Επτά βήματα για την αποφυγή της οικονομικής κατάρρευσης

Το άμεσο οικονομικό κόστος των τρομοκρατικών επιθέσεων στις Ηνωμένες Πολιτείες
θα ανέλθει στα 20 δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις στελεχών
της βιομηχανίας ασφαλειών. Ωστόσο, το έμμεσο οικονομικό κόστος ίσως να είναι
150 φορές πολλαπλάσιο αυτού του ποσού, αν συνυπολογισθούν τα 150
δισεκατομμύρια δολάρια κεφαλαιοποίησης που εξανεμίσθηκαν από τα χρηματιστήρια
όλου του κόσμου. Η διαφορά αυτή αντανακλά του φόβους για μια παγκόσμια
αποσταθεροποίηση ­ ή ακόμη και πόλεμο, λόγω των τρομοκρατικών επιθέσεων. Η
λύση για την αμερικανική οικονομία δεν είναι ένα δημοσιονομικό πακέτο
οικονομικής τόνωσης, όπως υποστηρίζουν κάποιοι, αλλά η λήψη ορισμένων μέτρων
αποκατάστασης της εμπιστοσύνης, τα οποία θα εξασφαλίσουν ότι η σημερινή
παγκoσμιοποιημένη οικονομία θα συνεχίσει να λειτουργεί αποτελεσματικά και
χωρίς αναταράξεις.

Το πρώτο βήμα

Το πιο σημαντικό βήμα είναι η αποφυγή του πολέμου. Παρά τη δικαιολογημένα
έντονη ρητορική, η Αμερική χτυπήθηκε από μια μαζική τρομοκρατική επίθεση ­ και
όχι από τον πρώτο πόλεμο του 21ου αιώνα. Το μεγαλύτερο λάθος είναι η
πραγματοποίηση ενός πολέμου ως αντίδραση σε μια τρομοκρατική επίθεση. Αυτή
ήταν η αντίδραση που ενέπλεξε τον κόσμο στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, μετά την
τρομοκρατική δολοφονία του αρχιδούκα Φερδινάνδου στο Σαράγιεβο. Το 1914, όπως
και σήμερα, η παγκοσμιοποίηση φαινόταν αναπόφευκτη. Ωστόσο, ο Α’ Παγκόσμιος
Πόλεμος τερμάτισε την παγκοσμιοποίηση για δύο γενιές. Η κληρονομιά του Πρώτου
Παγκοσμίου Πολέμου ήταν δύο δεκαετίες οικονομικής αστάθειας και ο Β’
Παγκόσμιος Πόλεμος. Ας μην παίζουμε με την ειρήνη και την παγκόσμια οικονομία.
Το βασικό μάθημα της μοντέρνας οικονομικής ιστορίας είναι ότι ζούμε σε μια
παγκοσμιοποιημένη οικονομία. Μεγάλες αναταράξεις στο παγκόσμιο εμπόριο, στην
χρηματοπιστωτική βιομηχανία, στις μεταφορές, στις μετακινήσεις και στην
παραγωγή έχουν δραματικές επιδράσεις στην παγκόσμια οικονομία. Ακόμη και πριν
από την 11η Σεπτεμβρίου, αυτή η πραγματικότητα αποδείχθηκε, για άλλη μία φορά,
όταν έγινε προφανές ότι οι οικονομικές επιπτώσεις της έκρηξης της αμερικανικής
χρηματοπιστωτικής φούσκας ήταν μεγαλύτερες σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις,
όπως μεγαλύτερες ήταν και οι συνδέσεις μεταξύ των αγορών.

Τα βασικά μέτρα

Ο Jeffrey Sachs είναι καθηγητής Οικονομικών και διευθυντής του Κέντρου Διεθνούς Ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ

Επομένως, τα βήματα οικονομικής πολιτικής που πρέπει να γίνουν, πρέπει να
έχουν ως στόχο την ενίσχυση του πλαισίου της παγκοσμιοποίησης, την ανανέωση
της δέσμευσης των κυβερνήσεων σε όλον τον κόσμο για την επιτυχία της
παγκοσμιοποίησης, κάνοντάς την να λειτουργεί για όλα τα έθνη,
συμπεριλαμβανομένων και των πιο φτωχών. Χωρίς αυτό, οι επενδύσεις των
επιχειρήσεων και οι δαπάνες των καταναλωτών θα σημειώσουν κατακόρυφη πτώση και
η παγκόσμια οικονομία θα διαταραχθεί.

Τα ακόλουθα βήματα είναι αναγκαία περισσότερο από οποιαδήποτε άλλα:

Διπλωματία

1. Η Αμερική θα πρέπει να αναζητήσει διπλωματικές λύσεις για την
αντιμετώπιση των τρομοκρατών. Αν οι Ταλιμπάν προσφερθούν να παραδώσουν
τρομοκράτες, έπειτα από την παροχή αποδεικτικών στοιχειών, τα στοιχεία αυτά
πρέπει να τους δοθούν. Η ετοιμότητα για την πραγματοποίηση διαπραγματεύσεων
πρέπει να είναι αποτελεσματική. Ο εντοπισμός και η εξάλειψη των δυνατοτήτων
των τρομοκρατών να διαπράττουν αυτά τα απάνθρωπα εγκλήματα είναι αναγκαία.
Επιπλέον, οι στρατιωτικές κινήσεις ­ και κυρίως αυτές που θα προκαλέσουν
θανάτους αθώων πολιτών ­ πρέπει να παραμείνουν η τελευταία και όχι η πρώτη
λύση.

