ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ποίηση μετά το χάος

Δεν μπορεί να υπάρξει ποίηση μετά το Άουσβιτς έλεγε ο Αντόρνο. Κι όμως
υπήρξε. Και θα συνεχίσει να υπάρχει όσα εγκλήματα κι αν διαπραχθούν κατά της
ανθρωπότητας.

Απόγνωση (σκίτσο από το «Νιου Γιόρκερ»)

Το να θέτεις το ζήτημα της τέχνης μετά το έγκλημα, γράφει ο Γάλλος φιλόσοφος
Αλαίν Φουά στη “Λιμπερασιόν”, σημαίνει ότι αρνείσαι να διασκεδάσεις, αρνείσαι
να ξεχάσεις. Σημαίνει ότι δεν θεωρείς την τέχνη διασκέδαση, αλλά αναγκαία
διαύγεια. Θέτοντας αυτό το ερώτημα, ο καλλιτέχνης θέτει το ζήτημα της μνήμης,
τού «μετά», της ρήξης ανάμεσα στο παρελθόν και το μέλλον. Αυτό το ζήτημα τού
«μετά» περιλαμβάνει την έννοια της συνεχούς επανάληψης, της νέας αρχής.

Προσπάθησε να εκθειάσεις τον ακρωτηριασμένο κόσμο. / Θυμήσου τις
μακρές ημέρες του Ιουνίου/ τις άγριες φράουλες, τις σταγόνες του
κρασιού, τη δροσιά. / Τις τσουκνίδες που μεθοδικά σκεπάζουν/ τα
εγκαταλελειμμένα αγροτόσπιτα των εξορίστων. / Πρέπει να
εκθειάσεις τον ακρωτηριασμένο κόσμο.

Πώς να αναγεννηθείς μετά την καταστροφή; Πώς να ξαναχορέψεις; Πώς να χορέψεις
μετά τη Χιροσίμα και το Ναγκασάκι; Η απάντηση των Ιαπώνων μετά τις βόμβες ήταν
ο χορός του butoh, ο χορός του σκότους. Ένας χορός των νεκρών που ζουν τον
θάνατό τους, ένας χορός που δείχνει πώς πεθαίνεις παραμένοντας ζωντανός. Την
ώρα της τηλεοπτικής αιχμής τα ελικόπτερα των πεζοναυτών ρίχνονται στα πράσινα
νερά του Μεκόνγκ όπως τα πανικόβλητα ψάρια στην όχθη και οι φλεγόμενοι
άνθρωποι από τα παράθυρα. Ο Θείος Σαμ αυτοκτονεί «ζωντανά». Πώς να κάνεις
σινεμά ύστερα απ’ αυτό;

Είδες τα κομψά πλοία και τα κότερα. / Ένα απ’ αυτά είχε μακρύ ταξίδι
μπροστά του/ μια αλμυρή λήθη περίμενε τ’ άλλα. / Είδες τους
πρόσφυγες να κατευθύνονται προς το πουθενά/ άκουσες τους δήμιους να τραγουδούν
χαρούμενα. / Θα έπρεπε να εκθειάσεις τον ακρωτηριασμένο
κόσμο.

Η απάντηση είναι ο Ζαρατούστρα. Γιατί η ζωή αναγεννάται μετά τους εμπρησμούς.
Αυτός ο αιώνας που θα έβλεπε το τέλος του κόσμου μάς λέει ότι υπάρχουν τόσα
τέλη όσα και καταστροφές. Ότι υπάρχουν τόσοι κόσμοι όσοι και τέλη, τόσα τέλη
όσα και κόσμοι. Ξέραμε ότι οι πολιτισμοί είναι θνητοί. Τώρα τους βλέπουμε να
πεθαίνουν. Ο Πύργος της Βαβέλ πέφτει, οι Δίδυμοι Πύργοι καταρρέουν. Μόνο οι
μύθοι είναι αθάνατοι. Όχι, δεν είμαστε όλοι Αμερικανοί, καταλήγει ο Φουά.
Είμαστε όμως όλοι Ινδιάνοι, γυμνοί μπροστά στην εξ ουρανού κατάρρευση
του μεγάλου τοτέμ του Μανχάταν.

Θυμήσου τις στιγμές που ήμασταν μαζί/ σε ένα λευκό δωμάτιο με την κουρτίνα
να κυματίζει. / Γύρνα ξανά με τη σκέψη σου στη συναυλία όπου τρεμόπαιζε
η μουσική. / Μάζεψες βελανίδια το φθινόπωρο στο πάρκο/ και φύλλα που
στριφογύριζαν πάνω στις πληγές της γης. / Εκθείασε τον ακρωτηριασμένο
κόσμο/ το γκρίζο φτερό μιας χαμένης τσίχλας/ το απαλό φως που ξεστρατίζει και
χάνεται/ και επιστρέφει. (Adam Zagajewski, Λβοφ, 1945).