Απειλητική προβάλλει η προοπτική της ύφεσης

Έναν πραγματικό εφιάλτη ζει από την περασμένη Τρίτη ο κ. Παπαντωνίου. Μπορεί
στις επίσημες δηλώσεις του να εμφανίσθηκε καθησυχαστικός για την πορεία της
ελληνικής οικονομίας μετά το τρομοκρατικό χτύπημα στην «καρδιά» της
αμερικανικής οικονομίας, όμως πίσω από τις κάμερες η αγωνία ήταν ζωγραφισμένη
στο πρόσωπο του υπουργού. Για τον κ. Παπαντωνίου μία σκέψη προκαλεί τρόμο. Και
αυτή αφορά το ενδεχόμενο το τρομοκρατικό χτύπημα στο World Trade Center της
Νέας Υόρκης να επιφέρει ισχυρό πλήγμα στην αμερικανική χρηματιστηριακή αγορά
και να ρίξει σε ακόμη χαμηλότερα επίπεδα την κατανάλωση στην άλλη πλευρά του
Ατλαντικού, φέρνοντας την οικονομία των ΗΠΑ σε κατάσταση μεγάλης και
παρατεταμένης ύφεσης. Κάτι τέτοιο θα είχε δραματικές επιπτώσεις στην παγκόσμια
οικονομία, η οποία ήδη δοκιμάζεται από τους σχεδόν μηδενικούς ρυθμούς
ανάπτυξης που παρατηρούνται στις ΗΠΑ, από την ύφεση στην ιαπωνική οικονομία
και από την επιδράδυνση των ρυθμών ανάπτυξης στην Ευρωζώνη. Σε ένα τέτοιο
περιβάλλον ισχυροί θα ήταν οι κλυδωνισμοί και στην ελληνική οικονομία. Οι
επιπτώσεις που θα προκαλούνταν σε αυτήν θα ήταν ικανές να ματαιώσουν τις
προσδοκίες για υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξης τα επόμενα χρόνια, για μείωση της
ανεργίας και για την επίτευξη των άλλων στόχων που έχουν τεθεί (ελλείμματα,
χρέος, πληθωρισμός).

Μπορεί το σενάριο αυτό να φαντάζει αυτήν τη στιγμή ακραίο και ως το χειρότερο
ενδεχόμενο για την εξέλιξη των πραγμάτων στο μέτωπο της παγκόσμιας οικονομίας
μετά την πρωτοφανή τρομοκρατική επίθεση στις ΗΠΑ. Κανείς όμως, τουλάχιστον
προς το παρόν, δεν μπορεί να το αποκλείσει. Πολύ περισσότερο αφού το χτύπημα
είναι ακόμη «νωπό» και δεν έχει εκδηλωθεί όλο το εύρος των επιπτώσεων από
αυτό. Όπως επίσης δεν είναι δυνατόν να προκληθούν οι επιπτώσεις που
ενδεχομένως προηγηθούν από μια άμεση απάντηση των Η.Π.Α. Άλλωστε, όσοι
σπεύσουν να μιλήσουν για σενάριο επιστημονικής φαντασίας, καλό θα ήταν να
αναλογισθούν τι θα έλεγαν πριν από λίγες ημέρες αν κάποιος τους εξιστορούσε
μια ιστορία τρομοκρατικής εισβολής αεροπλάνου στους δίδυμους πύργους της Νέας
Υόρκης και στο Πεντάγωνο των ΗΠΑ.

