Οι «καουμπόηδες» επιστρέφουν, η Αθήνα ανησυχεί…

Ευρωπαίοι διπλωμάτες στην Αθήνα επισημαίνουν ότι όλοι οι ηγέτες της Ε.Ε.
βγήκαν από την πρώτη στιγμή στην τηλεόραση. Μπλερ, Ζοσπέν, Σρέντερ και άλλοι
πραγματοποίησαν ζωντανά διαγγέλματα. «Μόνο ο Κώστας Σημίτης έβγαλε γραπτή
ανακοίνωση». Ο Έλληνας Πρωθυπουργός θεωρείται «κουμπωμένος πολιτικός» που δεν
κινείται παρορμητικά. Παρ’ όλα αυτά, η επιλογή του Μεγάρου Μαξίμου θεωρείται
ενδεικτική της αμφιθυμίας της Αθήνας απέναντι στο θέμα της τρομοκρατίας. Είναι
μια πραγματικότητα την οποία επιβεβαιώνουν κυβερνητικές πηγές. Ο κ. Σημίτης
έχει θέσει ως προτεραιότητα την πάταξη της τρομοκρατίας στην Ελλάδα. Ωστόσο, ο
Πρωθυπουργός αντιμετωπίζει με επιφύλαξη ­ κατ’ άλλους «με τη συνήθη περίσκεψη»
­ τον σκληρό πυρήνα των θεμάτων ασφάλειας. Η ΕΥΠ είναι η μόνη μυστική υπηρεσία
χώρας της Ε.Ε. που δεν αναφέρεται απευθείας στον Πρωθυπουργό. Αντιθέτως, ο
«κεντροαριστερός σύντροφος» Μπλερ ενημερώνεται πρώτα από το ΜΙ6 και ύστερα από
το Φόρεϊν Όφις. Στην Ελλάδα, πολιτικός προϊστάμενος της ΕΥΠ είναι ο εκάστοτε ο
υπουργός Εσωτερικών, του οποίου το χαρτοφυλάκιο δεν έχει καμία άλλη σχέση με
θέματα ασφάλειας. Η ΕΥΠ στεγάζεται στους τελευταίους ορόφους του υπουργείου
Δημόσιας Τάξης, δεν εποπτεύεται όμως πολιτικά από αυτό.

Ενστικτώδης δυσπιστία

Το κτίριο του υπουργείου Δημόσιας Τάξης στην Κατεχάκη. Η ΕΥΠ, που στεγάζεται στους τελευταίους ορόφους του, είναι η μόνη μυστική υπηρεσία χώρας της Ε.Ε. που δεν αναφέρεται στον Πρωθυπουργό

Πώς εξηγούνται όλα αυτά; «Ο κ. Σημίτης», εξηγούν κυβερνητικές πηγές, «όπως και
τα περισσότερα κορυφαία στελέχη του ΠΑΣΟΚ, αντιμετωπίζουν με ενστικτώδη
δυσπιστία τους μηχανισμούς ασφάλειας. Το αίσθημα αυτό είναι κατάλοιπο της
περιόδου 1944-74, όταν ο ρόλος τής ­ τότε ­ ΚΥΠ και της Αστυνομίας απαξιώθηκε
πλήρως». Τις αντιλήψεις αυτές δεν έχει θεραπεύσει ο μεταπολιτευτικός βίος της
ΕΥΠ, με αποκορύφωμα την εμπλοκή της στο σκάνδαλο Οτζαλάν. Ο διπλωμάτης Λ.
Αποστολίδης, που τη διοικεί από το 1999, έχει την απόλυτη εμπιστοσύνη του
Μεγάρου Μαξίμου και επιχείρησε να την εξυγιάνει, η διαδικασία όμως δεν έχει
ολοκληρωθεί. Στην πραγματικότητα, «η κυβέρνηση πολιτεύεται σε μεγάλο βαθμό, ως
εάν η ΕΥΠ να μην υπάρχει». Ο κ. Σημίτης όχι μόνο δεν ενθουσιάζεται με θέματα
ασφάλειας, αλλά δεν υπάρχει στο περιβάλλον του ούτε ένα πρόσωπο που να
ασχολείται με αυτά, κάνοντας εισηγήσεις. Το αποτέλεσμα είναι ένα κενό
πολιτικής, το οποίο καλείται να καλύψει όποιος κάθεται στην «ηλεκτρική
καρέκλα» του υπουργείου Δημόσιας Τάξης. Αξίζει να σημειωθεί ότι ένας από τους
προκατόχους του Μ. Χρυσοχοΐδη είχε αναπτύξει την άποψη ότι η τρομοκρατία έχει
λήξει ως θέμα στην Ελλάδα και οι τρομοκράτες έχουν αποσυρθεί. Εξ ου και στα
δυόμισι χρόνια της θητείας του είδε μόνο μία φορά τον αρχηγό της
Αντιτρομοκρατικής Υπηρεσίας (τη θέση είχε τότε ο νυν αρχηγός της ΕΛ.ΑΣ. Φ.
Νασιάκος). Η θεωρία ότι «η 17Ν πήρε σύνταξη» κατέρρευσε με τη δολοφονία του
εφοπλιστή Μ. Περατικού.

