Ο πόλεμος των καταδικασμένων γυναικών

Η σκηνή διαρκεί μόλις ένα λεπτό. Σε ένα γεμάτο στάδιο της Καμπούλ μια γυναίκα
με μπλε μπούργκα – το ρούχο που από τα μαλλιά ως τα δάχτυλα των ποδιών
αναγκάζονται να φορούν οι γυναίκες στο Αφγανιστάν – μεταφέρεται από ένα όχημα
και τη βάζουν να γονατίσει στην περιοχή του πέναλτι. Την ακολουθεί ένας
μαχητής Ταλιμπάν με αυτόματο όπλο και την πυροβολεί στο πίσω μέρος του
κεφαλιού. Της ρίχνει αρκετές σφαίρες ακόμη καθώς κείτεται νεκρή με το πρόσωπο
στο χώμα.

Ο θάνατος το 1999 της Ζαρμίνα, μητέρας επτά παιδιών που λέγεται ότι είχε
σκοτώσει τον άντρα της ενώ κοιμόταν, έγινε θέαμα σε όλο τον κόσμο χάρη σε μια
άλλη γυναίκα που βρισκόταν στο πλήθος εκείνη την ημέρα.

Διακινδυνεύοντας πέρασε κρυφά μια ψηφιακή βιντεοκάμερα στο στάδιο, την οποία
είχε καλύψει με το μπούργκα της και κατέγραψε την εκτέλεση κάτω από την
αραχνοΰφαντη σχισμή που επιτρέπει στις γυναίκες να έχουν θολή εικόνα του
περιβάλλοντος. Ήταν μέλος της RAWA, της Επαναστατικής Ένωσης των Γυναικών του
Αφγανιστάν, που κατά καιρούς μαγνητοσκοπούσε δημόσιους ακρωτηριασμούς και
λιθοβολισμούς γυναικών.

Αν ο κόσμος θέλει να συγκεντρώσει τις απαραίτητες πληροφορίες για να συλλάβει
τον ύποπτο αρχιτρομοκράτη Οσάμα Μπιν Λάντεν, μπορεί να πάρει μερικά μαθήματα
από αυτές τις γυναίκες…

Η διεκδίκηση. Σπάνια διαδήλωση γυναικών στο Πακιστάν

Η RAWA είναι μια φεμινιστική οργάνωση που επιχειρεί για περισσότερα από 20
χρόνια, κάτω από συνθήκες μυστικότητας, άλλοτε λιγότερο και άλλοτε
περισσότερο, και έχει έρθει αντιμέτωπη με την εχθρότητα των Κομμουνιστών, των
Μουτζαχεντίν, των Ισλαμιστών φονταμενταλιστών, των Ταλιμπάν, ακόμη και μελών
των ίδιων των οικογενειών τους. Η «κάθειρξη» στην οποία έχουν καταδικάσει οι
Ταλιμπάν τις γυναίκες όλης της χώρας – ποτέ να μην αποκαλυφθούν σε άνδρα,
εκτός του άμεσου οικογενειακού κύκλου, ποτέ να μη βγαίνουν έξω ασυνόδευτες από
άνδρα συγγενή, ξυλοδαρμός αν γελούν ή προβαίνουν σε άλλες «άσεμνες» ενέργειες
δημόσια, ποτέ να μην επισκέπτονται άνδρα γιατρό – ήταν το πρότυπο που
κυριαρχούσε στην καρδιά του κινήματος επί αιώνες στις αγροτικές περιοχές
Παστούν του νότιου Αφγανιστάν.

Υπήρξαν όμως και ηγέτες που προσπάθησαν να αμφισβητήσουν αυτές τις παραδόσεις,
με προσωπικό κόστος. Κατά τη δεκαετία του 1920 ο βασιλιάς Αμανουλάχ,
επηρεασμένος από τις μεταρρυθμίσεις του Ατατούρκ στην Τουρκία, συγκάλεσε τη
Λόγια Τζίργκα, τη μεγάλη συνέλευση με εκπροσώπους διαφόρων φυλών, και
ανακοίνωσε ένα πρόγραμμα σαρωτικού εκσυγχρονισμού. Η ένταση που προκάλεσε
κορυφώθηκε όταν καταδίκασε την υποδούλωση των γυναικών και ζήτησε από τη
βασίλισσα να βγάλει το πέπλο της ενώπιον των γηραιών της συνέλευσης.
Συγκλονισμένοι εκείνοι, επέστρεψαν στα σπίτια τους και άρχισαν να οργανώνουν
εξέγερση, γεγονός που οδήγησε τον βασιλιά σε παραίτηση. Επιβιβάστηκε στη Ρολς
Ρόις του και εγκατέλειψε την Καμπούλ.

