίας, της Θαλάσσιας Γεωλογίας και της Ενάλιας
Αρχαιολογίας. Ο Ρόμπερτ Μπάλαρντ, ο σημαντικότερος εξερευνητής των θαλασσών ­
με πιο γνωστό του επίτευγμα την ανακάλυψη του «Τιτανικού» ­ μιλάει στα «ΝΕΑ»
για τη μαγεία του βυθού, τον βιβλικό κατακλυσμό του Νώε, τις σημαντικότερες
ανακαλύψεις του των τελευταίων 30 χρόνων και αυτά που ονειρεύεται να βρει
στους ωκεανούς.

Το παρελθόν της Ιστορίας

Τρεις δεκαετίες τώρα, ωθεί τα όρια της ανθρώπινης γνώσης. Ξεκίνησε εμπνεόμενος
από την προσπάθεια των πρώτων αστροναυτών να εξερευνήσουν τα όρια του κόσμου,
αλλά ο Μπάλαρντ διάλεξε να ταξιδέψει στην εκ διαμέτρου αντίθετη κατεύθυνση,
προς τα βαθιά. Τέσσερα χρόνια μετά την προσσελήνωση στο φεγγάρι, συμμετείχε
στην πρώτη του υποθαλλάσσια αποστολή και πήρε για τα καλά το βάπτισμα του
πυρός, κινδυνεύοντας να χάσει τη ζωή του στον βυθό του Ειρηνικού. Ακολούθησαν
άλλες δύο φορές που βρέθηκε πολύ κοντά στον θάνατο στις ατέλειωτες ώρες που
έχει περάσει στους ωκεανούς.

Ο Αμερικανός εξερευνητής «μένει έκπληκτος» μπροστά σε κάθε νέα του ανακάλυψη
και «αισθάνεται τυχερός» όταν αντικρύζει το παρελθόν της Ιστορίας, τα ίχνη
τραγικών στιγμών ή του ανθρώπινου μεγαλείου. «Οι ανακαλύψεις αυτές είναι
σημαντικές γιατί μας συνδέουν με το παρελθόν μας». Το όνειρό του, πάντως,
είναι να σχεδιάσει μία υποθαλάσσια αποικία και να ζήσει εκεί.

«Ο Τιτανικός»

Στην πρώτη του αποστολή το 1973, ήταν μόλις ο δεύτερος άνθρωπος που βρέθηκε
στη μεσωκεάνια ράχη του Ειρηνικού, όπως ονομάζεται το σημείο όπου αποκλίνουν
οι τεκτονικές πλάκες. Στις επόμενες αποστολές όμως ­ περισσότερες από 110 ­ ο
Μπάλαρντ ήταν αυτός που βρέθηκε κάπου πρώτος από όλους. Η ανακάλυψη του
«Τιτανικού» το 1985 τον έκανε διάσημο στον πολύ κόσμο, αλλά δεν είναι αυτή η
κορυφαία στιγμή της καριέρας του. «Η μεγαλύτερη επιστημονική επιτυχία μου
είναι η ανακάλυψη των υδροθερμικών στομίων το 1977 στον Ανατολικό Ειρηνικό
Ωκεανό, κοντά στα νησιά Γκαλάπαγκος. Και το μεγαλύτερο δέος στην καριέρα μου
το ένιωσα όταν δύο χρόνια αργότερα ήμουν ο πρώτος άνθρωπος που αντίκρυσε έναν
σχηματισμό “μαύρης καμινάδας” (black smoker chimney) σε βάθος τριών
χιλιομέτρων».

Θερμές πηγές

Τα υδροθερμικά στόμια είναι ανοίγματα στον βυθό των ωκεανών, που σχηματίζονται
στα σημεία όπου αποκλίνουν οι τεκτονικές πλάκες στις ηφαιστειακές μεσωκεάνιες
ράχες. Πρόκειται για θερμές υποθαλάσσιες πηγές απ’ όπου αναβλύζει νερό σε πολύ
υψηλές θερμοκρασίες (350 βαθμοί) εμπλουτισμένο με πολλές χημικές ενώσεις,
μέταλλα και ιχνοστοιχεία, τα οποία προέρχονται από τον φλοιό της Γης.

Στο μέρος των υδροθερμικών πηγών σχηματίζονται στενόμακρες γεωλογικές δομές,
που μοιάζουν με καμινάδες, απ’ όπου αναβλύζει με ορμή καυτό μαύρο θειούχο νερό
από τα έγκατα της Γης. Το παράξενο χρώμα οφείλεται στα μέταλλα που περιέχει
και στην ανάμειξή του με το παγωμένο νερό του βυθού. Για αυτό ονομάζονται
«μαύρες καμινάδες». Η έκταση των υποθαλάσσιων αυτών περιοχών μπορεί να φθάσει
ακόμα και τα 800 τετραγωνικά μέτρα. Το τοπίο θυμίζει περισσότερο εξωγήινες
τοποθεσίες βγαλμένες από την επιστημονική φαντασία.

