Θέλουμε συναλλαγές με ονοματεπώνυμο

Τα τραγικά γεγονότα στις ΗΠΑ και ο πόλεμος στο Αφγανιστάν χτύπησαν τις
διεθνείς αγορές, ύστερα από μία πτωτική πορεία που είχε ξεκινήσει ουσιαστικά
από την άνοιξη του 2000 για το εξωτερικό και από το φθινόπωρο του 1999 για τη
Σοφοκλέους. Σε όλο αυτό το διάστημα, παρατηρήθηκε σημαντική πτώση των τιμών
των μετοχών, συρρίκνωση του όγκου συναλλαγών και μείωση της ρευστότητας ως
αποτέλεσμα της απροθυμίας των επενδυτών να τοποθετήσουν τις οικονομίες τους σε
μετοχές.

Οι εποπτικές αρχές σε Ευρώπη και ΗΠΑ ενίσχυσαν τους προληπτικούς και
κατασταλτικούς μηχανισμούς κατάχρησης αγοράς, καθώς σε περιόδους κρίσης
ευνοούνται τα φαινόμενα χειραγώγησης και χρήσης εμπιστευτικών πληροφοριών, με
δεδομένες τις μεγάλες διακυμάνσεις στις τιμές και τη μικρή ρευστότητα στις
αγορές. Οι έλεγχοι αυτοί έγιναν πιο εντατικοί και εξειδικευμένοι, ύστερα από
τα τρομοκρατικά χτυπήματα στις ΗΠΑ στις 11 Σεπτεμβρίου 2001. Την ίδια τακτική
ακολούθησε από την αρχή και η ελληνική Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς.

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς κ. Σταύρος Θωμαδάκης εξηγεί στην
«ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ» το πλαίσιο και τον στόχο των ελέγχων που διενεργεί η ελληνική
εποπτική αρχή, σε συνδυασμό με τις συνθήκες που επικρατούν στην ελληνική και
στις διεθνείς κεφαλαιαγορές. «Σε όλες τις περιόδους, οι εποπτικές αρχές
ενδιαφέρονται για την ακεραιότητα και την ευταξία στο σύστημα των
χρηματιστηριακών συναλλαγών.

Το ενδιαφέρον αυτό εντείνεται σε περιόδους κρίσεων με εντονότερη παρακολούθηση
του συστημικού κινδύνου της αγοράς», τονίζει ο κ. Θωμαδάκης και διευκρινίζει:
«Ενδεικτικά, αναφέρω τους ελέγχους στην οικονομική κατάσταση, την κεφαλαιακή
επάρκεια, τους δείκτες φερεγγυότητας και τα μεγάλα χρηματοοικονομικά ανοίγματα
των χρηματιστηριακών εταιρειών, την εμπρόθεσμη εκκαθάριση των συναλλαγών και
την τήρηση των κανόνων συμπεριφοράς όλων των φορέων προς την αγορά και τους
επενδυτές».

Τι ψάχνει η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς

«Σε αυτή, όμως, την περίοδο υπάρχει αυξημένη δραστηριότητα στη διερεύνηση
κατάχρησης αγοράς (χειραγώγηση και χρήση εμπιστευτικών πληροφοριών) που
συνδέονται με τα πρόσφατα γεγονότα.

Ταυτόχρονα με τη δράση των υπολοίπων εποπτικών αρχών στην Ευρωπαϊκή Ένωση και
τις ΗΠΑ, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς διενεργεί ελέγχους, από την πρώτη κιόλας
ημέρα των συμβάντων, σε συναλλαγές που έγιναν πριν από την 11η Σεπτεμβρίου σε
μετοχές και σε παράγωγα προϊόντα, οι οποίες πιθανώς να πραγματοποιήθηκαν με
πρότερη γνώση αυτών των περιστατικών. Όπως και οι άλλες ευρωπαϊκές εποπτικές
αρχές, έτσι και η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς ερευνά ειδικά τις συναλλαγές σε
τίτλους κλάδων και οικονομικής δραστηριότητας που έχουν ευαισθησία σε αυτές
τις εξελίξεις, όπως είναι για παράδειγμα οι αερομεταφορές, ο τουρισμός, οι
ασφάλειες και τα πετρελαιοειδή».

