Ανάμεσα σε δύο κόσμους

Η Τατιάνα. Έτοιμη για το ταξίδι στην ιδιαιτέρα της πατρίδα, το Μοκσάν, 440 χιλιόμετρα μακριά από τη Μόσχα, και σε μια διαφορετική μετασοβιετική πραγματικότητα

Τα τακούνια της Τατιάνας Σαλίμοβα λασπώνονται καθώς στρίβει τη γωνία για το
σπίτι του αδελφού της. Στα αριστερά της, τέσσερις κότες τρώνε από έναν κάδο
απορριμμάτων. Μπροστά, η νύφη της στέκει μόνη στην κουζίνα. Μια τεράστια
κατσαρόλα με χυλό για το γουρούνι σιγοβράζει στη σόμπα. Μέσα στο σπίτι δεν
υπάρχει τουαλέτα, ζεστό νερό, τηλέφωνο…

Βγάζοντας τα ακριβά γυαλιά ηλίου της, η Τατιάνα κουνάει το κεφάλι καθώς
σκέφτεται την απόσταση της δικής της ζωής στη Μόσχα από αυτήν του αδελφού της
Μίσα, εδώ, στην «αποικία των εργατών» του Μοκσάν. «Δεν μπορώ να μείνω παρά
λίγες μέρες κάθε φορά που έρχομαι», λέει. Ακολουθεί το ερώτημα: «Γιατί δεν
αλλάζουν τη ζωή τους; Εγώ το έκανα».

Δέκα χρόνια μετά το αποτυχημένο πραξικόπημα των σκληροπυρηνικών κομμουνιστών
τον Αύγουστο του 1991 και τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης, δυο αδέλφια ζουν
σε διαφορετικές μετασοβιετικές πραγματικότητες. Η μία αντανακλά την υπόσχεση
μιας ανολοκλήρωτης καπιταλιστικής επανάστασης. Η άλλη είναι παγιδευμένη στην
απομόνωση, την παραμέληση και το αυστηρό κληροδότημα του παρελθόντος.

Η Τατιάνα ανήκει στον αναδυόμενο κόσμο της Μόσχας, τη μεσαία τάξη, ένα
συνονθύλευμα από πολύμορφες δραστηριότητες, διακοπές στο Παρίσι και μαθήματα
αεροβικής μετά τη δουλειά, σούπερ μάρκετ και κυκλοφοριακό κομφούζιο,
ανατέλλουσες προσδοκίες και αστείρευτη ανασφάλεια. Ο άλλος, το Μοκσάν του
Μίσα, 440 μίλια νοτιοανατολικά, είναι ένας τόπος στενών οριζόντων, οξειδωμένων
εργοστασίων και αφεντικών από την κομμουνιστική περίοδο, όπου τα χρήματα είναι
περισσότερο ιδέα παρά πραγματικότητα και η θερινή σοδειά σε λάχανα και πατάτες
η τροφή του μακρύ χειμώνα.

«Όλες οι θετικές αλλαγές της ζωής μου είναι απόρροια του νέου συστήματος»,
επιμένει η Τατιάνα. Και ο αδελφός της: «Είναι πιο δύσκολα τα πράγματα τώρα».
«Δεν υπάρχουν αρκετές δουλειές και χρήματα».

Από τα 146 εκατομμύρια των Ρώσων, ο καθένας έχει τη δική του ιστορία να πει
για την αλλαγή στη διάρκεια αυτής της απορρυθμιστικής δεκαετίας. Το όνειρο της
Τατιάνας για ευημερία και δυτικού τύπου ελευθερίες την πήγε μακριά από εκεί
όπου ζουν οι γονείς της.