Σαν μυθιστόρημα του Ιουλίου Βέρν

Πολλοί επιστήμονες θεωρούν πως εκεί εμφανίστηκε η πρώτη μορφή ζωής στον
πλανήτη, πρωτόγονοι οργανισμοί με πολύ απλή βιολογική οργάνωση που
εκμεταλλεύονται τις κατάλληλες συνθήκες του περιβάλλοντος (ιδανική
θερμοκρασία, νερό πλούσιο σε μαγγάνιο και θειάφι).

Δεν αποκλείουν μάλιστα την ύπαρξη τέτοιων θερμών πηγών σε άλλους πλανήτες και
ουράνια σώματα, όπου με τον ίδιο τρόπο σχηματίστηκαν αρχέγονες μορφές ζωής.
Εκτός από βακτήρια όμως, εκεί κατοικούν περίεργα στην όψη και γιγαντιαία στο
μέγεθος οστρακόδερμα, μύδια και σκουλήκια, που θυμίζουν μυθιστόρημα του
Ιουλίου Βερν.

Όταν ο Μπάλαρντ ανακάλυψε τις πρώτες υδροθερμικές πηγές με το βαθυσκάφος
«Άλβιν», χάρισε αξιοπιστία στη θεωρία των γεωτεκτονικών πλακών και έριξε φως
στην προέλευση της ζωής στη Γη.

«Η ανακάλυψη των υδροθερμικών στομίων μας έκανε όμως να δούμε με άλλο μάτι τη
ζωή στο Διάστημα. Γι’ αυτό και έχουμε στρέψει το ενδιαφέρον μας στην Ευρώπη,
το φεγγάρι του Δία, όπου υπάρχει ένας ωκεανός. Πιστεύουμε ότι στο βάθος του
βρίσκονται ενεργά ηφαίστεια και ίσως μορφές ζωής».

Έτσι, η ωκεανογραφική κοινότητα μαζί με τη NASA θέλουν να αναπτύξουν την
απαραίτητη τεχνολογία και να στείλουν μία πολύ φιλόδοξη αποστολή στην Ευρώπη:
αφού προσεδαφιστούν στον παγωμένο δορυφόρο, θα τρυπήσουν τον πάγο σε βάθος
τριών χιλιομέτρων, θα εισέλθουν σε έναν ωκεανό βάθους 100 χιλιομέτρων, 10
φορές βαθύτερο από τον δικό μας και θα αναζητήσουν ενδείξεις για την ύπαρξη ζωής.

Αναζητώντας την κιβωτό του Νώε

Τα δύο τελευταία καλοκαίρια, ο Ρόμπερτ Μπάλαρντ εποπτεύει μία μεγάλη
εξερεύνηση στη Μαύρη Θάλασσα, η οποία χρηματοδοτείται από τη National
Geographic Society, αναζητώντας αποδείξεις για τον βιβλικό κατακλυσμό του Νώε.
Τα μέχρι τώρα ευρήματα είναι εντυπωσιακά: μία αρχαία πόλη σε βάθος 95 μέτρων
με οικήματα και αντικείμενα καθημερινής χρήσης πολύ καλά διατηρημένα μέσα σε
τόνους λάσπης, τέσσερα ναυάγια ρωμαϊκά και βυζαντινά σε άριστη κατάσταση λόγω
της έλλειψης οξυγόνου στα βαθιά της Μαύρης Θάλασσας και ίχνη μιας ακτογραμμής
που πριν από 7.000 χρόνια βυθίστηκε ξαφνικά κάτω από 150 μέτρα αλμυρού νερού.

Η πρώτη επιστημονική έκθεση των ερευνών δημοσιεύτηκε στο τελευταίο τεύχος του
επιστημονικού περιοδικού «American Journal of Archaeology». Ο Μπάλαρντ
πιστεύει ότι όταν έλειωσαν οι παγετώνες, η στάθμη της Μεσογείου ανέβηκε και τα
νερά έσπασαν το φυσικό φράγμα του Βοσπόρου, κατακλύζοντας τη λίμνη της Μαύρης
Θάλασσας με θαλασσινό νερό. Οι έρευνες των επιστημόνων αποδεικνύουν ότι πριν
από τη μεγάλη πλημμύρα, η περιοχή εκατοικείτο από έναν πολιτισμό άγνωστης
ταυτότητας. Επόμενο βήμα είναι η εξερεύνηση της περιοχής με το βαθυσκάφος
«Ηρακλής» του Μπάλαρντ το καλοκαίρι του 2003.

