Τα πολλά πρόσωπα του ισλαμικού ιερού πολέμου

Παγκόσμια αντιτρομοκρατική συμμαχία, σύγκρουση των πολιτισμών, νέος
φασισμός, ανεστραμμένο είδωλο της παγκοσμιοποίησης, πρώτος πόλεμος του 21ου
αιώνα.

Ποια είναι η φύση της ισλαμικής τρομοκρατίας που έπληξε την Αμερική στις 11
Σεπτεμβρίου; Ποιες είναι οι σχέσεις της με το Ισλάμ; Και με ποιο Ισλάμ, σε μια
θρησκεία που δεν υπάρχει μια ορθοδοξία, αλλά ένα πλήθος από διαφορετικά
ρεύματα;

Είτε από άγνοια είτε από ιδεολογία, ο πειρασμός είναι μεγάλος να μη βλέπει
κανείς στον ισλαμισμό παρά ένα ενιαίο φαινόμενο, κάτι σαν «ισλαμική διεθνή».
Αυτή η θεώρηση δυσχεραίνει την κατανόηση των εσωτερικών συγκρούσεων του
πολιτικού Ισλάμ. Αν ήταν πραγματικά ένα, τότε πώς εξηγείται ο εμφύλιος πόλεμος
που μαίνεται στο Αφγανιστάν εδώ και δώδεκα χρόνια; Πώς εξηγείται που η
Σαουδική Αραβία, η πιο πιστή σύμμαχος των ΗΠΑ στον αραβικό κόσμο, υποστηρίζει
παντού πολυάριθμες οργανώσεις που έχουν για λάβαρό τους τον ισλαμικό νόμο
«σαρία»;

Είναι γεγονός ότι υπάρχουν πολλά και διαφορετικά πολιτικά Ισλάμ, τα οποία όμως
όλα περιστρέφονται γύρω από μια κοινή αντίληψη: κάτι παραπάνω από μια «πίστη»,
πρόκειται για έναν τρόπο ζωής και σκέψης που συνδυάζει όλα τα κοινωνικά,
πολιτικά και πολιτιστικά αιτήματα του ατόμου. Μολονότι μειονοτικός στο πλαίσιο
του ευρύτερου «μουσουλμανικού έθνους», ο αραβικός κόσμος παραμένει η μήτρα
όλων των ιδεολογιών του πολιτικού Ισλάμ.

Το σύγχρονο πολιτικό Ισλάμ αναδύθηκε για πρώτη φορά νικηφόρο στο Ιράν, χώρα με
μεγάλη σιιτική πλειονότητα. Όμως, τα μεγάλα σύγχρονα ισλαμικά κινήματα, από το
Μαρόκο μέχρι την Ινδονησία, είναι κυρίως σουνιτικά (σε ποσοστό 80% του
συνολικού παγκόσμιου μουσουλμανικού πληθυσμού).

Σίιτικες οργανώσεις

Πρόκειται κυρίως για οργανώσεις υπεράσπισης των σιιτικών μειονοτήτων
(Πακιστάν, Αφγανιστάν). Το χομεϊνικό Ιράν (1979) γρήγορα παραιτήθηκε από την
εξαγωγή της επανάστασής του. Το Ισραήλ, η Σαουδική Αραβία και η Αίγυπτος έχουν
πολλές φορές κατηγορήσει την Τεχεράνη ότι υποκινεί ισλαμικές οργανώσεις στο
εσωτερικό τους. Η μοναδική χώρα εκτός Ιράν στην οποία δραστηριοποιούνται
πολιτικά οι σιίτες είναι ο Λίβανος, με την οργάνωση Αμάλ, αλλά κυρίως τη
Χεζμπολά, που είναι ταυτόχρονα εθνικό πολιτικό κόμμα και πολιτοφυλακή εναντίον
του Ισραήλ.

Ο ουαχαμπισμός υιοθετήθηκε από τη σαουδική βασιλική οικογένεια, που, ελέω
Βρετανών, βασιλεύει από το 1932. Η Σαουδική Αραβία είναι ο κυριότερος
χρηματοδότης τζαμιών, κορανικών σχολών και μουσουλμανικών πολιτικών οργανώσεων
σε όλον τον κόσμο, με ετήσιο «προϋπολογισμό» 11 δισ. ευρώ για τη διάδοση του
Ισλάμ. Η Σαουδική Αραβία θέλει να ελέγχει τα ισλαμικά κινήματα και να διατηρεί
υπό την ηγεμονία της τις ιερές πόλεις Μέκκα και Μεδίνα. Εδώ και είκοσι χρόνια,
το «χέρι» του ουαχαμπισμού έχει απλωθεί μέχρι την Αλγερία με το Ισλαμικό
Μέτωπο Σωτηρίας, το Κόσοβο και τη Βοσνία με «Άραβες» μουτζαχεντίν στη διάρκεια
των βαλκανικών πολέμων με την υποστήριξη των ΗΠΑ. Οι Σαουδάραβες
χρηματοδότησαν γενναία τους Αφγανούς μουτζαχεντίν και κατόπιν τους Ταλιμπάν,
καθώς και τους Πακιστανούς μουτζαχεντίν στο Κασμίρ. Υπάρχουν υπόνοιες ότι οι
Σαουδάραβες βρίσκονται πίσω από τα ισλαμικά πογκρόμ κατά των χριστιανών στη
Νιγηρία και την Ινδονησία. Η Μόσχα έχει καταγγείλει την παρουσία 400
ουαχαμπιτών στην Τσετσενία.

