Τι θ’ αλλάξει στον κόσμο στο άμεσο μέλλον

Τι μας περιμένει μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου; Πώς
θα αλλάξει ο κόσμος; Μια προσπάθεια ανάλυσης της κρίσης μέσα από 20
ερωταποκρίσεις.

Σκίτσο από τους «Fanancial Times»

1.Είναι δυνατόν να κερδηθεί ο πόλεμος στο Αφγανιστάν;

Ένας πόλεμος μπορεί να κερδηθεί. Το πρόβλημα είναι να διατηρηθεί αυτή η νίκη.
Πολλοί προσπάθησαν, προς στιγμήν τα κατάφεραν, αλλά στο τέλος αναγκάστηκαν να
αποχωρήσουν. Το βέβαιον είναι ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα προσπαθήσουν να
καταλάβουν το Αφγανιστάν, αλλά να εξαρθρώσουν τα δίκτυα του Μπιν Λάντεν.

2.Θα υπάρξει εξέγερση στο Πακιστάν;

Το μόνο που ενώνει τις ισλαμικές οργανώσεις της χώρας είναι η αντίθεσή τους
στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τον πρόεδρο Μουσάραφ
προέρχεται από τον στρατό, ο οποίος έχει ισχυρούς δεσμούς με το καθεστώς των
Ταλιμπάν. Αν επιτραπεί σε αμερικανικά στρατεύματα να εγκατασταθούν στο
πακιστανικό έδαφος, η νομιμοφροσύνη του στρατού θα δοκιμαστεί σκληρά.

3.Θα επεκταθεί ο πόλεμος και σε άλλες χώρες;

Ο αντιπρόεδρος Τσέινι και η ρεπουμπλικανική Δεξιά θέλουν να λυθούν τώρα οι
λογαριασμοί και με τον Σαντάμ Χουσεΐν. Προς το παρόν, όμως, επικρατεί η άποψη
του Κόλιν Πάουελ, ότι για να διατηρηθεί η συνοχή της συμμαχίας καλό είναι η
επίθεση, στο πρώτο στάδιο τουλάχιστον, να έχει περιορισμένη εμβέλεια.

4.Θα παραμείνει ενωμένη η δυτική συμμαχία;

Δημόσιες διαφωνίες δεν θα εκδηλωθούν. Ποια χώρα θα διακινδύνευε να κατηγορηθεί
ότι εγκατέλειψε τον αγώνα κατά της τρομοκρατίας; Όταν αρχίσουν οι
επιχειρήσεις, όμως, πολλές χώρες θα εμφανιστούν απρόθυμες να λάβουν μέρος σε
έναν πόλεμο όπου θα υπάρχουν σημαντικές απώλειες. Έρχονται και εκλογές…

5.Θα σταθεί ο Τζορτζ Μπους στο ύψος των περιστάσεων;

Η αμερικανική δημοκρατία διδάσκει ότι ακόμη και ο πιο μέτριος πρόεδρος
μετατρέπεται σε άξιο τιμονιέρη όταν η χώρα βρίσκεται σε κίνδυνο. Το πραγματικό
ερώτημα είναι αν ο Μπους θα μπορέσει να ηγηθεί της ειρήνης ή θα ακολουθήσει το
παράδειγμα του πατέρα του, που έκανε το 1991 έναν πόλεμο χωρίς να φέρει στην
περιοχή την πολυπόθητη ειρήνη.

6.Θα υπάρξει ανθρωπιστική κρίση με τους πρόσφυγες;

Αυτή η κρίση έχει ήδη ξεκινήσει, με δεκάδες χιλιάδες Αφγανούς να περνούν τα
σύνορα με το Πακιστάν. Και οι ανθρωπιστικές οργανώσεις ανησυχούν ιδιαίτερα για
τη στάση της Δύσης απέναντι στους πρόσφυγες μετά τις τρομοκρατικές επιθέσεις.