Αγωνία για τις επιπτώσεις

Γι’ αυτό και η αγωνία του οικονομικού επιτελείου της κυβέρνησης δεν είναι
αβάσιμη, παρά το κλίμα ηρεμίας που προσπαθεί να διατηρήσει με τις επίσημες
δηλώσεις των μελών του, ώστε να μη δημιουργηθεί πανικός στη Σοφοκλέους.
Μάλιστα, η αγωνία αυτή θα μεγαλώνει όσο κυλούν οι επόμενες ημέρες και θα
κορυφωθεί στο τέλος του μήνα, αρχές του επόμενου. Όχι μόνο γιατί τις επόμενες
ημέρες θα έρχονται στην επιφάνεια μία μία οι πληγές στην αμερικανική και την
παγκόσμια οικονομία από το χτύπημα στη Νέα Υόρκη, αλλά και γιατί στο τέλος
Σεπτεμβρίου δύο διεθνείς Οργανισμοί θα δημοσιεύσουν τις προβλέψεις τους για τη
μελλοντική πορεία της παγκόσμιας οικονομίας με βάση τα νέα δεδομένα που έχουν
ήδη δημιουργηθεί ή που πρόκειται να εκδηλωθούν στο επόμενο διάστημα. Από τις
προβλέψεις αυτές θα φανεί προς τα πού πάει η παγκόσμια οικονομία. Και όπως
είναι φυσικό, αυτές θα περιγράφουν με μελανότερα χρώματα από ό,τι πριν τον
ορίζοντα στο παγκόσμιο οικονομικό σκηνικό στο οποίο θα κινηθεί και η Ελλάδα.
Πρόκειται για το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο και τον ΟΟΣΑ. Ήδη το ΔΝΤ, πριν από
τις εξελίξεις της περασμένης εβδομάδας, ετοιμαζόταν να αναθεωρήσει προς τα
κάτω τις προβλέψεις του αυτές λόγω της γενικότερης επιβράδυνσης της παγκόσμιας
οικονομίας. Η νέα πρόβλεψη στην οποία κατέληγε ο διεθνής Οργανισμός
τοποθετούσε τον ρυθμό οικονομικής ανάπτυξης παγκοσμίως το 2001 στο 2,7%, από
3,2% που ήταν η αρχική πρόβλεψη. Τώρα ο πήχυς της παγκόσμιας ανάπτυξης
αναμένεται να κοντύνει κι άλλο, αφού τα στελέχη του ΔΝΤ και του ΟΟΣΑ θα
προσμετρήσουν και τις νέες αρνητικές επιπτώσεις που ξεδιπλώνονται από την
περασμένη Τρίτη στο παγκόσμιο οικονομικό περιβάλλον. Έτσι, οικονομικοί
αναλυτές αλλά και στελέχη των οικονομικών υπουργείων θεωρούν πλέον δεδομένο
ότι με χαμηλότερους ρυθμούς ανάπτυξης από τους προβλεπόμενους (4,6%) θα
αναγκασθεί να κινηθεί και η Ελλάδα το 2001 και ενδεχομένως και το 2002.

Οι απειλές για την ελληνική οικονομία

Τόσο ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας όσο και ο αρμόδιος για την κατάρτιση του
προϋπολογισμού του 2002 υφυπουργός Οικονομικών, κ. Γιώργος Δρυς, παρακολουθούν
από κοντά τις εξελίξεις, προκειμένου να υπάρξει άμεση προσαρμογή των
προβλέψεων αλλά και ορισμένων πλευρών της οικονομικής πολιτικής στην περίπτωση
που χρειασθεί για να αντιμετωπισθούν οι όποιες επιπτώσεις. Οι ίδιοι γνωρίζουν
καλά τους κινδύνους που απειλούν την ελληνική οικονομία στο νέο διεθνές
οικονομικό σκηνικό και ότι από τον βαθμό στον οποίο θα εκδηλωθούν θα εξαρτηθεί
και το μέγεθος του τιμήματος που θα πληρώσει η οικονομία.

Ο φόβος της ύφεσης

* Τον τρόπο και τον βαθμό αντίδρασης της χρηματιστηριακής αγοράς των ΗΠΑ στο
καταστροφικό χτύπημα της περασμένης Τρίτης. Διεθνείς οικονομικοί αναλυτές αλλά
και στελέχη των οικονομικών υπουργείων και των εμπορικών τραπεζών στην Ελλάδα
εκφράζουν φόβους ότι το χτύπημα αυτό μπορεί να πλήξει την εμπιστοσύνη των
καταναλωτών στις ΗΠΑ για την οικονομία της χώρας τους και να οδηγήσει σε
πωλήσεις μετοχών στα αμερικανικά χρηματιστήρια, τα οποία καθ’ όλη την
περασμένη εβδομάδα παρέμειναν κλειστά. Αυτό αναμένεται να φανεί τις επόμενες
ημέρες όταν ανοίξουν τα χρηματιστήρια στις ΗΠΑ. Οι πωλήσεις αυτές εάν
ελάμβαναν μαζικό χαρακτήρα θα οδηγούσαν σε πτώση των εισοδημάτων και του
πλούτου των αμερικανικών νοικοκυριών, που θα αντιδρούσαν με μείωση της
κατανάλωσής τους. Κάτι τέτοιο, θα μπορούσε να ρίξει σε παρατεταμένη ύφεση την
ατμομηχανή της παγκόσμιας οικονομίας, η οποία ήδη βρίσκεται στα πρόθυρα αυτής,
και να επιταχύνει τους ρυθμούς αύξησης των απολύσεων εργαζομένων από τις
επιχειρήσεις καθώς και να αυξήσει την ανεργία. Στην περίπτωση αυτή οι
επιπτώσεις θα ήταν άμεσες και για την Ευρώπη. Αφού οι εξαγωγές των ευρωπαϊκών
προϊόντων προς την άλλη πλευρά του Ατλαντικού θα δέχονταν ισχυρό πλήγμα.
Ανάλογες επιπτώσεις θα δεχόταν και η ευρωπαϊκή οικονομία, με την οποία η
Ελλάδα πραγματοποιεί το 70% των εξαγωγών της.

