ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Μια παγκόσμια δημοκρατία

Η τρομοκρατία είναι σαν τον ιό του Νείλου: δεν μπορείς να την περιορίσεις
στο εσωτερικό ενός κράτους. Ούτε να την εξαλείψεις με χειρουργικό τρόπο. Η
μόνη λύση είναι η διεύρυνση της δημοκρατίας.

«Ευγενής αετός» (του Plantu, από τη «Μοντ»)

Οι φιλόσοφοι το έχουν επισημάνει από πολύ νωρίς: ο ορθός λόγος, η επιστήμη, η
τεχνολογία, γεννούν αναπόφευκτα την εκμετάλλευση και τον ιμπεριαλισμό. Οι
αρετές παράγουν διαστροφές που είναι αναπόσπαστα δεμένες μαζί τους. Η
νεωτερικότητα, έτσι, είναι πάντοτε διαλεκτική. Αντίθετα, το κυριότερο
χαρακτηριστικό του φονταμενταλισμού είναι ότι στερείται διαλεκτικού χαρακτήρα,
δεν βλέπει παρά μια πλευρά των πραγμάτων, την κακή. Για τους εξτρεμιστές της
Τζιχάντ, ο Διαφωτισμός ταυτίζεται με μια συντριπτική τεχνολογία, μια
απεριόριστη εκμετάλλευση, μια ολοκληρωτική καταστροφή των αξιών. Η Αμερική
είναι γι’ αυτούς το Ισραήλ, οι Εβραίοι, η πρόοδος, η τεχνολογία, η
εκμετάλλευση, η ανισότητα, η παγκοσμιοποίηση, η νεωτερικότητα. Με άλλα λόγια,
ο Διάβολος.

Πριν από έξι χρόνια, ο Μπέντζαμιν Μπάρμπερ έγραψε το βιβλίο «Τζιχάντ εναντίον
ΜακΓουερλντ». Οι τρομοκρατικές επιθέσεις της 11ης Σεπτεμβρίου φαίνεται να
επιβεβαιώνουν τη θεωρία του. Ο Αμερικανός πολιτειολόγος αποκαλεί «Τζιχάντ» το
σύνολο των δυνάμεων που αντιτίθενται στη νεωτερικότητα, με επικεφαλής τον
ισλαμικό εξτρεμισμό, και «ΜακΓουερλντ» την καπιταλιστική, πλανητική, δυτική
κουλτούρα. Οι δύο αυτοί κόσμοι ­ λέει στο περιοδικό Λ’ Εξπρές­
εξαρτώνται παραδόξως ο ένας από τον άλλον. Οι δράστες των επιθέσεων
χρησιμοποίησαν το Internet, τα γρήγορα αεροπλάνα, τα κινητά τηλέφωνα, τις
σύγχρονες τεχνικές οδήγησης αεροπλάνων, τις πιστωτικές κάρτες. Όπως συμβαίνει
με τις πολεμικές τέχνες, χρησιμοποίησαν τη δύναμη του αντιπάλου για να τη
στρέψουν εναντίον του. Και αξιοποίησαν με άριστο τρόπο όλα τα χαρακτηριστικά
της δημοκρατίας: την ανοχή της, τη διαφάνειά της, τις ελευθερίες της.

Η τρομοκρατία τρέφεται από την απελπισία των αποβλήτων της παγκοσμιοποίησης,
εμμέσως δηλαδή από τη ΜακΓουερλντ, από το σύστημα της οικονομίας της αγοράς,
που δεν ασχολείται με την ισότητα ή τη δικαιοσύνη. Μ’ αυτήν την έννοια, λέει ο
Μπάρμπερ, θα έπρεπε να κηρύξουμε πόλεμο στον εαυτό μας. Σε αυτόν τον πόλεμο
δεν υπάρχουν αθώοι. Οι σημερινοί τρομοκράτες, όπως οι αναρχικοί του 19ου
αιώνα, θεωρούν κάθε μορφή εξουσίας παράνομη και κάθε μορφή πάλης εναντίον της
θεμιτή. Επειδή όμως μιλάμε για σύγκρουση ανάμεσα σε δύο διαφορετικές
κουλτούρες (και όχι πολιτισμούς), η δική μας απάντηση δεν μπορεί να στηρίζεται
στο μίσος. Δεν μπορούμε να αναστείλουμε το habeas corpus, όπως έκανε ο
Λίνκολν. Δεν μπορούμε να απαγορεύσουμε την είσοδο των Αράβων στα αεροπλάνα. Η
λύση δεν είναι να κτίσουμε περισσότερα τείχη, ούτε να καταστρέψουμε τις
θεμελιώδεις αξίες μας, αλλά να βρούμε νέες μεθόδους συνεργασίας εξίσου ισχυρές
με την αγορά. Η τεχνολογία δεν θα μας σώσει από την τρομοκρατία. Ούτε η
στρατιωτική ισχύς. Μόνο μας όπλο είναι το παλιό δημοκρατικό όνειρο. Μοναδική
λύση είναι η διεύρυνσή του. Η οικοδόμηση μιας παγκόσμιας δημοκρατίας.