Ευτυχώς που υπάρχουν ο Εθνικός Κήπος και το Πεδίον του Άρεως

Οι ανοιχτοί και δενδροφυτεμένοι χώροι μέσα στην πόλη, μειώνονται συνεχώς.
Παντού τριγύρω, στους ελάχιστους εναπομείναντες χώρους περιαστικού πρασσίνου,
ξεφυτρώνουν οικισμοί. «Η Αθήνα εξαπλώνεται ραγδαία, χωρίς σχέδιο, χωρίς να
έχει προηγηθεί συγκεκριμένη μελέτη», παραδέχεται ο Οργανισμός της Αθήνας, ενώ
οι στατιστικές των τελευταίων ετών περιγράφουν μια πόλη που… πάσχει από
δύσπνοια.

Όπως εξηγεί ο κ. Ηλίας Καϊναδάς, ερευνητής στο Τμήμα Περιβάλλοντος του
Πανεπιστημίου Αιγαίου, της αναλογεί το μικρότερο ποσοστό πρασίνου ανά κάτοικο,
είναι τελευταία στην παγκόσμια κατάταξη. Και ενώ ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός
Περιβάλλοντος περιγράφει ως «ανεκτή» την αναλογία 10 τετραγωνικών μέτρων
πρασίνου ανά κάτοικο, η Αθήνα εδώ και τρεις δεκαετίες προσφέρει μόλις 2,5
τετραγωνικά μέτρα «ανάσας» σε κάθε έναν από τους κατοίκους της και… παίζει
με τα τετραγωνικά εκατοστά.

Το 1960, στην πόλη που ήταν έξι φορές μικρότερη από τη σημερινή αντιστοιχούσαν
2,52 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου ανά κάτοικο. Το 1984, όταν η πόλη είχε τη μισή
έκταση από αυτήν που έχει σήμερα, η αναλογία ήταν 2,58 τετραγωνικά μέτρα ανά
κάτοικο.

Με βάση τα τελευταία στοιχεία (για το 1999) η πόλη μπορεί να εκσυγχρονίστηκε,
να διπλασιάστηκε σε έκταση, να ανανεώθηκε, να επεκτάθηκε προς τα άκρα του
Λεκανοπεδίου, ουδείς όμως φρόντισε ώστε να αυξηθεί το ποσοστό πρασίνου.

Αντίθετα, η αναλογία, το 1999, ήταν οριακά μικρότερη (2,55 τετραγωνικά μέτρα
ανά κάτοικο).

Παράλληλα, όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς επισημαίνουν πως έχει μειωθεί ακόμη
περισσότερο το περιαστικό πράσινο ­ αυτό που βρίσκεται γύρω από την πόλη, στα
προάστια εκείνα που πλέον είναι πυκνοκατοικημένα σχεδόν όσο και το κέντρο. «Η
μείωση αυτή είναι ιδιαίτερα επικίνδυνη, τονίζει ο κ. Δημήτρης Νταλλής,
ερευνητής στον Τομέα Οικολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών. Παρ’ όλο που
υπάρχουν δεκάδες μελέτες και συγκεκριμένα σχέδια για την αύξηση του
περιαστικού πρασίνου, ουδεμία έχει υλοποιηθεί».

Ραγδαία επιδείνωση

Η κ. Αικατερίνη Συκιανάκη, από τη Διοίκηση του Οργανισμού της Αθήνας,
παραδέχεται πως «τα τελευταία χρόνια το πολεδομικό συγκρότημα της Αθήνας
εξαπλώθηκε ραγδαία». Ο Οργανισμός Ρυθμιστικού Σχεδίου και το ΥΠΕΧΩΔΕ
περιγράφουν με μελανά χρώματα την κατάσταση.