Διακινδύνευαν

Η ιστορία είχε φτάσει στα 1950, πριν γίνει οποιαδήποτε άλλη προσπάθεια. Ωστόσο
υπήρχαν κάποιες γυναίκες, που ακάλυπτες από το μακρύ ένδυμα, διακινδύνευαν το
μένος των μουσουλμάνων ζηλωτών του Γκουλμπουντίν Χεκματιάρ, μετέπειτα ηγέτη
της πιο σκληρής ισλαμικής φατρίας Μουτζαχεντίν στον πόλεμο κατά της σοβιετικής
εισβολής. Σε ορισμένα θέματα, ο Χεκματιάρ εμφανιζόταν μετριοπαθής σε σύγκριση
με τους Ταλιμπάν – για παράδειγμα, υποστηρίζει τη μόρφωση των γυναικών. Όταν
όμως ιδρύθηκε η RAWA, μεταβλήθηκε σε έναν από τους πιο φανατικούς εχθρούς της.
Οι συνέπειες για πολλά από τα μέλη της οργάνωσης ήταν μοιραίες.

Αν και ειρωνικό, οι Αφγανές ποτέ δεν προσέγγισαν περισσότερη κοινωνική
ελευθερία δυτικού τύπου από τις περιόδους που η Μόσχα εγκαθιστούσε κυβερνήσεις
ανδρείκελων, οι οποίες προσπαθούσαν να τους δώσουν κάποια θέση στη νέα
επαναστατική τάξη. Ελάχιστοι με πιστεύουν όταν τους λέω ότι το 1992, όταν
επισκέφτηκα πρώτη φορά την Καμπούλ, είδα φοιτήτριες στο πανεπιστήμιο, χωρίς
μαντίλα, με τζιν και μέικ απ, να καπνίζουν στο δρόμο. Όταν επέστρεψα το 1994
οι Κομμουνιστές είχαν φύγει. Η πρωτεύουσα βρισκόταν στα χέρια των Μουτζαχεντίν
του βορρά, προδρόμων της Βόρειας Συμμαχίας (που τώρα ζητεί διεθνή βοήθεια για
να ανατρέψει τους Ταλιμπάν) και ο Χεκματιάρ βομβάρδιζε την πόλη, επιχειρώντας
να καταλάβει ο ίδιος την εξουσία. Όμως οι γυναίκες της μεσαίας τάξης μπορούσαν
να εργάζονται και να κυκλοφορούν φορώντας απλώς μια μαντίλα στα μαλλιά. Για
τις υπόλοιπες, η κατάσταση ήταν διαφορετική. Βρέθηκαν στο έλεος των αμόρφωτων
μαχητών της υπαίθρου που έχασαν κάθε έλεγχο στην αστική ατμόσφαιρα της
Καμπούλ, απάγοντας και βιάζοντας γυναίκες με απίστευτη αγριότητα. Γυναίκες
γιατροί και δημόσιοι υπάλληλοι δέχονταν εκφοβισμούς όταν οι Ταλιμπάν κατέλαβαν
την Καμπούλ, πριν από πέντε χρόνια, και τις έδιωξαν από τις δουλειές τους,
φυλακίζοντάς τες στα μπούργκα.

