Οι ένοπλες δυνάμεις είναι σήμερα η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη

Ο στρατός κατέχει σημαντική θέση και έχει κεντρικό καθοριστικό ρόλο στη
διαμόρφωση του πολιτικού σκηνικού της Τουρκίας. Αυτό είναι, επιγραμματικά, το
επιφαινόμενο. Ο τουρκικός Οργανισμός Αλληλοβοηθείας Στρατού αγόρασε τον
περασμένο μήνα (από τον Τουρκικό Οργανισμό Ιδιωτικοποιήσεων) την κρατική
τράπεζα Sumerbank, επισημαίνοντας την ουσία: η θέση και ο ρόλος του τουρκικού
στρατού είναι καθοριστικότερος από αυτόν της γραφειοκρατίας και της πολιτικής
ελίτ, γιατί οι τουρκικές ένοπλες δυνάμεις ­ δύναμη από καταβολής τους πολιτική
­ είναι σήμερα, επίσης, η μεγαλύτερη οικονομική δύναμη της Τουρκίας.

Η αυτοκινητοβιομηχανία ΟΥΑΚ-Renault, με εταίρους τον Οργανισμό Αλληλοβοηθείας
Στρατού (ΟΑΣ) και τη γαλλική Ρενό, είναι η τρίτη μεγαλύτερη βιομηχανική
επιχείρηση της Τουρκίας (Έκθεση του Βιομηχανικού Επιμελητηρίου
Κωνσταντινούπολης “Οι 500 Μεγάλες Βιομηχανικές Επιχειρήσεις της Τουρκίας το
2000) με κύκλο εργασιών 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια.

Πρώτη και δεύτερη, σύμφωνα με την Έκθεση, είναι δύο δημόσιες επιχειρήσεις που
πρόκειται να ιδιωτικοποιηθούν: τα Διυλιστήρια Τουρκίας Α.Ε. και η Επιχείρηση
Ηλεκτρισμού Τουρκίας Α.Ε. με κύκλο εργασιών 3,5 και 1,5 δισεκατομμύρια δολάρια
αντιστοίχως. Υπολογίζεται όμως ότι το σύνολο του κύκλου εργασιών των 11
εταιρειών του “χόλντινγκ” του ΟΑΣ υπερβαίνει ­ ή πρόκειται να υπερβεί σύντομα
­ το άθροισμα των δύο πρώτων.

Ο ΟΑΣ (ΟΥΑΚ = Ordu Yardimlasma Kurumu) ιδρύθηκε το 1961 από τη χούντα της 27ης
Μαΐου 1960, θέτοντας τα θεμέλια της αυτονομίας του στρατού απέναντι στην
πολιτική εξουσία. Σκοπός του καταρχάς ήταν να ασχοληθεί με την επικουρική
ιατροφαρμακευτική και συνταξιοδοτική ασφάλιση των μελών του στρατού. Γρήγορα,
όμως, το 1963, επεκτάθηκε στον οικιστικό τομέα ­ κεντρικό τομέα στο Σχέδιο
Εθνικής Ανάπτυξης ­ για να κεφαλαιοποιήσει εν συνεχεία τα κέρδη του και να
φθάσει σήμερα να είναι ο γίγαντας που συνεχώς μεγαλώνει, με 170 χιλιάδες
μετόχους (μέλη του στρατού) και 40.000 εργαζομένους. Ο ΟΑΣ συμμετέχει, με
ποσοστά που κυμαίνονται από 30%-75%, σε έντεκα επιχειρήσεις (βλ. αναλυτικό
πίνακα). Με την αγορά και ενσωμάτωση της κρατικής Sumerbank, η ήδη υπάρχουσα
τράπεζά του (Oyakbank) καθίσταται η 12η μεγαλύτερη τράπεζα της Τουρκίας.

Είναι προφανές ότι τα στρατιωτικά πραξικοπήματα, μεταξύ άλλων, φροντίζουν τα
του οίκου τους με την ευκαιρία της κατάληψης της εξουσίας. [Στην Τουρκία
υπάρχει η τάση να γίνεται μια “ποιοτική” διαφοροποίηση των πραξικοπημάτων.
Έτσι έχουμε: την “επανάσταση της 27.5.1960” (κυρίως επειδή εισήγαγε το
προοδευτικό Σύνταγμα, 1961, για τον ακρωτηριασμό του οποίου φρόντισαν οι
επόμενες δύο χούντες), την “παρέμβαση τής 12.3.1971” και το “πραξικόπημα της
12.9.1980”].

