Έξυπνα διαστημικά… εσώρουχα

Τα διαστημικά ταξίδια επιστρέφουν στο προσκήνιο. Ο πρώτος τουρίστας ­ και
μάλιστα επί πληρωμή ­ του Διαστήματος επέστρεψε με ασφάλεια στη Γη, ενώ οι
αστροναύτες βρίσκονται σε τροχιά, στον Διεθνή Διαστημικό Σταθμό.

Ήδη ένας ολόκληρος κατάλογος για μη επανδρωμένες αποστολές στον Άρη έχει
καταρτιστεί για τα επόμενα 10 χρόνια και, πριν περάσει πολύς καιρός, η
υπάρχουσα τεχνολογία θα μπορεί να κατευθύνει ανθρώπους σε μακρινούς πλανήτες.
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν το ανθρώπινο σώμα και το μυαλό είναι σε θέση
να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις μακρών διαστημικών ταξιδιών.

Ανάμεσα σε αυτούς που προσπαθούν να δώσουν απάντηση είναι η Πατρίτσια
Κάουινγκς του Ερευνητικού Κέντρου της NASA, Έιμς, στην Καλιφόρνια. «Πολύ λίγα
πράγματα γνωρίζουμε για την ικανότητα των ανθρώπων να ανταποκρίνονται στις
αυξημένες απαιτήσεις μιας 18μηνης αποστολής στον Άρη». Προκειμένου να μάθει
περισσότερα, έχει δημιουργήσει μια ποικιλία από «έξυπνα» διαστημικά εσώρουχα
μαζί με τον Γουίλιαμ Τοσκάνο, σύζυγο και συνάδελφό της.

Είναι απλά και λειτουργικά, τίποτα περισσότερο. «Η πρώτη λευκή φανέλα που
κατασκεύασα είχε ένα μακρύ μανίκι και ένα κοντό, γιατί η NASA δεν θέλει ποτέ
να ξοδεύει περισσότερα από τα απολύτως απαραίτητα». Τα εσώρουχα διαθέτουν μια
σειρά από αισθητήρες που εφαρμόζουν πάνω τους για να καταγράφουν τον παλμό της
καρδιάς, την αναπνοή, την κυκλοφορία του αίματος στα χέρια, ακόμη και τη
στομαχική κινητικότητα. Οι αισθητήρες μετρούν τις κινήσεις του στομάχου για να
ανιχνεύουν ενδεχόμενο πρόβλημα στην αφόδευση ­ κάτι που δεν συμβαίνει μόνο στο
Διάστημα.

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι τα στοιχεία αυτά βοηθούν τον ενδιαφερόμενο να
ελέγξει ένα πρόβλημα στη γένεσή του. Μια μικρή οθόνη υπολογιστή εμφανίζει τα
καταγεγραμμένα στοιχεία των μετρήσεων και τα συγκρίνει με τα επιθυμητά.

Η εκπαίδευση

Στόχος της διαδικασίας αυτής είναι να εκπαιδευτούν οι αστροναύτες ώστε να
επηρεάζουν τις λειτουργίες του σώματος, οι οποίες δεν βρίσκονται συνήθως
συνειδητά υπό έλεγχο ­ όπως τους παλμούς της καρδιάς, τη ροή του αίματος, την
εφίδρωση ­, ώστε να είναι σε κανονικά επίπεδα. Η μέθοδος αυτή ονομάζεται
εκπαίδευση αυτογενούς ανάδρασης.

Σύμφωνα με την Κάουινγκς, τα αποτελέσματα μέχρι στιγμής είναι εντυπωσιακά.
«Στο 85% των περιπτώσεων, η αντοχή σε προβλήματα αφόδευσης βελτιώθηκε
σημαντικά έπειτα από 6ωρη εκπαίδευση, και στο 65% εξαλείφθηκαν τα συμπτώματα».

