Το μέλλον θα είναι… γκρίζο

Θα είναι ένας κόσμος με γκρίζα μαλλιά. Λιγότερους Κινέζους, Ευρωπαίους,
Ιάπωνες και περισσότερους Αφρικανούς, Ινδούς, Αμερικανούς. Θα είναι ένας
κόσμος, εν τέλει, μικρότερος. Στην πιο εξελιγμένη μέχρι στιγμής πρόβλεψη για
το μέλλον του πληθυσμού της Γης την επόμενη εκατονταετία, οι επιστήμονες
κάνουν λόγο για μείωση έως το τέλος του αιώνα.

Τα στοιχεία προέρχονται από το Διεθνές Ινστιτούτο της Αυστρίας για την Ανάλυση
των Εφαρμοσμένων Συστημάτων (IIASA), έναν μη κυβερνητικό οργανισμό,
αποτελούμενο από Ευρωπαίους, Αμερικανούς και Ιάπωνες επιστήμονες. Σύμφωνα με
αυτά, ο πληθυσμός του πλανήτη, που σήμερα ξεπερνά τα 6 δισεκατομμύρια, είναι
πιθανό να φτάσει τα 9 σε 70 χρόνια, ενώ έως το 2100 θα έχει πέσει στα 8,4 και
θα συνεχίζει την καθοδική του πορεία.

«Στον ορίζοντα βλέπουμε πράγματι το τέλος της ανάπτυξης του πληθυσμού», δήλωσε
ο Βόλφγκανγκ Λουτζ, διευθυντής του ερευνητικού προγράμματος. Η νέα πρόβλεψη
έρχεται να υπογραμμίσει την ξεχωριστή φύση της περιόδου που πολλοί από τους εν
ζωή σήμερα βιώνουν. «Όσοι είναι σήμερα γύρω στα 40 έχουν ζήσει τον διπλασιασμό
του πληθυσμού της Γης. Θα είναι η μόνη γενιά στην ιστορία του ανθρώπου που θα
το έχει βιώσει. Κανείς πριν από το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα δεν το ένιωσε
και αν πιστέψουμε τα Ηνωμένα Έθνη και την IIASA, κανείς δεν θα το βιώσει στο
μέλλον», πρόσθεσε ο καθηγητής Τζόελ Κοέν, ειδικός σε πληθυσμιακά θέματα στο
Πανεπιστήμιο Ροκφέλερ των Ηνωμένων Πολιτειών.

Το τίμημα, κατά τον δρα Λουτζ, της προβλεπόμενης μείωσης θα είναι αύξηση του
αριθμού των ηλικιωμένων. «Θα είναι μια διαφορετική κοινωνία», προβλέπει,
κυρίως όσον αφορά τη Δυτική Ευρώπη και την Ιαπωνία και «έως το τέλος του αιώνα
ίσως οι 60άρηδες να αποτελούν το 50% του πληθυσμού σε αυτές τις περιοχές». Θα
έχουν καλή υγεία; Πιθανόν. Το προσδόκιμο υγιούς ζωής έχει ανοδική πορεία όπως
και το προσδόκιμο ζωής. Το πρόβλημα είναι ­ πρόσθεσε ­ ότι τα συστήματα
κοινωνικής ασφάλισης δεν προσαρμόζονται ανάλογα».

Ο ίδιος επισήμανε ότι οι αναπτυσσόμενες χώρες θα καταλήξουν να έχουν τον ίδιο
ρυθμό γεννήσεων όπως και οι βιομηχανικά αναπτυγμένες. «Οι ενήλικοι σε χώρες
όπως η Κίνα κάνουν λίγα παιδιά, τα οποία και θα τους αντικαταστήσουν
αριθμητικά», πρόσθεσε. Παρά την επίδραση στον πληθυσμό του πλανήτη ασθενειών
όπως το AIDS, η IIASA προβλέπει ότι, τον επόμενο αιώνα, περισσότερες χώρες θα
διασχίσουν τα σύνορα των «μεταλλαγών θνητότητας», όταν το προσδόκιμο ζωής θα
αυξάνει, και στη συνέχεια θα περάσουν σε «μεταλλαγές του ρυθμού γεννήσεων»,
όταν θα επιλέγουν να κάνουν λιγότερα παιδιά.