Όνειρό του ένα υποβρύχιο μουσείο ανοιχτά της Τζιάς

Οι «μαύρες καμινάδες», όπως τις αντίκρυσε πρώτος από όλους ο Ρόμπερτ Μπάλαρντ, κοντά στα νησιά Γκαλάπαγκος, αναβλύζουν καυτό νερό από τα έγκατα της Γης

Την επιστημονική αναγνώριση των συναδέλφων του ο Ρόμπερτ Μπάλαρντ την είχε
κερδίσει από πολύ νωρίς. Τη δόξα στο ευρύ κοινό όμως, περίμενε μέχρι την
εβδομηκοστή αποστολή του για να τη γνωρίσει. Το 1985 βρήκε το ναυάγιο του
«Τιτανικού» να αναπαύεται στον βυθό του Ατλαντικού και μαζί τα απομεινάρια
μιας χρυσής εποχής των αρχών του 20ού αιώνα. Πολλοί έχουν εκμεταλλευτεί το
εύρημά του για να πλουτίσουν ανασύροντας αντικείμενα με ιστορική αξία, ενώ δεν
λείπουν τα σχέδια για ανάσυρση του υπερωκεάνιου. Ο ίδιος όμως, αντιδρά,
προτρέποντας τους επιχειρηματίες να αφήσουν τα πάντα στη θέση τους.

Όπως όλοι οι μεγάλοι εξερευνητές στην Ιστορία, ο Μπάλαρντ έχει ένα όραμα για
το μέλλον. Και σε αυτό δεν έχει θέση ένα κουφάρι πλοίου σε μουσείο, αλλά
ρομποτικές κάμερες, δορυφόροι και καλώδια οπτικών ινών, που μεταφέρουν στα
πολυτελή σαλόνια του «ζωντανά» τον επισκέπτη από οποιοδήποτε σημείο του
πλανήτη. Ταυτόχρονα, με τη χρήση νέων τεχνολογιών, που ερευνητές υπό την
καθοδήγησή του αναπτύσσουν, ο επισκέπτης θα μαθαίνει μέσα από το ναυάγιο την
ιστορία της εποχής ή σε άλλες τοποθεσίες τα πλάσματα του βυθού.

Ανάλογα σχέδια έχει και για άλλα διάσημα ναυάγια που έχει ανακαλύψει, όπως του
γερμανικού θωρηκτού «Βίσμαρκ», του αμερικανικού πολεμικού πλοίου «Γιορκτάουν»,
του χαμένου στόλου στο Γκουανταλκανάλ και δύο φοινικικών ναυαγίων στη
Μεσόγειο, τα αρχαιότερα που έχουν βρεθεί ποτέ.

Από τα μελλοντικά του σχέδια δεν λείπει ούτε η Ελλάδα, όπως λέει στα «ΝΕΑ».
Πριν από έξι χρόνια, βρέθηκε στα ανοιχτά της Τζιάς βιντεοσκοπώντας με
τηλεκατευθυνόμενο σκάφος και ένα πυρηνοκίνητο υποβρύχιο το ναυάγιο του
«Βρετανικού». Το πλοίο εντοπίστηκε από τον Ζακ Κουστό και θεωρείται το
«αδελφάκι» του «Τιτανικού». Κατά καιρούς έχει κάνει λόγο για τη δημιουργία
υποβρύχιου μουσείου στο σημείο του ναυαγίου, σχέδια που φαίνεται πως θα
προχωρήσουν, ο ίδιος όμως δεν θέλει ακόμα να αποκαλύψει περισσότερες
λεπτομέρειες.

Προς το παρόν, πάντως, τον επόμενο χρόνο, θα δουλέψει στο πλούσιο οικοσύστημα
του Κόλπου του Μοντερέι στη Βόρεια Καλιφόρνια, στήνοντας ένα πρωτοποριακό
υποβρύχιο μουσείο για τους επισκέπτες του Ενυδρείου Μύστικ στο Κονέτικατ, στην
άλλη άκρη της Αμερικής. Στη συνέχεια, εντός του 2002, θα ηγηθεί αποστολής στη
Θάλασσα Βέντελ στην Ανταρκτική, αναζητώντας το χαμένο πλοίο «Endurance» του
εξερευνητή σερ Έρνεστ Σάκλετον. Παράλληλα, συνεχίζει το τεράστιο εκπαιδευτικό
του έργο, παρουσιάζοντας τις επιστήμες του βυθού σε 1,3 εκατομμύρια παιδιά με
το πρόγραμμα Jason.