* Τον βαθμό επίδρασης του τρομοκρατικού χτυπήματος στη διεθνή τιμή του
πετρελαίου. Η ελληνική οικονομία, όπως και οι άλλες οικονομίες του πλανήτη,
μετρούν ήδη τις πρώτες επιπτώσεις από το υψηλότερο επίπεδο που βρίσκεται πια η
διεθνής τιμή του πετρελαίου (28 δολάριο το βαρέλι). Ήδη στο υπουργείο Εθνικής
Οικονομίας και στην Εθνική Στατιστική Υπηρεσία της Ελλάδος αναθεωρούν τις
προβλέψεις τους για την πορεία του πληθωρισμού τον Σεπτέμβριο. Ενώ στην αρχή
του μήνα προέβλεπαν ότι ο πληθωρισμός θα παρουσιάσει πτώση έστω και οριακή στο
3,7% τον Σεπτέμβριο, από 3,8% τον Αύγουστο, τώρα σύμφωνα με πληροφορίες δεν
αποκλείουν να παραμείνει στην καλύτερη περίπτωση στάσιμος εξαιτίας των
αυξήσεων που αναμένεται να εκδηλωθούν στις εγχώριες λιανικές τιμές των
καυσίμων λόγω της αύξησης της διεθνούς τιμής τους. Αν η τιμή του πετρελαίου
σταθεροποιηθεί σε επίπεδα πάνω από τα 25 δολάρια το βαρέλι, τότε επίπτωση θα
υπάρξει και στον προϋπολογισμό του 2002. Όλα τα σενάρια του νέου
προϋπολογισμού έχουν καταρτιστεί με βάση την παράμετρο ότι το πετρέλαιο θα
βρίσκεται στα 25 δολάρια το βαρέλι. Στην περίπτωση αυτή και οι ελληνικές
επιχειρήσεις θα επιβαρυνθούν με αυξημένο κόστος παραγωγής, με αποτέλεσμα η
επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας να προσλάβει μεγαλύτερες
διαστάσεις.

Ο γρίφος του δολαρίου

* Τη διαμόρφωση της ισοτιμίας του δολαρίου. Αν το χτύπημα στην αμερικανική
οικονομία οδηγήσει σε απώλεια εμπιστοσύνης των επενδυτών προς το δολάριο και
μειώσει σημαντικά την ισοτιμία του σε σχέση με το ευρώ θα υπάρξει αρνητική
επίπτωση στην οικονομική ανάπτυξη στην Ευρώπη αφού θα κάνει λιγότερο ελκυστικά
τα ευρωπαϊκά και τα ελληνικά προϊόντα.

Πλήγμα στον τουρισμό

* Την επίπτωση στον τουρισμό. Ήδη στα οικονομικά υπουργεία προβλέπουν ότι
τουλάχιστον σε πρώτη φάση θα υπάρξει ματαίωση των ταξιδιών των Αμερικανών
τουριστών στην Ελλάδα. Το ενδεχόμενο αυτό αναμένεται να προκαλέσει σημαντικές
επιπτώσεις στον τομέα του τουρισμού, αν και όλες οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι θα
είναι πρόσκαιρες.

Ψαλίδι στο ΑΕΠ

Στο οικονομικό επιτελείο της κυβέρνησης ελπίζουν ότι η πτώση των επιτοκίων από
την Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ και την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα θα δώσει
την αναγκαία ρευστότητα στην παγκόσμια οικονομία και ότι θα απορροφηθούν ως
ένα βαθμό οι πιέσεις για επιτάχυνση των φαινομένων ύφεσης. Όμως δεν
παραλείπουν να σημειώσουν ότι και πριν από το τρομοκρατικό χτύπημα η οικονομία
στις ΗΠΑ βρισκόταν ένα βήμα από την ύφεση, στην οποία ήδη έχει βυθισθεί η
Ιαπωνία, ενώ και η ευρωπαϊκή οικονομία είχε βάλει φρένο στους ρυθμούς της
οικονομικής της ανάπτυξης. Αυτό σημαίνει ότι η υπόθεση της αναστροφής της
πορείας της παγκόσμιας οικονομίας γίνεται τώρα ακόμη πιο δύσκολη.

Οι επιπτώσεις της επιβράδυνσης είχαν φανεί και στην ελληνική οικονομία κυρίως
με την επιβράδυνση του ρυθμού οικονομικής της ανάπτυξης. Έτσι, αναμενόμενο
είναι ότι οι επιπτώσεις αυτές στην Ελλάδα θα προσλάβουν μεγαλύτερες διαστάσεις
λόγω του νέου δυσμενέστερου σκηνικού στις ΗΠΑ, στην Ευρώπη και στην παγκόσμια
οικονομία.