Η έρευνα χωρίζει τον κόσμο σε 13 περιοχές. Σε όλες εκτός από δύο, τη Βόρεια
και τη Λατινική Αμερική, ο πληθυσμός παρουσιάζει τάσεις μείωσης έως το τέλος
του αιώνα που διανύουμε. Οι μεγαλύτερες αντιστοιχούν στην Κίνα ­ από το 1,4
δισ. που είναι σήμερα στο 1,25 δισ. το 2100 ­ και στην Ευρώπη ­ από 813
εκατομμύρια στα 607. Ο πληθυσμός στο ευρωπαϊκό τμήμα της πρώην ΕΣΣΔ μειώνεται
ήδη με ταχύτατους ρυθμούς και αναμένεται να συρρικνωθεί κατά 40% έως το 2100.

Την ίδια ώρα όμως, άλλες περιοχές θα φιλοξενούν περισσότερους ανθρώπους απ’
ό,τι σήμερα. Η Υποσαχάρια Αφρική θα φτάσει το 1,5 δισ. την ίδια χρονική
περίοδο, ενώ σήμερα διαθέτει 611 εκατομμύρια, και η Νότια Ασία ­
συμπεριλαμβανομένων της Ινδίας και του Πακιστάν ­ θα παρουσιάσουν αύξηση κατά
600 εκατομμύρια (2 δισ. αντί 1,4 που είναι σήμερα). «Δεν θα μπορέσουν να
αποφύγουν τη μιζέρια», τονίζει ο δρ Λουτζ. «Αυτός είναι ο λόγος που το μήνυμα
περί τέλους της ανάπτυξης του πληθυσμού δεν θα πρέπει να εκληφθεί ως
τερματισμός της ανησυχίας για πληθυσμιακά θέματα. Για την Αφρική και την Ινδία
παραμένουν πηγή έντονου προβληματισμού ­ οι άνθρωποι ζουν σε ανθυγιεινές
συνθήκες και φτώχεια, τα οποία θα ενισχυθούν από την περαιτέρω πληθυσμιακή
ανάπτυξη».

Παρά τους εντεινόμενους φόβους για ανέχεια και κακή παροχή των προϊόντων και
προγραμμάτων υγείας, ακόμη και οι πιο φτωχές χώρες θα δουν τον κόσμο τους να
γηράσκει. Ενώ η Ευρώπη, η Ιαπωνία και οι Ηνωμένες Πολιτείες μπορούν να
περιμένουν κορεσμό στον αριθμό των συνταξιούχων, το ένα πέμπτο του πληθυσμού
της Υποσαχάριας Αφρικής θα εντάσσεται σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα.

«Η έναρξη του 21ου αιώνα σηματοδοτεί το τέλος της περιόδου της ανθρώπινης
ιστορίας με περισσότερους νέους απ’ ό,τι γέρους. Όσον αφορά τη συνέχειά της…
θα συναντούμε περισσότερους ηλικιωμένους παρά νέους, εκτός κι αν βρεθούμε
αντιμέτωποι με εκπλήξεις», δήλωσε ο δρ Κοέν. Σύμφωνα με τους επιστήμονες που
διεξήγαγαν την έρευνα, οι μισοί από τους Δυτικοευρωπαίους ψηφοφόρους είναι
είτε σε ηλικία συνταξιοδότησης είτε απέχουν λίγα χρόνια. Οι ίδιοι
προειδοποιούν για σοβαρά πολιτικά προβλήματα που άπτονται των ηλικιών των
πολιτών. «Αν καταστεί πολιτικό θέμα, μπορεί τελείως ξαφνικά να δούμε την
πλειονότητα του πληθυσμού να τάσσεται υπέρ των υψηλότερων συντάξεων, καλώντας
τους νέους να πληρώσουν», είπε σχετικά ο δρ Λουτζ. Ωστόσο, οι οικονομικές και
τεχνολογικές αλλαγές, η διαθεσιμότητα τροφής και νερού, οι ασθένειες όπως το
AIDS και οι φυσικές καταστροφές μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικός παράγοντας
στη μεταστροφή των τάσεων. Πάνω απ’ όλα, η ανθρώπινη συμπεριφορά είναι
απρόβλεπτη. Δεν είμαστε μηχανή, επισημαίνουν οι ίδιοι επιστήμονες,
αναφερόμενοι τόσο στη δυνατότητα πρόβλεψης του μέλλοντος όσο και στην ίδια τη
φύση του ανθρώπου.