Μια άλλη ομάδα του Έιμς εργάζεται πάνω σε μια διαφορετική μέθοδο εκτίμησης της
απόδοσης στο Διάστημα: παρακολούθηση του εγκεφάλου για τον εντοπισμό
εξάντλησης. Αντικείμενο της έρευνας αυτής δεν είναι γενικά το αποτέλεσμα της
κόπωσης, η υπνηλία για παράδειγμα, αλλά η πίεση που ασκείται στους
αστροναύτες, οι οποίοι αντιμετωπίζουν δύσκολα τεχνικά προβλήματα στη διάρκεια
μιας κρίσης. Για να διαπιστωθεί αυτό, εθελοντές προέβησαν σε κάτι που για
πολλούς μοιάζει με εφιάλτη: δύο με τρεις ώρες δύσκολων ασκήσεων αριθμητικής.
Οι υποψήφιοι καλούνται να κάνουν τη μία πράξη μετά την άλλη ­ πρόσθεση ή
αφαίρεση ­ και πρέπει να συγκρίνουν τα αποτελέσματά τους με άλλα, που
παρέχονται από υπολογιστή. Κατά τη διαδικασία αυτή, 128 αισθητήρες γύρω από το
κεφάλι παρακολουθούν τον εγκέφαλο και τον τρόπο που αντιμετωπίζει την
κατάσταση, ανιχνεύοντας προειδοποιήσεις για το ενδεχόμενο πνευματικής κόπωσης.

Στον εγκέφαλο

«Η ροή ενέργειας στο εσωτερικό του κρανίου και στις περιοχές που εμπλέκονται
στη συγκεκριμένη διαδικασία είναι σταθερή όταν ο εθελοντής λειτουργεί αβίαστα,
όμως παρατηρείται μείωση και στη συνέχεια μια ξαφνική αύξηση, όταν, λίγα λεπτά
αργότερα, δεν μπορεί πλέον να ανταποκριθεί στην πρόκληση», τονίζει ο δρ
Λέοναρντ Τρέτζο. Στο επίκεντρο αυτής της έρευνας βρίσκεται ένα σημείο του
εγκεφάλου που αποκαλείται αριστερός βρεγματικός λοβός. Οι ερευνητές ελπίζουν
ότι περαιτέρω έρευνες, με υπερσύγχρονους ανιχνευτές, θα αποκαλύψουν τι ακριβώς
συμβαίνει σε τέτοιες περιπτώσεις. Στόχος, η διάθεση ενός μικρού αισθητήρα, ο
οποίος θα εφαρμόζει σε ελαφρύ εξοπλισμό για το κεφάλι και θα παράσχει έγκαιρη
προειδοποίηση όταν ένας αστροναύτης βρίσκεται σε επίφοβο σημείο κόπωσης.

Ο Τρέτζο συνεργάζεται με άλλους δύο συναδέλφους του, τον Τσαρλς Γιόργκενσεν
και τον Κέβιν Γουίλερ, για την εύρεση τρόπων ώστε με την παρέμβαση της
τεχνολογίας να ανακουφίζονται οι αστροναύτες από κάποιες δυσκολίες. Έχουν
σχεδιάσει ένα μπρασελέ που συγκεντρώνει ηλεκτρικά σήματα από τα χέρια και
συνδέεται με υπολογιστή που μεταφράζει τα σήματα σε μια συγκεκριμένη
λειτουργία. Για παράδειγμα, πρόσφατα, ένας εθελοντής στη διάρκεια εξομοίωσης
πτήσης, προσγείωσε ένα αεροσκάφος στο αεροδρόμιο του Σαν Φρανσίσκο, ενώ
φορούσε το μπρασελέ. Οι ανιχνευτές εντόπισαν τα σήματα που έστειλαν οι μύες
του εθελοντή καθώς έκανε τις απαραίτητες ενέργειες για τη μετακίνηση του
πηδαλίου διακυβέρνησης του αεροσκάφους. Με αυτόν τον τρόπο, επισημαίνουν οι
ερευνητές, θα μπορούσαν να βοηθηθούν οι αστροναύτες που τώρα δυσκολεύονται να
πραγματοποιήσουν περίπλοκα καθήκοντα με ογκώδη ειδικά γάντια.

Στόχος όλων αυτών είναι να γίνει στο μέλλον ασφαλέστερη και ευκολότερη η ζωή
των ταξιδιωτών του Διαστήματος.

LINKS:

*human-factors.arc.nasa.gov/ihh/psychophysio

*vision.arc.nasa.gov/PPSF/index.html

*spaceflight.nasa.gov/station

*www.spacetransportation.org

*members.tripod.co.uk/spaceprojects/spacefuture.html

*louis.Imsal.com/PR/answerbook/space-travel.html