Έφυγε από το Μοκσάν το 1984 για σπουδές ξένων γλωσσών σε πανεπιστήμιο της
Μόσχας και αποφοίτησε το 1989, όταν έπεφτε το Τείχος του Βερολίνου. Σήμερα,
εργάζεται σε ένα πρόγραμμα μεταρρύθμισης του δικαστικού συστήματος,
χρηματοδοτούμενο από την αμερικανική κυβέρνηση. Πριν από δέκα χρόνια δεν είχε
βγει από τη χώρα. Σήμερα είναι εξοικειωμένη με τις πρωτεύουσες του πλανήτη.
«Είμαι ανάμεσα σε δύο κόσμους», λέει χαρακτηριστικά.

Ο Μίσα. Κουβαλάει σάκκους με ζωοτροφές στην «αποικία των εργατών», μακριά από τη μεσοαστική ζωή της αδελφής του στην πόλη

Το χάσμα ανάμεσα στη Μόσχα και το Μοκσάν πάντα υφίστατο, όμως σήμερα είναι
μεγαλύτερο. Η διαφορά εντοπίζεται στα 1.500 δολάρια του μηνιαίου μισθού της
Τατιάνας και τα 70 του αδερφού της! Όπως και στο γαλλικό κονιάκ που έμαθε να
προτιμά, αντί της σπιτικής βότκας που έχει εκείνος στο ντουλάπι. Μια παλιά
ρωσική πόλη του 17ου αιώνα με 11.600 κατοίκους, το Μοκσάν διατηρεί τη
σοβιετική του αύρα. Οι μισθοί εκεί είναι από τους χαμηλότερους της χώρας: 35
δολάρια τον μήνα. Ο Μίσα είναι πέντε χρόνια μικρότερός της, βετεράνος του
στρατού, και εργάζεται ως επιδιορθωτής σε εταιρεία τηλεπικοινωνιών.

«Δεν είχαμε συνειδητοποιήσει τι συνέβαινε», θυμάται η Τατιάνα. Μετά το
αποτυχημένο πραξικόπημα και μέχρι το επίσημο τέλος της Σοβιετικής Ένωσης στις
25 Δεκεμβρίου του 1991 «επικρατούσε ενθουσιασμός, όμως δεν είχαμε
συνειδητοποιήσει τον ερχομό της ελευθερίας. Νομίζαμε ότι ήταν επανάσταση, ιδέα
δεν είχαμε για τη διάρκειά της ή για το πόσο αληθινή ήταν». Όπως πολλοί νέοι
Μοσχοβίτες, πιστεύει ότι το χρήμα είναι κάτι το οποίο πρέπει να αναλώνεται
αμέσως: «Θέλω να ξοδεύω ό,τι έχω και να κοιτώ μπροστά.».

Οι ασπρόμαυρες φωτογραφίες από τότε που η Τατιάνα πήγαινε στο Λύκειο θα
μπορούσαν να είναι… 100 ετών: μελαγχολικά, αγέλαστα κορίτσια με λευκές
σουρωτές ποδιές και μαύρα μάλλινα φορέματα κάθονται στα ξύλινα θρανία.
Υπόμνηση του μακρινού 1984. Από την τάξη της των 30 μαθητών, ήταν η μόνη που
πήγε στη Μόσχα. Λίγο αργότερα, στην πρωτεύουσα, προσπαθεί να βγάλει νόημα από
τις διαφορές ανάμεσα σε εκείνη και τον αδερφό της, τους γονείς της. «Η Μόσχα
μιλάει μια γλώσσα για τη δημοκρατία», υποστηρίζει. «Όμως όλοι στην επαρχία
έχουν μείνει στην παλιά. Δεν υπάρχουν δουλειές στο Μοκσάν. Και αν χάσεις τη
δική σου, δεν θα βρεις άλλη. Τα αφεντικά διοικούν σαν βασιλείς. Λένε ότι δεν
είναι πια κομμουνιστές, αλλά έχουν αυτή τη νοοτροπία». Η Τατιάνα άφησε τον
φόβο πίσω. «Αν χάσω τη δουλειά μου, είμαι σίγουρη ότι μπορώ να διδάξω, μπορώ
να γίνω νοσοκόμα, Στη Μόσχα έχεις επιλογές. Ελέγχεις τη ζωή σου».