Η “επανάσταση της 27ης Μαΐου 1960”, που με το προοδευτικό Σύνταγμα εγκαθίδρυσε
το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, τα Δικαστήρια Κρατικής Ασφαλείας, και άλλα
παρεμφερή ευαγή ιδρύματα, είχε μεριμνήσει επίσης για το “ειδικό φορολογικό
καθεστώς” του ΟΑΣ. Έτσι ο ΟΥΑΚ γιγαντώνεται με “αθέμιτο ανταγωνισμό”: πληρώνει
φόρους μειωμένους κατά, τουλάχιστον, 35%.

Αυτό δεν είναι όλο. Στην ιστοσελίδα του Ανεξάρτητου Δικτύου Επικοινωνίας
(Bagimsiz Iletisim Agi – www. bianet. org), υπάρχει άρθρο που καταγγέλλει ότι
η ασφαλιστική εταιρεία Axa-ΟΥΑΚ υποχρεώνει τους φαντάρους να κάνουν ασφάλεια
ζωής. Για τον σχολιασμό όλων αυτών των στοιχείων είτε δεν χρειάζονται “λόγια”
ή χρειάζεται ολόκληρος τόμος… Στην παρέα προχθές το βράδυ στου Γιακούπ (μια
ταβέρνα κοντά στο Πέραν) ήταν τέσσερις δημοσιογράφοι, μία κοινωνιολόγος, δύο
οικονομολόγοι κι εγώ. Λέγαμε κάποια στιγμή για την έλλειψη εκπομπών
παρουσίασης βιβλίων στα τουρκικά κανάλια και ένας τους είπε “υπάρχει μια
εκπομπή στο δεύτερο κανάλι της κρατικής τηλεόρασης”.

“Υπάρχει ακόμη το κανάλι αυτό;” απόρησε ένας από τους οικονομολόγους. “Μα, δεν
το άκουσες, το αγόρασε ο ΟΥΑΚ για να το κρατήσει στη ζωή!”. Μαύρο χιούμορ
Τούρκων διανοουμένων παρέα με μια Ελληνίδα και φόντο την πολιτική και
οικονομική κρίση που όλο και βαθαίνει…

* ΟΥΑΚ-Renault, βιομηχανία αυτοκινήτων στην οποία ο ΟΥΑΚ έχει το 48%. Η
Renault είχε το 2000 κύκλο εργασιών 1,2 δισεκατομμύρια δολάρια.

* Good Year, βιομηχανία ελαστικών με δύο εργοστάσια στην Τουρκία (στο
Αντάπαζαρ και την Ίζμιτ). Ο ΟΥΑΚ έχει συμμετοχή 40%.

*OYAKBank, τράπεζα με 11 μέχρι σήμερα υποκαταστήματα στην Τουρκία και 2
στο εξωτερικό. Μετά την αγορά της Sumerbank, τα υποκαταστήματά της θα ανέλθουν
σε 146 και θα είναι η 12η μεγαλύτερη τράπεζα της Τουρκίας.

*ΑΧΑ ΟΥΑΚ Holding, ασφαλιστική εταιρεία. Μία από τις μεγαλύτερες σήμερα
ασφαλιστικές εταιρείες της Τουρκίας με κύκλο εργασιών 600 εκατομμύρια δολάρια
το 2000.

* Adana Cimento Sanayi, τσιμεντοβιομηχανία. 105η στη σειρά των 500
μεγαλύτερων βιομηχανιών της Τουρκίας. Η συμμετοχή του ΟΥΑΚ ανέρχεται σε 57%.

* Bolu Cimento Sanayi, τσιμεντοβιομηχανία. 154η στη σειρά των 500
μεγαλύτερων βιομηχανιών. Συμμετοχή ΟΥΑΚ: 54%.

* Mardin Cimento Sanayi, τσιμεντοβιομηχανία. 331η στη σειρά των 500
μεγαλύτερων βιομηχανιών. Είχε κέρδη 140 εκατομμύρια δολάρια το 2000. Συμμετοχή
ΟΥΑΚ: 55%.

* Tam Gida Sanayi ve Ticaret, Βιομηχανία και Εμπόριο Τροφίμων. Ο ΟΥΑΚ
συμμετέχει κατά 30% στην εταιρεία αυτή που παράγει τα μπισκότα, κράκερ, κέικ
κ.λπ. της πολύ γνωστής στην Τουρκία μάρκας “Eti”.

* TUKAS Konserveleri, κονσερβοποιία με δύο εργοστάσια. Συμμετοχή ΟΥΑΚ
70%.

* ΟΥ-ΡΑ Magazalari, τα καταστήματα-σούπερ μάρκετ για τους
στρατιωτικούς, που από το 1998 εξυπηρετούν και τους απλούς πολίτες σε ολόκληρη
την Τουρκία.

* ΟΥΑΚ Insaat, ανώνυμη εταιρεία οικοδομικών εργασιών στην οποία ο ΟΥΑΚ
συμμετέχει κατά 75%.