Σημειώνουν, σε επίσημα έγγραφα, όπως είναι ο Σχεδιασμός Μητροπολιτικής
Περιφέρειας για Βιώσιμη Ανάπτυξη (η τελευταία έκδοσή του κυκλοφόρησε το 1997),
πως «τα όρια της πόλης περικλείουν έκταση πολλαπλάσια εκείνης του 1960, ενώ το
πράσινο γύρω από την πόλη μειώθηκε σημαντικά. Η εξάπλωση της τελευταίας
δεκαετίας έγινε χωρίς να υπάρχει συνολικό πλαίσιο σχεδιασμού, χωρίς γενική
κατεύθυνση και οργάνωση, με συνέπεια τη συρρίκνωση του ελεύθερου χώρου, του
πρασίνου και της γεωργικής γης». Η Αθήνα σήμερα απλώνεται από το Θριάσιο Πεδίο
έως και τα Μεσόγεια, ενώ επεκτείνεται κατά μήκος όλων των ακτών. «Και καθώς
δεν υπήρξε ποτέ κάποιο συνολικό πολεοδομικό σχέδιο, η εξάπλωση των τελευταίων
20 χρόνων είχε ως αποτέλεσμα τη συρρίκνωση του πρασίνου εντός και εκτός των
ορίων της πόλης», τονίζει ο καθηγητής Πολεοδομίας του Τμήματος Αστικής και
Περιφερειακής Ανάπτυξης κ. Παύλος Λουκάκης.

«Ακόμη και οι στατιστικές δεν περιγράφουν την εικόνα σε όλη την τραγικότητά
της.

Και το πρόβλημα δεν είναι τόσο στα πάρκα, τα άλση, τους θάμνους ή τα
πεζοδρόμια όσο στο πράσινο των βουνών γύρω από την Αθήνα, το οποίο μειώνεται
συνεχώς δίνοντας τη θέση του στο τσιμέντο.

Καθώς η πόλη επεκτείνεται, οι περιοχές που παλιότερα τις χαρακτηρίζαμε
«πνεύμονες πρασίνου» γίνονται πια ένα με την πόλη.

Αρνητικό ισοζύγιο

Στο Αιγάλεω, τον Υμηττό, την Πεντέλη, σε περιοχές που θα μπορούσαμε να τις
εντάξουμε στον αστικό ιστό, χωρίς να καταστρέψουμε το πράσινο και τους
ανοιχτούς χώρους, κάναμε ακριβώς το αντίθετο: εφαρμόσαμε τον κανόνα της πυκνής
ασφυκτικής δόμησης», τονίζει ο κ. Λουκάκης.

Όπως εξηγεί ο αρχιτέκτονας-πολεοδόμος κ. Σπύρος Τσαγκαράτος: «Μια σύγχρονη
πόλη χρειάζεται αστικό και περιαστικό πράσινο. Στην Αθήνα τα τελευταία είκοσι
χρόνια το μεν αστικό πράσινο παραμένει το ίδιο, το δε περιαστικό μειώθηκε
δραστικά. Το ισοζύγιο είναι αρνητικό. Αντί να προχωρούμε μπροστά, κάνουμε
βήματα προς τα πίσω».

Όσον αφορά τα έργα ανάπλασης του αστικού πρασίνου που έχουν εξαγγελθεί, είτε
προχωρούν πολύ αργά είτε δεν έχουν ξεκινήσει καν. «Σελεπίτσαρι, Ποικίλον Όρος,
Καματερό, Περιστέρι, Πετρούπολη, Χαϊδάρι… Είναι περιοχές στις οποίες έχουν
προγραμματισθεί αναπλάσεις και διαμορφώσεις τοπίου, όμως σχεδόν κανένα
πρόγραμμα δεν έχει ολοκληρωθεί. Το Λεκανοπεδιο έχει μείνει με τον Εθνικό Κήπο,
με το Πεδίον του Άρεως.

Όσο για το Γουδί, το Ελληνικό, τα Κουντουριώτικα, ουδείς γνωρίζει τι πρόκειται
να γίνει. Και για το Άλσος Ριζάρη, αυτό που ξέρουμε μέχρι στιγμής είναι πως θα
καταστραφεί», τονίζει ο κ. Λουκάκης.

ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

77% τσιμέντο, 19% άσφαλτος, 4% πράσινο…

* ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗ

(Γραφείο Βόρειας Ελλάδας)

Η Θεσσαλονίκη σήμερα καλύπτεται κατά 77% από κτίρια, κατά 19% από
ασφαλτοστρωμένους δρόμους και μόλις ένα 4% αποτελείται από πράσινο και
ελεύθερους χώρους. Ανοιχτοί χώροι και εκτάσεις πρασίνου έχουν μειωθεί κατά 20%
από το 1979 μέχρι σήμερα, γεγονός που επιδεινώνει την ατμοσφαιρική ρύπανση και
υποβαθμίζει την ποιότητα ζωής των πολιτών. Μέσα στα χρόνια αυτά, οι
περισσότεροι ελεύθεροι χώροι οικοδομήθηκαν ή μετατράπηκαν σε πάρκινγκ, με
αποτέλεσμα σήμερα η Θεσσαλονίκη να έχει υποπολλαπλάσια αναλογία έκτασης
πρασίνου ανά κάτοικο από το κατώτατο διεθνώς παραδεκτό όριο.

Η πιο λεπτομερής και επιστημονικά τεκμηριωμένη μελέτη για το αστικό πράσινο
της Θεσσαλονίκης δημοσιεύτηκε το 1979, από τη Συντονιστική Επιτροπή
Επιστημονικών Συλλόγων για την Προστασία του Περιβάλλοντος Θεσσαλονίκης. Η
μελέτη εξέτασε τους διαμορφωμένους πράσινους χώρους και με βάση τον πληθυσμό
του Πολεοδομικού Συγκροτήματος το 1979 υπολογίστηκε ότι ο μέσος όρος για το
πολεοδομικό συγκρότημα ήταν 2,73 τετραγωνικά μέτρα πρασίνου ανά κάτοικο,
αναλογία περίπου τέσσερις φορές μικρότερη από το κατώτατο διεθνώς παραδεκτό
όριο, που είναι 10 τ.μ. ανά κάτοικο.

Από το 1979 μέχρι σήμερα ο πληθυσμός αυξήθηκε κατά περίπου 40%, ενώ σύμφωνα με
υπολογισμούς, η έκταση των ελεύθερων και πράσινων χώρων μειώθηκε κατά 20%. Άρα
ο μέσος όρος έφτασε περίπου στο 1,6 τ.μ. ανά κάτοικο, δηλαδή έξι φορές
μικρότερος από το κατώτερο όριο. Και μάλιστα τη στιγμή που σύμφωνα με τις
μελέτες πολεοδομικού προτύπου του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, με βάση τις
κλιματολογικές συνθήκες και τον πληθυσμό του, το Πολεοδομικό Συγκρότημα έπρεπε
να έχει αναλογία 20 τ.μ. πρασίνου ανά κάτοικο, δηλαδή 12 φορές μεγαλύτερη από
τη σημερινή.

Μερικοί από τους πράσινους και ελεύθερους χώρους που θυσιάστηκαν από το 1979
μέχρι σήμερα είναι μεγάλες εκτάσεις στο Πανεπιστήμιο, ο χώρος του Βυζαντινού
Μουσείου, το πάρκο της Κληματαριάς, ο Κήπος του Καλού, ο χώρος όπου είναι
χτισμένο το κτίριο της Τράπεζας Πειραιώς στην Εθνικής Αμύνης και της Δημοτικής
Βιβλιοθήκης. Επιπλέον, κάτι που δεν φαίνεται στις μελέτες αλλά επιβαρύνει την
ήδη κακή κατάσταση, πυκνοδομήθηκε η Άνω Πόλη, καταστράφηκε το 70% των πράσινων
χώρων του Ρετζικίου, του Νέου Πανοράματος και της Πυλαίας. Επιπλέον, υπήρξαν
περιπτώσεις κατά τις οποίες καταστράφηκαν χώροι πρασίνου, κυρίως στον δήμο
Θεσσαλονίκης, προκειμένου να δημιουργηθούν νέοι χώροι στάθμευσης.