Προστασία μεταφορών

2. Υπάρχει ανάγκη να ενισχυθεί η εμπιστοσύνη στις βασικές υποδομές του
παγκόσμιου εμπορίου και των μεταφορών. Τα μέτρα προστασίας στην πραγματοποίηση
του παγκόσμιου εμπορίου και των μεταφορών πρέπει να ενισχυθούν. Ωστόσο, η
ασφάλεια, ακόμη και αν περιλαμβάνει σκληρές κινήσεις πάταξης της τρομοκρατίας,
είναι διαφορετική από τον πόλεμο.

Πάταξη τρομοκρατίας

3. Σε συνεργασία με άλλες χώρες πρέπει να γίνουν επιθετικές κινήσεις
για την εξάρθρωση των τρομοκρατικών δικτύων ­ τη διακοπή της χρηματοδότησής
τους, την ελευθερία των κινήσεών τους και τη μεταφορά όπλων.

Φθηνό πετρέλαιο

4. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ευρώπη πρέπει να πιέσουν τον ΟΠΕΚ να
αποφύγει τις αναταράξεις στην προσφορά και στις τιμές του πετρελαίου. Οι
κυβερνήσεις των χωρών του ΟΠΕΚ, οι οποίες είναι και από τις ευάλωτες σε μια
πιθανή κρίση, πρέπει να ακολουθήσουν αυτήν την πολιτική. Πρέπει να προσφερθεί
στρατιωτική συνοδεία, όπου είναι αναγκαία, για να εξασφαλιστεί η παγκόσμια
μεταφορά ενέργειας.

Μειώσεις επιτοκίων

5. Οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες πρέπει να εξασφαλίσουν άπλετη
ρευστότητα, όπως ακριβώς έχουν κάνει έως τώρα. Αφού η Ιαπωνία βρίσκεται ήδη σε
ύφεση, η Τράπεζά της πρέπει να αναλάβει πιο επιθετική δράση, παρεμβαίνοντας
στις αγορές συναλλάγματος, προκειμένου να συγκρατήσει την ανοδική πορεία του
ιαπωνικού νομίσματος. (Το γιέν θα πρέπει να βρίσκεται χαμηλότερα από τα 120
γιέν ανά δολάριο).

Απελευθέρωση εμπορίου

6. Η έναρξη ενός νέου γύρου συνομιλιών για την απελευθέρωση του
παγκόσμιου εμπορίου πρέπει να αποφασισθεί στην επόμενη σύνοδο υπουργών του
Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου, τον Νοέμβριο. Αυτό θα δείξει την πρόθεση όλων
των χωρών-μελών του οργανισμού να ακολουθήσουν τον δρόμο της απελευθέρωσης του
εμπορίου. Ήρθε η ώρα για τις πλούσιες χώρες να σεβαστούν τις επιθυμίες των
φτωχών, προκειμένου να πραγματοποιηθούν με επιτυχία οι διαπραγματεύσεις για
την απελευθέρωση του παγκόσμιου εμπορίου. Αυτό απαιτεί άμεσα και προωθητικά
βήματα για την εξασφάλιση πρόσβασης των φτωχών χωρών στις αγορές των πλούσιων
χωρών ­ κυρίως για την εξαγωγή αγροτικών προϊόντων και ρουχισμού. Παράλληλα,
απαιτούνται πιο δίκαιοι κανονισμοί για τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας.

Στήριξη φτωχών χωρών

7. Η Αμερική πρέπει να ξυπνήσει από τις δύο δεκαετίες ανεπαρκούς
προσοχής στις άμεσες ανάγκες των πιο φτωχών χωρών του πλανήτη. Δεν έχει
προσφέρει επαρκή καθοδήγηση και χρηματοδότηση για την καταπολέμηση του AIDS
στις φτωχές χώρες και δεν θέλησε να σβήσει τα χρέη τους (όχι λόγω του
οικονομικού κόστους, το οποίο είναι αμελητέο, αλλά επειδή οι Αμερικανοί
πολιτικοί δεν έχουν πάρει στα σοβαρά τις ανάγκες των φτωχών χωρών). Παράλληλα,
η Αμερική διέκοψε την ξένη βοήθεια ως ποσοστό του Ακαθάριστου Εγχώριου
Προϊόντος της, στις χώρες όπου το εθνικό εισόδημα είναι πολύ χαμηλό. Η
καθοδήγηση για την καταπολέμηση των επιδημιών, του AIDS, της ελονοσίας και της
φυματίωσης, που σκοτώνουν εκατομμύρια ανθρώπους κάθε χρόνο, θα είναι μια καλή
αρχή για να αλλάξει η κατάσταση. Ως κέντρο του παγκόσμιου δικτύου παραγωγής,
εμπορίου και χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών, οι Ηνωμένες Πολιτείες θα έχουν και
τα μεγαλύτερα οφέλη από την επιτυχία της παγκοσμιοποίησης. Ένας γενικευμένος
και βίαιος πόλεμος, ως απάντηση στην τρομοκρατική επίθεση της 11ης
Σεπτεμβρίου, δεν θα προστατεύσει τα αμερικανικά ή τα παγκόσμια συμφέροντα. Τα
αποτελέσματα θα είναι απρόβλεπτα και καταστροφικά για όλους. Η αμερικανική
καθοδήγηση για την προστασία των ειρηνικών διασυνδέσεων μιας
παγκοσμιοποιημένης κοινωνίας είναι η αναγκαία εξωτερική πολιτική για τον 21ο
αιώνα.

(C): Project Syndicate, September 2001

Επιμέλεια διεθνών οικονομικών θεμάτων: Σπύρος Δημητρέλης