Ο αρχαιολογικός πλούτος του Αφγανιστάν μέσα από την… κλειδαρότρυπα

ΙΣΛΑΜΑΜΠΑΝΤ, ΠΑΚΙΣΤΑΝ

«Φτάσαμε σε μια πόρτα κλειστή. Φρουροί Ταλιμπάν δεν μας την άνοιξαν. Είπαν ότι
τα κλειδιά του μουσείου τα κρατάει κάποια επιτροπή, που δεν μπορούσε να
βρεθεί. Έσκυψα με τους άλλους πρέσβεις στην κλειδαρότρυπα. Είδα, τότε, πολλά
γκρεμισμένα αγάλματα της “βουδιστικής εποχής”!».

Ο πρόεδρος του Δ.Σ. της Παγκόσμιας Οργάνωσης Διαφύλαξης Πολιτιστικής
Κληρονομιάς του Αφγανιστάν, πρέσβης στο Ισλαμαμπάντ, Δημήτρης Λούνδρας,
θυμάται πώς έγινε η καταστροφή σπουδαίων μνημείων από τους φανατικούς Ταλιμπάν
πριν από λίγους μήνες και εξηγεί, σε συνέντευξή του στα «ΝΕΑ», τι γίνεται
σήμερα με όλον αυτόν τον αρχαιολογικό πλούτο της γειτονικής χώρας.

«Από τις συνεχείς διαμάχες των μουτζαχεντίν είχε βομβαρδιστεί και το περίφημο
μουσείο της Καμπούλ. Τότε ο μη κυβερνητικός οργανισμός που συστήσαμε το ’94,
με πρώτο πρόεδρο τον Γάλλο πρέσβη Λανφράς έκανε προσπάθειες να σώσει ό,τι
μπορούσε. Δημιούργησε ένα γραφείο στην Καμπούλ, φτιάξαμε την πόρτα του
μουσείου, κάναμε πολλές επαφές με τους Ταλιμπάν, στο Ισλαμαμπάντ και στην
πρωτεύουσα του Αφγανιστάν».

Στα χρόνια της ρωσικής στρατιωτικής παρουσίας στο Αφγανιστάν ­ ’79 έως ’89 ­
τα μνημεία προστατεύτηκαν. «Ακόμα και επί μουτζαχεντίν, δηλαδή στα χρόνια μετά
τους Ρώσους, τα μνημεία δεν υπέστησαν ζημιές. Όταν όμως ήρθαν οι Ταλιμπάν
τέθηκε σοβαρό θρησκευτικό ζήτημα, ότι δεν έπρεπε να υπάρχουν τόποι λατρείας
άλλων θρησκειών και μάλιστα με μνημεία τους».

Έτσι, τον Φεβρουάριο του 2001, ο κ. Λούνδρας, επικεφαλής αντιπροσωπείας, πήγε
με αεροπλάνο του ΟΗΕ στην Καμπούλ.

Στην Καμπούλ

Συνέντευξη στα «ΝΕΑ» του προέδρου του Δ.Σ. της Παγκόσμιας Οργάνωσης Διαφύλαξης Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Αφγανιστάν (SPACH), πρέσβη Δημήτρη Λούνδρα

«Όταν προσγειωθήκαμε ­ ήταν η τρίτη φορά που πήγαινα στο Αφγανιστάν με την
άδεια των διπλωματικών τους αρχών στο Ισλαμαμπάντ ­ ο διάδρομος ήταν γεμάτος
μπαλώματα. Δεξιά και αριστερά έβλεπες χτυπημένα ρωσικά αεροπλάνα. Το κτίριο
του αεροδρομίου ήταν παλιό και παντού αισθανόσουν την εγκατάλειψη που υπήρχε.

Πήραμε λοιπόν το αυτοκίνητο από το αεροδρόμιο…

Γυναίκες δεν είδαμε στους δρόμους. Ο κόσμος ήταν στενοχωρημένος, σκυθρωπός,
χωρίς χαμόγελο. Και οι Ταλιμπάν ξεχώριζαν γιατί κρατούσαν όπλα».