Ποια είναι τα προβλήματα

Πώς, όμως, διασφαλίζεται η διαφάνεια στις συναλλαγές και κατά πόσο μπορούν να
οδηγηθούν οι έρευνες σε συγκεκριμένα συμπεράσματα, όταν υπάρχει ανωνυμία σε
συναλλαγές που γίνονται, για παράδειγμα μέσω εταιρειών offshore (υπεράκτιες);
Στην ερώτηση αυτή, ο κ. Θωμαδάκης ανέφερε: «Ξέρουμε ότι η αποτελεσματική
εποπτεία προσκρούει στο τείχος της ανωνυμίας που προσφέρουν όχι μόνον οι
υπεράκτιες εταιρείες (offshore), αλλά και ορισμένα άλλα μορφώματα, όπως είναι
οι nominee λογαριασμοί (λογαριασμοί αντιπροσώπευσης) ή οι λογαριασμοί που
κινούνται μέσω ελβετικών τραπεζών. Με την ευκαιρία αυτή και με τα περιστατικά
που διερευνάμε, πιστεύω ότι ήρθε ο καιρός να καταργηθεί αυτό το τείχος της
ανωνυμίας. Αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να γίνει αποσπασματικά από μία χώρα,
όπως η Ελλάδα, αλλά θα πρέπει να αποτελέσει πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Ένωσης
και της διεθνούς κοινότητας. Ήδη, η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς με πρωτοβουλία της
έχει διατυπώσει τη σχετική άποψη στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή Κινητών Αξιών (CESR),
η οποία με τη σειρά της αναμένεται να διατυπώσει τη δική της εισήγηση στο
Ευρωπαϊκό Συμβούλιο. Αντίστοιχα οφέλη, όσον αφορά στη διαφάνεια, θα έχει ο
γενικότερος προσανατολισμός των ευρωπαϊκών επιτροπών κεφαλαιαγοράς προς την
εκκαθάριση των συναλλαγών σε επίπεδο τελικού επενδυτή. Πρόκειται για κάτι το
οποίο ήδη γίνεται στην Ελλάδα με την αποϋλοποίηση και με το ισχύον σύστημα
άυλων τίτλων. Για τον λόγο αυτό άλλωστε έχουμε πολύ υψηλότερο επίπεδο
διαφάνειας και ασφάλειας στην Ελλάδα από ό,τι σε πολλές άλλες ευρωπαϊκές
αγορές».

Οι αγορές σε κατάσταση κρίσης

Ο πρόεδρος της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς περιγράφει τα χαρακτηριστικά των αγορών
σε περιόδους κρίσης, για να εξηγήσει τους μηχανισμούς άμυνας που
αναπτύσσονται. «Οι κρίσεις κάνουν τους ανθρώπους πιο ευαίσθητους στους
χρηματοοικονομικούς κινδύνους. Αποτέλεσμα είναι να θέλουν να μειώσουν τους
κινδύνους που αναλαμβάνουν σε άλλες περιόδους. Έτσι, μειώνουν και τις
τοποθετήσεις τους σε μετοχές, οι οποίες ενέχουν κίνδυνο. Σε αυτές, λοιπόν, τις
περιόδους ­ κατά τη διάρκεια των οποίων παρατηρείται μια αυθόρμητη αντίδραση
με αποστροφή προς τον κίνδυνο ­ πρέπει οι επαγγελματίες της αγοράς, οι
εισηγμένες εταιρείες και οι σύμβουλοι των επενδυτών να λειτουργούν
σταθεροποιητικά. Θα πρέπει να προωθούν την ιδέα της αποφυγής ακραίων
αντιδράσεων. Κάτι το οποίο άλλωστε πρέπει να γίνεται και στις περιπτώσεις
κρίσεως υπερτίμησης, όπως συνέβη το 1999».

Ποιος είναι ο Σταύρος Θωμαδάκης

Ο κ. Σταύρος Θωμαδάκης είναι από το 1996 πρόεδρος της Επιτροπής
Κεφαλαιαγοράς. Σπούδασε Οικονομικές Επιστήμες (Yale, Β.Α.) και
Χρηματοοικονομική (ΜΙΤ, Μ.Sc., Ph.D.). Έχει διδάξει στο City University of New
York και στο ΜΙΤ. Είναι καθηγητής Οικονομικής των Επιχειρήσεων και
Χρηματοοικονομικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Επίσης, είναι συγγραφέας δύο
βιβλίων και επιμελητής έκδοσης δύο συλλογικών τόμων. Έχει δημοσιεύσει δεκάδες
άρθρα σε επιστημονικά περιοδικά. Έχει διατελέσει σύμβουλος οικονομικών
οργανισμών στο εξωτερικό, μέλος της Επιτροπής Αγγελοπούλου (1989-’90), της
Νομισματικής Επιτροπής της Ε.Ε. (1982-’84), του Δ.Σ. της Ευρωπαϊκής Τράπεζας
Επενδύσεων και της Εμπορικής Τράπεζας, οικονομικός σύμβουλος της Ένωσης
Ελληνικών Τραπεζών και πρόεδρος του Δ.Σ. του ΚΕΠΕ.