7.Τι άλλες τρομοκρατικές επιθέσεις θα πρέπει να φοβόμαστε;

Οι οπαδοί του Μπιν Λάντεν λέγεται ότι έχουν εκπαιδευτεί στην οδήγηση
ψεκαστικών αεροπλάνων, αλλά και στη χρήση χημικών όπλων. Η βιοτρομοκρατία
είναι μια λέξη που σηζητείται πολύ αυτές τις ημέρες, και επιθέσεις αυτού του
χαρακτήρα εναντίον αμερικανικών στόχων στην Ευρώπη δεν μπορούν να
αποκλειστούν.

8.Βρισκόμαστε μπροστά σε μια σύγκρουση πολιτισμών;

Όχι. Οι τρομοκρατικές επιθέσεις δεν μπορεί και δεν πρέπει να εμποδίσουν τους
μουσουλμάνους και τους μη μουσουλμάνους να συνεχίσουν να συμβιώνουν ειρηνικά
στη Δύση. Το Ισλάμ δεν είναι μία μονολιθική θρησκεία που κηρύσσει τον ιερό
πόλεμο.

9.Θα κρατήσει η εκεχειρία στη Μέση Ανατολή;

Η Ουάσιγκτον ασκεί τις τελευταίες ημέρες πιέσεις τόσο στους Ισραηλινούς όσο
και στους Παλαιστινίους, που φαίνεται να έχουν κάποιο αποτέλεσμα. Δεν μιλάμε
ακόμη για ειρήνη, αλλά για μη πόλεμο. Ακόμη κι αυτό, για τον Μπους είναι προς
το παρόν αρκετό.

10.Θα υπάρξει ύφεση;

Η αμερικανική οικονομία βρίσκεται ήδη σε ύφεση και η Ευρώπη προσπαθεί να την
αποφύγει. Ο πόλεμος, όμως, θα αποτελέσει ένα αποφασιστικό πλήγμα. Ακόμη και
χωρίς αυτόν, η ανάπτυξη της παγκόσμιας οικονομίας αναμενόταν φέτος να μην
ξεπεράσει το 1%. Στην περίπτωση αυτή, το 2001 θα είναι η χειρότερη χρονιά από
το 1982.

11.Τι μπορούν να κάνουν οι κυβερνήσεις για να την αποτρέψουν;

Μέχρι στιγμής η δράση περιορίζεται στις κεντρικές τράπεζες, που έχουν μειώσει
τα επιτόκια στις Ηνωμένες Πολιτείες, την Ευρώπη και τη Βρετανία. Οι
κυβερνήσεις θα μπορούσαν όμως να προσπαθήσουν να τονώσουν τη ζήτηση μειώνοντας
τους φόρους ή αυξάνοντας τις δημόσιες δαπάνες.

12.Θα αυξηθούν οι τιμές του πετρελαίου;

Όλα εξαρτώνται από το είδος της επίθεσης των Αμερικανών. Την περασμένη
εβδομάδα οι τιμές ανέβηκαν λόγω των φόβων ότι τα αμερικανικά αντίποινα θα
γενικευτούν σε όλη τη Μέση Ανατολή. Στη συνέχεια έπεσαν, καθώς έγινε σαφές ότι
σε πρώτη φάση οι επιχειρήσεις θα περιοριστούν στο Αφγανιστάν, που δεν έχει
πετρέλαιο.

13.Θα χαθούν θέσεις εργασίας;

Μεγαλύτερο κίνδυνο αντιμετωπίζουν όσοι εργάζονται στις αεροπορικές εταιρείες,
στον ασφαλιστικό τομέα και στις τράπεζες επενδύσεων. Σε γενικές γραμμές, όπως
έλεγε ο Ρούσβελτ, θα πρέπει να φοβόμαστε μόνο τον φόβο μας. Αν βέβαια νικήσουν
οι τρομοκράτες, όλοι θα χάσουμε τη δουλειά μας.

14.Να συνεχίσουμε να ταξιδεύουμε με αεροπλάνο;

Δεν μπορούμε να κάνουμε κι αλλιώς. Τα ταξίδια θα κοστίζουν βέβαια περισσότερο
και οι έλεγχοι θα γίνουν αυστηρότεροι, κάτι που θα αυξήσει τις ώρες αναμονής
τόσο στο έδαφος όσο και στον αέρα. Θα πρέπει όμως πάντα να θυμόμαστε ότι τα
αεροπορικά ταξίδια αποτελούν το ασφαλέστερο μέσο μεταφοράς: είναι 11 φορές
πιθανότερο να πεθάνει κανείς σε αυτοκίνητο απ’ ό,τι σε αεροπλάνο.

