Πόλεμος χωρίς εικόνες
Ενημερώσου πρώτα από ΤΑ ΝΕΑ
5 λεπτά  |
Ο πόλεμος του Κόλπου «έφτιαξε» το CNN. Κάθε σπίτι συνδέθηκε, σε πραγματικό
χρόνο, με την ιστορία. Καθισμένοι αναπαυτικά στον καναπέ, πίνοντας μπίρες και
μασουλώντας ποπ-κορν, οι τηλεθεατές έβλεπαν τα F15 να απογειώνονται και να
προσγειώνονται από τους διαδρόμους των αεροπλανοφόρων, τους Τόμαχοκ να
εκτοξεύονται από το καταδρομικό «Ταϊκουαντερόγκα». Ο Πίτερ Αρνέτ σχολίαζε τους
βομβαρδισμούς από την ταράτσα του «Ιντερκοντινένταλ», ενώ ο ουρανός της
Βαγδάτης γέμιζε εκρήξεις από αντιεροπορικά βλήματα. Μετά την επιδρομή, στις
οθόνες έπαιρναν σειρά τα «χειρουργικά» χτυπήματα, κινηματογραφημένα με κάμερες
των υπέρυθρων ακτίνων και κτίρια που φλέγονταν. Ο πόλεμος έγινε μια ιδιαίτερη
μορφή του «Ινφοτέιτμεντ» με κομπάρσους τους Ιρακινούς, τους Κοσοβάρους και
τους Σέρβους.
Μετά, στις 11 Σεπτεμβρίου, οι γνώριμες εικόνες από τα καταστρώματα των
αεροπλανοφόρων κατέκλυσαν πάλι τη μικρή οθόνη. Τις περισσότερες φορές όμως
ήταν πλάνα αρχείου, χωρίς ιδιαίτερη σχέση με τις ειδήσεις και τις εξελίξεις.
Μια προβολή στη μικρή οθόνη της αμηχανίας των ΜΜΕ απέναντι σε έναν πόλεμο, ο
οποίος δεν προβλέπει θέση και ρόλο για την τηλεόραση.
«Αυτός ο πόλεμος δεν έχει σχέση με ό,τι ξέρουμε από τις ταινίες», δήλωσε
πρόσφατα ο υπουργός Αμύνης των ΗΠΑ Ντόναλντ Ράμσφελντ. «Οι επιχειρήσεις
εναντίον των τρομοκρατών θα είναι διαφορετικές απ’ ό,τι ξέρουμε σε
προηγούμενους πολέμους. Δεν πρόκειται για κάτι που ξεκινά με τυμπανοκρουσίες,
με τη μορφή μιας μαζικής επίθεσης ή εισβολής. Τα προβλήματα είναι διαφορετικά,
πιο περίπλοκα, πιο δύσκολα και μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας…».
Εμμέσως, ο Ράμσφελντ προειδοποίησε ότι δεν θα έχουμε εικόνες. Ότι οι εικόνες
δεν θα έχουν τόση σημασία. Σε έναν πόλεμο, όπου το κύριο βάρος των
επιχειρήσεων πέφτει στους ώμους των ειδικών δυνάμεων και των μυστικών
υπηρεσιών, η παρουσία της κάμερας είναι ενοχλητική έως περριτή. Για πρώτη
φορά, ύστερα από μία δεκαετία, οι τηλεοπτικές αναμεταδόσεις δεν εντάσσονται
στη στρατηγική των αμερικανικών Ενόπλων Δυνάμεων. Αυτή η κατάσταση είναι κάτι
καινούργιο.
 |
|
Οι εικόνες. Κατά τη διάρκεια του πολέμου του Κόλπου, το CNN συνέδεσε κάθε |
Αυτός ήταν ο λόγος, για τον οποίο η σύνεση και η περίσκεψη που επέδειξε μέχρι
στιγμής η αμερικανική ηγεσία βρισκόταν σε αναντιστοιχία με την κάλυψη των
γεγονότων από τα μεγάλα τηλεοπτικά δίκτυα. Επί δύο εβδομάδες, το CNN θυσίαζε
καθημερινά στον θεό Άρη, κατακλύζοντας τον κόσμο με εικόνες πυρετωδών
πολεμικών προετοιμασιών, δημιουργώντας την εντύπωση ότι ο βομβαρδισμός του
Αφγανιστάν, του Ιράκ, της Συρίας, θα συνέβαινε από στιγμή σε στιγμή, και όλα
αυτά κάτω από τη μόνιμη λεζάντα «America’s New War» (Ο νέος πόλεμος της
Αμερικής). Κάποιοι θυμήθηκαν την καμπάνια του Ράντολφ Χιρστ, που κατάφερε με
τη βοήθεια του τότε υφυπουργού Ναυτικών Τίοντορ Ρούζβελτ να παρασύρει τις
ΗΠΑ στον ισπανοαμερικανικό πόλεμο, και υπερηφανευόταν κιόλας γι’ αυτό. «Πώς
σας φαίνεται ο πόλεμος του Ινκουάιερ;», ρωτούσε τους αναγνώστες από την πρώτη
σελίδα.