Αδελφοί Μουσουλμάνοι

Οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι, που ιδρύθηκαν στην Αίγυπτο το 1928 από τον Χασάν
ελ-Μπάνα, θέλουν να καταλάβουν την εξουσία μέσω της διαπαιδαγώγησης του λαού.
Εναντίον του κομμουνισμού και του παναραβισμού, άλλοτε κυνηγήθηκαν (ο Άσαντ
είχε σκοτώσει 10.000-20.000 το 1982) και άλλοτε χρησιμοποιήθηκαν από τα
καθεστώτα. Τόσο η Αίγυπτος όσο και η Ιορδανία τούς χρησιμοποιούν ανάλογα με
τις περιστάσεις.

Μια σειρά από άλλες οργανώσεις με κοινωνικοπολιτιστικές ή παράνομες
δραστηριότητες προωθούν τον ιερό πόλεμο (τζιχάντ). Πιο γνωστές είναι η
αιγυπτιακή Ισλαμική Τζιχάντ (που έχει αναλάβει την ευθύνη για τη δολοφονία του
προέδρου Σαντάτ, το 1981) και η Γκαμάα Ισλαμίγια, που έκανε τις επιθέσεις στο
Γουόρλντ Τρέιντ Σέντερ το 1993 και στο Λούξορ το 1997. Στην Παλαιστίνη, η
Τζιχάντ και η Χαμάς που αναπτύσσουν δράση εναντίον του Ισραήλ έχουν προέλθει
από τους Αδελφούς Μουσουλμάνους. Η οργάνωση Αλ Κάιντα του Μπιν Λάντεν είναι η
πρώτη που έχει αναπτύξει ένα δίκτυο το οποίο εξαπλώνεται σε τόσες πολλές
χώρες, ακόμη και στη Δύση. Στόχος της είναι η συγκρότηση ενός διεθνούς
ισλαμικού μετώπου για τη διεξαγωγή ιερού πολέμου κατά των Εβραίων και των
σταυροφόρων.

Σιίτες, Σουνίτες και Ουαχαμπίτες

Ισλαμιστές καίνε ομοίωμα του προέδρου Μπους σε αντιαμερικανική διαδήλωση στο Ισλαμαμπάντ

Μπορεί οι μουσουλμάνοι να έχουν μια κοινή πίστη στον Θεό που είναι
προικισμένος με 99 χαρίσματα (παντοδύναμος, παντογνώστης, φιλεύσπλαχνος,
κ.λπ.), μπορεί να σέβονται τους πέντε πυλώνες της θρησκείας τους (πίστη,
προσευχές, ραμαζάνι, ελεημοσύνη και προσκύνημα στη Μέκκα), αλλά παρ’ όλα αυτά
δεν υπάρχει μόνον ένα Ισλάμ αλλά πολλά.

Τα ρεύματα του Ισλάμ έχουν προκύψει από μια σειρά ιστορικών σχισμάτων και
διαφορετικών ερμηνειών του Κορανίου διά μέσου των αιώνων.

Οι σιίτες (λέξη που θα πει «κοινός αγώνας») είναι πιστοί του Αλή, εξαδέλφου
του Μωάμεθ, τελευταίου από τους «φωτισμένους» χαλίφες που, μετά τη Μεδίνα,
προώθησαν τη διάδοση της νέας πίστης και τη δογματική εδραίωσή του. Οι σιίτες
θεωρούνται οι πιο «νομιμόφρονες». Σύμφωνα με αυτούς, ο Μωάμεθ έφερε στον κόσμο
μία και μόνο πίστη, μία παράδοση (σούνα), αλλά και μία οικογένεια. Αυτή πρέπει
να κυριαρχεί στο Ισλάμ. Η πιο μεγάλη σιιτική σχολή ­ που επικρατεί στο Ιράν,
το Ιράκ και τη Λιβύη ­ διεκδικεί προφητική καταγωγή από τους δώδεκα ιμάμηδες
του Αλή. Γι’ αυτό οι σιίτες του Ιράν αποκαλούνται «δωδεκατικοί». Οι ισμαηλίτες
(των οποίων πνευματικός ηγέτης είναι ο Αγά Χαν) έχουν αποσχιστεί από τους
σιίτες.

Αν οι σιίτες διεκδικούν κληρονομικώ δικαίω μια προνομιακή θέση στο Ισλάμ, οι
σουνίτες στηρίζουν την πίστη τους σε μια απλή και σαφή ορθοδοξία του «σούνα»,
δηλαδή στην παράδοση που άφησε πίσω του ο προφήτης, όπως αυτή διασώθηκε από
τους πρώτους συντρόφους του. Στη συντριπτική πλειοψηφία τους, οι μουσουλμάνοι
σε όλον τον κόσμο είναι σουνίτες.

Ο ουαχαμπισμός είναι μια πουριτανική εκδοχή του Ισλάμ, η οποία είναι
αδιάρρηκτα δεμένη με τη σαουδαραβική δυναστεία. Το 1932, με την ίδρυση του
βασιλείου του, ο Ιμπν Σαούντ έκανε τον ουαχαμπισμό επίσημη θρησκεία του
κράτους. Ο ουαχαμπισμός καταδικάζει οποιοδήποτε νεωτερισμό στην αρχική
διδασκαλία του προφήτη. Σύμφωνα με αυτόν, ένα μουσουλμανικό κράτος πρέπει να
λειτουργεί αποκλειστικά με την τήρηση του ισλαμικού νόμου «σαρία».