15.Ήλθε το τέλος των ταινιών καταστροφής;

Καθώς οι ταινίες αυτές προσφέρουν συγκινήσεις που δεν βρίσκουμε στο σπίτι,
ανθούν συνήθως μετά τους πραγματικούς ιστορικούς κατακλυσμούς, όχι κατά τη
διάρκειά τους. Αυτό το «μετά», όμως, στην περίπτωση αυτή μπορεί να κρατήσει
πολλά χρόνια. Και σίγουρα η βιομηχανία αυτή θα ανανεωθεί εκ βάθρων.

16.Να ανησυχούμε για τον περιορισμό των ατομικών ελευθεριών;

Ναι. Κάθε κρίση προκαλεί ενίσχυση των μέτρων ασφαλείας, που θεωρείται
απαραίτητη για να νικηθεί ο εχθρός. Κι όταν μια ελευθερία καταργηθεί, είναι
δύσκολο μετά να ανακτηθεί. Ο μεγάλος κίνδυνος, βέβαια, είναι να την πληρώσουν
αθώοι. Ο δρόμος από την ελευθερία στο αστυνομικό κράτος είναι σπαρμένος με
σκοπιμότητες.

17.Ποιος κέρδισε οικονομικά από την κρίση;

Πολλά αμοιβαία κεφάλαια υψηλού κινδύνου (κερδοσκοπικά κεφάλαια) βγήκαν
κερδισμένα αμέσως μετά την επίθεση. Ένα από αυτά είναι η εταιρεία Kynikos
Associates του James Chanos. Κυκλοφόρησαν επίσης φήμες, χωρίς όμως να
επιβεβαιωθούν, ότι άτομα που γνώριζαν για την επίθεση φρόντισαν να ξεφορτωθούν
εγκαίρως ορισμένες μετοχές.

18.Τι θα γίνει με το κίνημα κατά της παγκοσμιοποίησης;

Προς το παρόν σιωπά. Οι διαδηλώσεις που επρόκειτο να γίνουν το επόμενο
Σαββατοκύριακο στην Ουάσιγκτον ματαιώθηκαν πριν ακόμη ματαιωθούν οι
συνεδριάσεις της Παγκόσμιας Τράπεζας και του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου.
Αλλά δεν θα αλλάξουν πολλά πράγματα. Όσο διατηρείται ένα μοντέλο άνισης
παγκοσμιοποίησης τόσο θα φουντώνουν οι αντιδράσεις εναντίον του.

19.Θα πρέπει η Δύση να αναθεωρήσει τη στάση της απέναντι στην
παγκόσμια φτώχεια;

Δεν πρόκειται για αναθεώρηση, αλλά για δέσμευση ότι θα μειωθεί το χάσμα
ανάμεσα στους προνομιούχους και τους μη προνομιούχους και θα δοθούν στους
δεύτερους τα αναγκαία μέσα για την ανάπτυξή τους. Ας μην έχουμε ψευδαισθήσεις,
όμως: ο Μπιν Λάντεν δεν είναι Ρομπέν των Δασών. Η εξουσία είναι ο στόχος του,
όχι η εκδίκηση.

20.Η Αμερική θα αναθεωρήσει τουλάχιστον τον δικό της ρόλο στον
κόσμο;

Εδώ και χρόνια είναι φανερό ένα χάσμα ανάμεσα στον τρόπο που η Αμερική βλέπει
τη θέση της στον κόσμο και τον τρόπο που οι άλλες χώρες βλέπουν τη μοναδική
υπερδύναμη. Η Ουάσιγκτον αρχίζει τώρα να αντιλαμβάνεται αυτό το χάσμα. Και
είναι βέβαιο ότι ορισμένες από τις προτεραιότητές της θα επανεξεταστούν.