Ο πρέσβης Δημήτρης Λούνδρας σημειώνει πως στις συναντήσεις του με τους
υπουργούς Πολιτισμού και Εξωτερικών τέθηκε ­ τότε ­ το θέμα της προστασίας των
μνημείων.

«Τους εξήγησα ­ και το δέχθηκαν ­ ότι τα βουδιστικά αγάλματα είναι προϊσλαμικά
και επομένως δεν θα είχαν λόγους να τα χτυπήσουν. Αυτοί με τη σειρά τους είπαν
πως την τελική απόφαση θα πάρει ο Ουλά Ομάρ. Ο υπουργός Πολιτισμού μού έκανε
μια διάκριση τότε, λέγοντας πως υπάρχουν μετριοπαθείς και σκληροί Ταλιμπάν. Το
μόνο που δεν μας είπε είναι ότι ο ίδιος ήταν ο αρχηγός των σκληρών Ταλιμπάν
στην Καμπούλ και ότι η θρησκευτική αστυνομία είναι ισχυρή. “Θα συνεργασθούμε
μαζί σας, μην ανησυχείτε”, μας είπε, κερνώντας μας τσάι και ξηρούς καρπούς».

Ο κ. Λούνδρας και η αντιπροσωπεία έφυγαν από το υπουργείο Πολιτισμού ήσυχοι
ότι όλα πάνε καλά. Όμως αυτό ήταν ψευδαίσθηση.

«Την ώρα που τρώγαμε, μάθαμε το βράδυ από το αφγανικό επίσημο ραδιόφωνο του
Αφγανιστάν, το Ράδιο Σαρία, ότι ο Ουλά Ομάρ εξέδωσε φετβά για την καταστροφή
σπουδαίων μνημείων, ανάμεσά τους και οι δύο καταπληκτικοί Βούδες, ύψους 54 και
37 μέτρων, στην Μπαμιάν (κεντρικό Αφγανιστάν).

Ο Έλληνας πρέσβης και η SPACH ενημέρωσαν αμέσως την UNESCO και έγινε διεθνές
θέμα.

«Προσπαθήσαμε να σώσουμε τα αγάλματα. Μίλησα τηλεφωνικά και με τον υπουργό
Εξωτερικών Γιώργο Παπανδρέου. Και του είπα να κάνουμε μια “εθνική δήλωση” για
τα αγάλματα. Έτσι και έγινε, ζητώντας μάλιστα όπως προτείναμε, η Ελλάδα να
αγοράσει αγάλματα ώστε να σωθούν περιουσιακά στοιχεία σπουδαία του παγκόσμιου
πολιτισμού.

Τελικώς, 8 ημέρες αργότερα, φανατικοί Ταλιμπάν γκρέμισαν με βομβαρδισμό και τα
δύο σπουδαία αγάλματα. Τότε πλέον και εμείς κλείσαμε το γραφείο της SPACH στην
Καμπούλ, που είχε και μια σπουδαία βιβλιοθήκη.

Η χώρα βέβαια συνεχίζει να βυθίζεται σε μια απίστευτη φτώχεια και το μόνο που
υπάρχει ­ ελπίζω ακόμα ­ είναι αρκετοί θαμμένοι πολιτιστικοί θησαυροί, που
έτσι ελπίζω και να σώζονται».

Ο κ. Λούνδρας, παρά τις δύσκολες αυτόν τον καιρό συνθήκες, θα συγκαλέσει εκ
νέου συμβούλιο της SPACH ­ εδώ στο Ισλαμαμπάντ ­ για να προγραμματισθεί πώς θα
μπορούσε, κάτω και από συνθήκες στρατιωτικής επέμβασης στο Αφγανιστάν, να
προστατευθεί η πολιτιστική κληρονομιά.

«Έχουμε, πάντως, μακρύ δρόμο ακόμα. Η περιοχή κρύβει πολλές εκπλήξεις. Ας
περιμένουμε…».