ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ώρα της αυτοκριτικής

Εν τάξει, ο Μπερλουσκόνι είναι μικρονοϊκός. Η Οριάνα Φαλάτσι είναι
φανατισμένη. Η Θάτσερ είναι ακροδεξιά. Πίσω από τις αιχμές τους εναντίον των
μουσουλμάνων, όμως, κρύβεται μια αλήθεια: η επιτακτική ανάγκη της
αυτοκριτικής.

Στην Καμπούλ: χήρες περιμένουν στην ουρά για το καθημερινό συσσίτιο

Αυτός ο πόλεμος είναι πράγματι θρησκευτικός ­ αποκλειστικά, όμως, ως προς την
εμφύλια διάστασή του. Δεν είναι η πρώτη φορά που ξεσπούν μεγάλες κρίσεις στο
εσωτερικό του μουσουλμανικού κόσμου. Οι Αλμοραβίδες είχαν ξεκινήσει το 1086
από τις ερήμους του Μαγκρέμπ για να «φέρουν στον σωστό δρόμο» την Ανδαλουσία,
που είχε παθιαστεί με τη μουσική και την ποίηση. Ακολούθησαν οι Ασασίνοι, που
ήλθαν από το Αλαμούτ για να σκοτώσουν τους ασεβείς πιστούς, και ύστερα οι
μυστηριώδεις Καρμάτες, ένα είδος αριστερών τρομοκρατών που πρέσβευαν την
ανακατανομή των αγαθών και την απόλυτη ισότητα. Η διαφορά ανάμεσα σε εκείνες
τις εποχές και τη σημερινή είναι ότι ο μουσουλμανικός κόσμος αρχίζει να
αφυπνίζεται. Μολονότι αποθαρρύνονται, όταν δεν απαγορεύονται, οι κριτικές
φωνές πολλαπλασιάζονται. Και αποτελούν τη μόνη ελπίδα για τη ριζική ανανέωση
του ισλάμ, και την απαλλαγή του από το δηλητηριώδες παρακλάδι του φανατισμού.

«Ο μουσουλμανικός κόσμος είναι βαρειά άρρωστος», σημειώνει ο αλγερινός
συγγραφέας Μπουαλέμ Σανσάλ στο γαλλικό περιοδικό les Inrockuptibles.
«Σε απόλυτη αναντιστοιχία με την εποχή, το ισλάμ συντρίβει αντί να εξυψώνει,
υποδουλώνει αντί να απελευθερώνει». Ο ινδοπακιστανός συγγραφέας Ιμπν Ουαράκ
συμφωνεί: «Ήλθε η στιγμή για τους μετριοπαθείς μουσουλμάνους να σηκωθούν και
να μετρηθούν», γράφει στο Marianne. «Είναι δικό τους χρέος να
αμφισβητήσουν με εντιμότητα τις αρχές της πίστης τους. Να αποδεχθούν τον ρόλο
του Κορανίου στη διάδοση της βίας. Να συνειδητοποιήσουν ότι το κείμενο αυτό
δεν είναι παρά ένα ανθρώπινο κείμενο, που περιλαμβάνει σοβαρά ηθικά, ιστορικά
και επιστημονικά λάθη. Ένα κείμενο που στηρίζεται σε ξεπερασμένες αρχές».

Έστω και καθυστερημένα, μια σειρά μουσουλμάνων διανοητών αρχίζουν να θέτουν το
ζήτημα της συνύπαρξης του ισλάμ με τη νεωτερικότητα. «Οι μουσουλμάνοι αρχίζουν
επιτέλους να ξεπερνούν τον φόβο ότι αν κάνουν αυτοκριτική θα παίξουν το
παιχνίδι της Δύσης», παρατηρεί στο Nouvel Observateur ο σουνίτης
θεολόγος Ταρίκ Ραμαντάν. Η εποχή Μέιτζι, στην Ιαπωνία, άρχισε το 1868. Την
ίδια χρονιά, ξεκίνησε μεταρρυθμίσεις ο Σάχης του Ιράν. Στην Ιαπωνία, οι
μεταρρυθμίσεις πέτυχαν. Στο Ιράν, ποτέ. Για ποιο λόγο; Τι αντιστάσεις
προβλήθηκαν; Μια αιτία είναι ο ανταγωνισμός του ισλάμ με τον χριστιανισμό. Μια
άλλη είναι η συσσώρευση ιστορικών λαθών. Γιατί όμως αυτά τα λάθη
επαναλαμβάνονται συνεχώς; Γιατί η Δύση ξεκίνησε τον εκσυγχρονισμό της τον 17ο
αιώνα με την κριτική της Βίβλου και των Γραφών, ενώ ουδείς ιμάμης τολμά ακόμη
και σήμερα να κάνει μια κριτική ανάγνωση του Κορανίου; Αυτά είναι τα κρίσιμα
ερωτήματα που πρέπει να θέσουν οι μουσουλμάνοι. Κι όχι να ρίχνουν συνεχώς το
φταίξιμο στους Αμερικανούς, στους Εγγλέζους, στους Ρώσους…