Έτσι, δεν είναι τυχαίο ότι η νέα διεθνής πραγματικότητα βρίσκει το Μέγαρο
Μαξίμου απροετοίμαστο. «Αυτή τη στιγμή υπάρχει η διαπίστωση ότι η κατάσταση
έχει αλλάξει», παραδέχονται κυβερνητικές πηγές, «δεν υπάρχει όμως διαμορφωμένη
αντίληψη για το τι πολιτική πρέπει να ακολουθήσουμε». Κοινώς, ψάχνονται. Ούτως
ή άλλως, οι ιδέες των τελευταίων χρόνων έχουν μείνει στα χαρτιά. Ούτε πολιτική
γραμματεία ΚΥΣΕΑ δημιουργήθηκε λόγω πολιτικών αντιθέσεων μεταξύ των
εμπλεκομένων υπουργείων. Ούτε κοινό όργανο, στο πρότυπο του αμερικανικού
Εθνικού Συμβουλίου Ασφαλείας, που να συντονίζει το ΥΠΕΞ και το ΥΕΘΑ.

Οι «ρεαλιστές» και οι «άλλοι»

Ο Πρωθυπουργός και οι υπουργοί Εξωτερικών και Δημόσιας Τάξης, παρά τις ευαισθησίες τους, καλούνται να «βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά» στα θέματα ασφάλειας

Μια δυναμική αντιμετώπιση της τρομοκρατίας, ακόμη και αν αντανακλά αποφάσεις
της Ε.Ε., δεν είναι βέβαιο ότι θα έχει την επιδοκιμασία της ελληνικής κοινής
γνώμης. Ο ενστικτώδης ελληνικός αντιαμερικανισμός δυσκολεύει τους χειρισμούς
της κυβέρνησης, έστω κι αν κάποια μέλη της εκτιμούν ότι «ο Έλληνας αρέσκεται
να φωνάζει, αλλά περιμένει από μας να κινηθούμε με τρόπο που διασφαλίζει τα
συμφέροντά του». Ύστερα υπάρχει το θέμα των ατομικών δικαιωμάτων. Καταστολή
της τρομοκρατίας όπως την εννοούν οι ΗΠΑ (και όχι μόνο) ενδέχεται να θίξει τον
«σκληρό πυρήνα» των ατομικών δικαιωμάτων. Ήδη στην ατζέντα της συνάντησης των
υπουργών Τάξης και Ασφάλειας της Ε.Ε., στις 20 Σεπτεμβρίου στις Βρυξέλλες,
όπου θα εκπροσωπήσει τη χώρα μας ο Μιχ. Χρυσοχοϊδης, βρίσκεται η
«αυστηροποίηση» της Σένγκεν. Τι θέση θα πάρει η Αθήνα; Το «ψαλίδισμα» των
ατομικών δικαιωμάτων ενοχλεί, όπως εξηγεί κορυφαίος υπουργός, «μια γενιά που
έδωσε μάχη για την κατοχύρωσή τους στη χώρα μας». Ακόμη χειρότερες προοπτικές
δημιουργεί η τάση των Αμερικανών, αλλά και ορισμένων Ευρωπαίων, να μην κάνουν
διάκριση μεταξύ τρομοκρατών και απλών διαδηλωτών κατά της παγκοσμιοποίησης.
Μπροστά σε αυτήν την κατάσταση, η κυβέρνηση χωρίζεται στους «ρεαλιστές» και
τους «μονίμως έχοντες επιφυλάξεις». Στην πρώτη κατηγορία ανήκει ο ίδιος ο κ.
Σημίτης και δύο υπουργοί που, λόγω των χαρτοφυλακίων τους, έχουν άμεση εμπλοκή
με την εξωτερική και την εσωτερική διάσταση του θέματος: ο Γ. Παπανδρέου και ο
Μιχ. Χρυσοχοΐδης καλούνται να «βγάλουν τα κάστανα από τη φωτιά». Στην δεύτερη
συγκαταλέγονται κυρίως η Βάσω Παπανδρέου και ο Κώστας Λαλιώτης (που ασχολείται
μάλλον περιστασιακά με το ζήτημα στα κυβερνητικά όργανα). Οι προσεγγίσεις τους
θυμίζουν ενίοτε το ΠΑΣΟΚ της δεκαετίας του ’80, χωρίς να συνυπολογίζουν το
διεθνές κλίμα. Ο Άκης Τσοχατζόπουλος, όπως κατέδειξε και η τοποθέτησή του στην
πρόσφατη Κυβερνητική Επιτροπή, βρίσκεται κάπου στη μέση. Ο ίδιος προέβλεψε με
ακρίβεια τις αντιδράσεις των Αμερικανών, αλλά έδειξε να κατανοεί τις απόψεις
εκείνων που ζητούσαν να διαφοροποιηθεί η Ελλάδα. Σε έναν από τους
παρευρισκομένους η όλη ιστορία θύμισε κάπως τις διχογνωμίες στην κυβέρνηση για
την επίσκεψη Κλίντον «που τελικά μας στοίχισαν, αφού στο τέλος δώσαμε στους
Αμερικανούς ακριβώς αυτό που ζητούσαν».