Η οργάνωση

Η φρίκη. Η δημόσια εκτέλεση της Ζαρμίνα σε γήπεδο ποδοσφαίρου. Στην ένθετη φωτογραφία η Μίινα, η δολοφονημένη ιδρύτρια της RAWA

Η γυναίκα που ίδρυσε τη RAWA, γνωστή ως Μίινα, δεν πρόλαβε τους Ταλιμπάν.
Μεγάλωσε όταν η ρητορική περί αριστεράς και ο φεμινισμός ήταν συνώνυμα. Ίδρυσε
την οργάνωσή της το 1977, φοιτήτρια 20 ετών. Αντίθετα όμως από άλλους του
ίδιου περιβάλλοντος, ποτέ δεν χαιρέτησε τη σοβιετική εισβολή, δύο χρόνια
αργότερα. Άρχισε να οργανώνει φοιτητικές διαδηλώσεις, για να ανακαλύψει τελικά
ότι στην άγρια μάχη μεταξύ των καταληψιών και των γενειοφόρων ισλαμιστών, δεν
υπήρχε χώρος για μια λαϊκή φεμινίστρια της μεσαίας τάξης. Εξόριστη κατέφυγε
στο Πακιστάν. Ούτε όμως εκεί ήταν ασφαλής. Τη δολοφόνησαν το 1987 στην Κουέτα,
όπου είχε ιδρύσει μια κλινική για γυναίκες. Η οργάνωσή της κατηγορεί την
αφγανική KGB και τους εξόριστους Αφγανούς φονταμενταλιστές της Ισλαμικής
φατρίας Χίσμπε του Χεκματιάρ για τον σχεδιασμό συντονισμένου σχεδίου εξόντωσής
της. Η κάθε πλευρά είχε τους δικούς της λόγους. Οι περισσότερες από τις
δραστηριότητες της RAWA επικεντρώνονται στα δύο εκατομμύρια των Αφγανών
προσφύγων στο Πακιστάν. Υπάρχουν σχολεία για παιδιά και τις αναλφάβητες
γυναίκες και παραδίδονται μαθήματα χειροτεχνίας.

Η Νίντα έφυγε από το Αφγανιστάν όταν ήταν 12 ετών. «Γνωρίζω τα όσα λέγονται,
ότι δηλαδή οι Ταλιμπάν αποκατέστησαν κατά κάποιο τρόπο την τάξη και την
πειθαρχία στην Καμπούλ, όμως έκλεψαν την ψυχή του λαού», λέει και συνεχίζει:
«Είχα ακούσει ιστορίες, όταν όμως τα είδα με τα μάτια μου, ήταν απίστευτα. Ο
κόσμος φοβάται συνέχεια. Αν δεν πεθάνουν από την πείνα, τις ασθένειες ή τις
ρουκέτες, φοβούνται ότι θα φυλακισθούν ή θα τους σκοτώσουν χωρίς λόγο. Οι
Ταλιμπάν υποστηρίζουν ότι αυτά ορίζει ο ισλαμικός νόμος όμως δεν είναι τίποτα
άλλο από αλαζονεία. Έφτασαν στο σημείο να πουν ότι οι γυναίκες δεν πρέπει να
φορούν καινούργια μπούργκα…».

Τα ίδια τα μέλη της RAWA καταπιέζονται συχνά από τις ίδιες τις οικογένειές
τους: «Κάνουμε διπλό αγώνα: μέσα στις οικογένειές μας, ώστε να κατανοήσουν ότι
πρέπει να εργαστούμε για το Αφγανιστάν και εναντίον των φονταμενταλιστών που
θέλουν να κλειδώσουν τη χώρα στο παρελθόν».

Ό,τι κι αν συμβεί στο Αφγανιστάν, σκληρή μάχη περιμένει τις γυναίκες σαν τη
Νίντα. Ο Χεκματιάρ προσπαθεί να επιστρέψει από το Ιράν όπου ζει εξόριστος, η
συμπεριφορά των Ταλιμπάν προς τις γυναίκες είναι μεσαιωνική και η Βόρεια
Συμμαχία υπόσχεται κοινωνικές συνθήκες συγγενείς με τα 30 Χρόνια Πολέμου. Τα
Ηνωμένα Έθνη προτιμούν τη λύση της Λόγια Τζίργκα, με επικεφαλής τον πρώην
βασιλιά, Ζαχίρ Σαχ. Ακόμη κι αν συμβεί αυτό, είναι απίθανο να τους
απασχολήσουν τα δικαιώματα των γυναικών, δεδομένου του ενδεχομένου συμμετοχής
των Ταλιμπάν.

«Ποτέ δεν σκεφτήκαμε να τα παρατήσουμε», καταλήγει η Νίντα. «Είμαστε
αποφασισμένες να κάνουμε κάθε θυσία για τη χώρα μας».