Άρρωστη δημοκρατία

Για τη Δυτική Ευρώπη, η Τουρκία είναι συχνά ένας ενοχλητικός γείτονας. Με
τις ψησταριές, τα θορυβώδη παζάρια και τον μουεζίνη που καλεί πολύ νωρίς τους
πιστούς να προσευχηθούν. Είναι η χώρα που διδάσκει στα παιδιά της υποτακτική
υπακοή.

Για άλλους ενοχλητική χώρα, αλλά σε πολλούς έχει προκαλέσει φόβο. «Οι
Τούρκοι», είχε πει ο Μαρτίνος Λούθηρος το 1520, «είναι ο λαός που μεταφέρει
την οργή του Θεού».

Το κακό με τους γείτονες είναι ότι βρίσκονται εκεί. Όχι ότι η Δύση σκέπτεται
να χάσει τον συγκεκριμένο, μιας και παίζει τον ρόλο φράγματος για μερικά πιο
ενοχλητικά κράτη για την Ευρώπη, σε εκείνη την απέραντη έκταση της Ασίας.

Μαθαίνοντας να ζεις μαζί της αρχίζεις να κατανοείς και αυτό είναι το κρίσιμο
αλλά ελκυστικό πορτρέτο της σύγχρονης τουρκικής ιστορίας που ρίχνει άπλετο φως
στις σύνθετες μεθόδους που την καθιστούν σημαντικό σύμμαχο της Δύσης.

Στο βιβλίο τού επί τέσσερα χρόνια (1996-2000) ανταποκριτή των «New York
Times» Στίβεν Κίνζερ με τίτλο «Ημισέληνος και Αστέρι: Η Τουρκία ανάμεσα σε
δύο κόσμους» ρίχνει άπλετο φως στο μαλακό υπογάστριο του τουρκικού κράτους.
Αρχίζοντας από τη σφαγή των Αρμενίων το 1915, φθάνει στον εμφύλιο πόλεμο με
τους Κούρδους της περασμένης δεκαετίας, αποκαλύπτει την ενδημική βαναυσότητα
της τουρκικής αστυνομίας και ενδοσκοπεί στην αντι-ισλαμική προκατάληψη του
Κεμαλικού κατεστημένου.

Ο μέσος Τούρκος, γράφει ο Κίνζερ, γνωρίζει ελάχιστα για την κακομεταχείριση
των Αρμενίων· λιγότερα απ’ ό,τι γνωρίζει, για παράδειγμα, ο μέσος Άγγλος
σχετικά με το μαύρο παρελθόν της χώρας του στην Ιρλανδία. Και όπως σχολιάζει,
η Τουρκία χρειάζεται να αντιμετωπίσει κατά πρόσωπο την Ιστορία της, και όχι
συνεχώς να δικαιολογεί τις πράξεις της στους συμμάχους και τους γείτονές της.

Ζώντας ο Κίνζερ επί μια τετραετία στην Τουρκία, και έχοντας δει τα πρόσφατα
γεγονότα από κοντά, υποστηρίζει ότι πολλά από αυτά αποτέλεσαν μια αποφασιστική
καμπή. Όπως η φιλία που αναπτύχθηκε ανάμεσα στους Έλληνες και τους Τούρκους
μετά τους σεισμούς στο Ισμίτ και την Αθήνα, το 1999, όπου οι φιλύποπτοι
γείτονες των δύο ακτών του Αιγαίου έστειλαν ομάδες διάσωσης να βοηθήσουν στην
ανεύρεση εγκλωβισμένων.

Στο βιβλίο του ο Αμερικανός δημοσιογράφος αναφέρεται εκτενώς στη σύλληψη του
Αμπντουλάχ Οτζαλάν, για τον οποίο έχει πολύ λίγα λόγια συμπάθειας να πει, σε
αντίθεση με το δίκαιο του κουρδικού αγώνα. Ο κουρδικός αγώνας είναι ένα
σύμπτωμα της βαριά άρρωστης σύγχρονης Τουρκίας. Και η αρρώστια κρύβεται στην
ανικανότητα να επιλυθεί η κουρδική κρίση και να σταματήσει η εξέγερση.

Η Τουρκική Δημοκρατία, σήμερα, χρειάζεται να καταλάβει ότι αναπνέει μεν καθαρό
αέρα, ωστόσο μεταφέρει ένα φονικό μικρόβιο.