Η ανησυχία της κυβέρνησης είναι «τι θα μας ζητούν οι Αμερικανοί τώρα». Τους
τελευταίους μήνες υπήρχε ένα καλό επίπεδο συνεργασίας, αν και η ατμόσφαιρα
παραμένει εύθραυστη. Αν όμως ο αμερικανικός ζήλος αυξηθεί κατακόρυφα, «θα
θέλουν προσαγωγές υπόπτων, παρουσία δικών τους στελεχών ή συνδρομή της ΕΛ.ΑΣ.
σε παρακολουθήσεις». Το ερώτημα είναι πώς θα χειριστεί πολιτικά το Μαξίμου
τέτοιου είδους απαιτήσεις. Η «επιστροφή των καουμπόηδων» δημιουργεί όμως και
άλλους φόβους. Στελέχη της αμερικανικής πρεσβείας όλων των βαθμίδων έχουν
επισημάνει τους τελευταίους μήνες ότι η αμερικανική νομοθεσία παρέχει
δικαιοδοσία στο FBI να συλλαμβάνει υπόπτους για τρομοκρατία «όπου γης» ­ άρα
και στην Ελλάδα. «Πρόκειται, βεβαίως, για πολιτική απόφαση», προσέθεταν. Το
ενδεχόμενο αυτό, για το οποίο ήταν ενήμερη η ελληνική κυβέρνηση, συνιστούσε
έμμεση απειλή, σε περίπτωση που οι Αμερικανοί πείθονταν ότι η Αθήνα δεν ήταν
διατεθειμένη να προχωρήσει σε συλλήψεις. Αυτονόητο είναι ότι θα προκαλούσε
πολιτική κρίση «πολύ χειρότερη από τη σύλληψη του Οτζαλάν». Αν αυτή ήταν ήδη
μια από τις επιλογές των Αμερικανών πριν από την 11η Σεπτεμβρίου, τι μέλλει
γενέσθαι μετά το διπλό χτύπημα σε Ουάσιγκτον και Νέα Υόρκη και την κήρυξη
πολέμου κατ’ αγνώστων; Η Αθήνα εκτιμά ότι μια σωστή διαχείριση της
ελληνοαμερικανικής σχέσης ­ «αν δηλαδή συνεχίσουμε να δίνουμε την εντύπωση ότι
εργαζόμαστε σοβαρά για την πρόοδο της έρευνας» ­ θα αποσοβήσει τα χειρότερα.
Κυβερνητικές πηγές παραδέχονται, ωστόσο, ότι «χρειαζόμαστε οπωσδήποτε μια
επιτυχία».