ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ο νόμος της θάλασσας

Το πρόβλημα λύθηκε. Οι «παράνομοι» βολεύτηκαν και γρήγορα θα ξεχαστούν.
Καιρός να περάσουμε στην επόμενη δημοσκόπηση.

Δύο κόσμοι. Ένα αγόρι κάνει θαλάσσια σπορ με φόντο ένα πλοίο γεμάτο εξαθλιωμένους πρόσφυγες

Στις δυνατές θύελλες, γράφει σ’ ένα βιβλίο του ο Τζόζεφ Κόνραντ, δεν
χρειάζονται στρατηγικές ούτε μεγάλα λόγια. Στέλνεις SOS και το επόμενο λεπτό
φτάνει η βοήθεια. Ένα πλοίο συναντά μια δυσκολία κι αμέσως, χωρίς δεύτερη
σκέψη, σπεύδουν τα διπλανά πλοία να το βοηθήσουν. Ο νόμος της θάλασσας είναι
αυστηρός, γρήγορος, αυτόματος και οικουμενικός. Σ’ αυτόν τον νόμο υπάκουσε και
ο, άγνωστος μέχρι χθες, Νορβηγός πλοίαρχος Άρνε Ρίναν. Το μόνο που ήξερε ήταν
ότι το πλοίο του και το ανθρώπινο φορτίο που μετέφερε έπρεπε να φτάσουν
ακέραια στο πλησιέστερο λιμάνι. Όλα τα άλλα ήταν δευτερεύοντα. Κάθε άλλη
συμπεριφορά ισοδυναμούσε με δολιότητα ή με πειρατεία.

Στη στεριά, όμως, ισχύουν άλλοι νόμοι, ιδίως όταν λείπουν χαρισματικοί
πολιτικοί ηγέτες. Οι στεριανοί κινούνται με επιφύλαξη και δεν ξέρουν πολλά για
την ηθική της έκτακτης ανάγκης. Είναι έτοιμοι να παραβιάσουν έθιμα και νόμους
προκειμένου να εξασφαλίσουν την ησυχία τους στην περίμετρο των οικογενειών
τους ή του κλειστού φρουρίου των εθνών. Η σύγκρουση ανάμεσα στους δύο αυτούς
νόμους, γράφει η Μπάρμπαρα Σπινέλλι στη Στάμπα, είναι σήμερα οξύτερη
από ποτέ. Στον παγκοσμιοποιημένο κόσμο μας τα κράτη βλέπουν να μειώνονται οι
εξουσίες τους και στην ενιαία αγορά που καλύπτει το κενό το οποίο αφήνουν οι
ηγεμόνες, δεν υπάρχει θέση για απλά πράγματα όπως ένα SOS, η πίστη σε μια
νομιμότητα ριζωμένη στον χρόνο, το θάρρος που γεννιέται από μια συνήθεια.

Οι στεριανοί αυτοδιοικούνται με τις δημοσκοπήσεις. Ο Αυστραλιανός πρωθυπουργός
αρνείται να δεχθεί τους Αφγανούς πρόσφυγες γιατί αυτό θέλουν οι ψηφοφόροι και
η Εργατική αντιπολίτευση. Ο Ιταλός πρωθυπουργός δεν θέλει να φιλοξενηθεί η
σύνοδος της FAO στη χώρα του, γιατί αυτό απαιτεί το 67% των συμπατριωτών του.
Αυτό που δεν καταλαβαίνει ούτε ο ένας ούτε ο άλλος είναι ότι, στην
πραγματικότητα, οι «κοινωνίες των πολιτών» δεν τρέφουν εκτίμηση για τους
πολιτικούς ηγέτες που τις κρίσιμες στιγμές αποδεικνύονται δειλοί, άβουλοι,
κατώτεροι ακόμη και του πιο αδύναμου διεθνούς οργανισμού. Οι στεριανοί λαοί
έχουν αντιφατικά πάθη. Θαυμάζουν, για παράδειγμα, τις προσωπικότητες που
περιφρονούν τις πλειοψηφίες και τα γκάλοπ (π.χ. Θάτσερ). Έλκονται από τους
αιρετικούς ηγέτες. Τους αρέσει να αιφνιδιάζονται, να διαψεύδονται, όπως και να
εκπαιδεύονται από εκείνους που η δουλειά τους είναι να διαχειρίζονται τις
τύχες μιας πόλης ή ενός πλοίου. Και βαριούνται θανάσιμα τους ηγέτες που
εξαντλούν την αυστηρότητά τους σε συνόδους διακοσμητικού χαρακτήρα, σαν αυτή
που γίνεται αυτές τις μέρες στο Ντέρμπαν για τον ρατσισμό.

Ο νόμος της στεριάς θα υπερισχύει όλο και συχνότερα του νόμου της θάλασσας. Η
συμπεριφορά του Νορβηγού πλοιάρχου θα μοιάζει όλο και πιο αναχρονιστική. Όμως
γι’ αυτό ακριβώς είναι αξιοθαύμαστη.