Στον αντίποδα διαμορφώθηκαν ελάχιστοι νέοι χώροι πρασίνου, με φωτεινές
εξαιρέσεις τα δύο πάρκα στην περιοχή Χαριλάου και την αναμόρφωση όλων των
παραλιακών πάρκων, που ακόμα βρίσκεται σε εξέλιξη. Ανάσα αναμένεται να δώσουν
επίσης η δημιουργία χώρου πρασίνου στην οδό Κατσιμίδου και η αξιοποίηση της
αλάνας της Τούμπας, που έχουν ενταχθεί στο πρόγραμμα “Ελλάδα 2004”.

Στην ήδη επιβαρημένη κατάσταση προστέθηκε η τρομερή καταστροφή που υπέστη το
περιαστικό δάσος του Σέιχ Σου τον Ιούλιο του 1997. Ο απολογισμός της πυρκαγιάς
ήταν τραγικός για τον βασικό πνεύμονα πρασίνου της πόλης, καθώς κάηκε το 55%
της έκτασής του, συνολικά 16.640 τετραγωνικά μέτρα.

ΠΑΤΡΑ – ΗΡΑΚΛΕΙΟ

Δύο πάρκα για κάθε πόλη!

Τα μεγαλά αστικά κέντρα της περιφέρειας δυστυχώς παρουσιάζουν τα ίδια συμπτώματα με την Αθήνα όπου για να βρεις λίγο πράσινο πρέπει να διανύσεις αρκετά χιλιόμετρα…

Σε ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα της πόλης αναδεικνύεται πλέον η έλλειψη
πρασίνου και ελεύθερων χώρων στην Πάτρα. Η έντονη οικοδομική δραστηριότητα των
τελευταίων είκοσι χρόνων άλλαξε δραματικά την εικόνα της πόλης και περιόρισε
σημαντικότατα το πράσινο στην αναλογία του με το τσιμέντο. Η έλλειψη ανοικτών
χώρων πρασίνου, ιδιαίτερα στο κέντρο της Πάτρας, είναι πλέον μια
αδιαμφισβήτητη πραγματικότητα.

Μόλις τα τελευταία δύο χρόνια άρχισαν να γίνονται κάποιες παρεμβάσεις στην
παραλία, με τη δημιουργία δύο μικρών πάρκων. Σύμφωνα με στοιχεία του δήμου, η
Πάτρα εκτείνεται σε 25.000 στρέμματα, εκ των οποίων δομημένα είναι περίπου τα
18.000 στρέμματα. Στις προτάσεις που μελετά ο δήμος για την ανάπτυξη χώρων
πρασίνου πάντως, περιλαμβάνεται και η δημιουργία πάρκου στο έλος της Αγυιάς,
στην περιοχή Καβουκάκι και στη βόρεια πλευρά της πόλης.

Εξίσου απογοητευτική είναι η κατάσταση που επικρατεί και στο Ηράκλειο, αφού το
πράσινο στην πόλη δεν εκτείνεται παρά σε μερικές δεκάδες στρέμματα. Η άναρχη
δόμηση ­ την τελευταία εικοσαετία εκτιμάται πως έχουν χτιστεί 20.000 αυθαίρετα
και πολυώροφα κτίρια ­ η έλλειψη νερού, κυρίως στην αρχή της δεκαετίας του
’90, αλλά και η χαμηλή ιεράρχηση της αξίας του πρασίνου, μετέτρεψαν το
Ηράκλειο σε μια από τις ελληνικές τσιμεντουπόλεις, σε σημείο να διεκδικεί
μάλιστα μια από τις πρώτες θέσεις ανάμεσά τους. Στην πραγματικότητα το
Ηράκλειο διαθέτει σήμερα μόλις δύο πάρκα, το Θεοτοκόπουλου και το Γεωργιάδη
και τα δύο όμως μαζί δεν ξεπερνούν σε έκταση τα 15 στρέμματα. Χαρακτηριστικό
της κατάστασης είναι πως ακόμη και εκεί που γίνεται επέκταση του σχεδίου πόλης
­ καθυστερημένα και ενώ έχουν ήδη χτιστεί αυθαίρετα ­ οι μικρές νησίδες δεν
δενδροφυτεύονται, αφού προτεραιότητα έχουν η αποχέτευση και η ασφαλτόστρωση.