Τα «άγρια θηρία»
Ευτυχώς για τον κόσμο, ο Ράμσφελντ δεν είναι κυνηγός άγριων θηρίων, όπως ο
Ρούζβελτ. Η αμερικανική ηγεσία αντιστάθηκε στις πιέσεις, γνωρίζει όμως ότι θα
πρέπει να προσφέρει στην οργισμένη αμερικανική κοινή γνώμη κάποιες εικόνες.
Ορισμένοι, πάντως, εκτιμούν ότι στη συγκεκριμένη περίπτωση οι εικόνες δεν
έχουν νόημα: «Η σύλληψη του Λάντεν, η μεταφορά του στις ΗΠΑ, η δίκη του, ίσως
να είναι οι μόνες εικόνες που μπορούν κάπως να αντισταθμίσουν την καταστροφή
του Ουόρλντ Τρέιντ Σέντερ», λέει ένα στέλεχος δυτικής διπλωματικής αποστολής:
«Δυστυχώς, σε ό,τι αφορά τη σκηνοθεσία της εικόνας, οι τρομοκράτες έχουν πάρει
το πάνω χέρι. Όταν ο αντίπαλος μπορεί να βρίσκεται οπουδήποτε, όταν χτυπά,
όπως χτυπά, όταν ο κόσμος παρακολουθεί την καταστροφή του Ουόρλντ Τρέιντ
Σέντερ σε παγκόσμιο δίκτυο, τότε οι εικόνες των F15 που ζεσταίνονται στο
κατάστρωμα των αεροπλανοφόρων, υποβάλλουν στη συνείδηση μόνο το μέγεθος της
δικής μας αδυναμίας και καταβάλλουν το ηθικό μας», προσθέτει με μελαγχολία.
Τα αμερικανικά ΜΜΕ είχαν συνηθήσει να συμβάλλουν καθοριστικά στη διεξαγωγή του
πολέμου. Από τη μια στήριζαν το εσωτερικό μέτωπο: οι εικόνες των προσφύγων που
εγκατέλειπαν μαζικά το Κόσοβο, στοιχειοθετούσαν το δίκαιο της αμερικανικής
επέμβασης. Η εικόνα μιας τρομακτικής ισχύος πυρός και η επίδειξη της
γιγαντιαίας πολεμικής μηχανής σε δράση, που κολάκευε την αίσθηση των
Αμερικανών ότι είναι άτρωτοι και ανίκητοι. Από την άλλη πλευρά, τα αεροπλάνα,
οι πύραυλοι, τα «χειρουργικά» χτυπήματα είχαν στόχο το ηθικό του αντιπάλου, να
βάλουν σε σκέψεις άμαχο πληθυσμό, ηγεσίες και επιτελεία. Ρωτήστε, απλά, τον
Μιλόσεβιτς.
Αποκλεισμένα από τις επιχειρήσεις, χωρίς στρατηγικό ρόλο σε έναν πόλεμο που
θέτει υπό αίρεση το πάγιο αμερικανικό στρατιωτικό δόγμα της αεροπορικής
υπεροχής, τα αμερικανικά ΜΜΕ αναζητούν αλλού εικόνες για να συντηρήσουν την
πολεμική ατμόσφαιρα. Αφού δεν μπορούν να καλύψουν ζωντανά τον πόλεμο, το
έριξαν στην πολεμική προπαγάνδα. Παράδειγμα, η πρόσφατη ανακάλυψη για το πόσο
καταπιέζουν οι Αφγανοί τις γυναίκες τους. Και είναι σίγουρο, ότι όσο ο Μπιν
Λάντεν φιλοξενείται στο Αφγανιστάν, θα ακολουθήσουν παρόμοια ρεπορτάζ του
είδους.
Η λογοκρισία
Αυτό δεν σημαίνει ότι αυτά τα ρεπορτάζ είναι κατ’ ανάγκην ανακριβή.
Δημιουργούνται όμως υποψίες ότι είναι στρατευμένα. Ο Τζον ΜακΆρθουρ, εκδότης
του «Χάρπερς Μάγκαζιν», προβλέπει μια επανάληψη της «ευθυγράμμισης» των
αμερικανικών ΜΜΕ, όπως στον Πόλεμο του Κόλπου. «Θα αποδειχθεί χρήσιμο»,
σχολιάζει με περισσή ειρωνεία, «ότι οι άνθρωποι που εφάρμοσαν τη λογοκρισία το
1991, ο Πάουελ και ο Τσένι, είναι πάλι εκείνοι που κινούν τα νήματα. Και ο
Τύπος έχει εθιστεί σ’ αυτό το είδος κάλυψης, δεν θα υπάρξει λοιπόν αντίδραση.
Ο Μπους είπε στην ομιλία του προς το έθνος ότι κάποιες νίκες δεν θα είναι
ορατές. Αυτό σημαίνει ότι οι μάχες θα γίνουν στα κρυφά, μακριά από τα φώτα της
δημοσιότητας. Οι ήττες και οι αποτυχίες θα παραμείνουν επίσης αόρατες. Στον
πόλεμο η λογοκρισία υπάρχει, για να μπορούν οι στρατηγοί να αποτυγχάνουν στα κρυφά».
Google news
