Με δείκτες ποιότητας για τα σχολεία

Το «καλό» και το «κακό» μπορεί να είναι έννοιες σχετικές, ωστόσο στην
περίπτωση της εκπαίδευσης υπάρχει τρόπος να μετρηθούν. Το «καλό» από το «κακό»
ελληνικό σχολείο που μέχρι τώρα δεν μπορούσαν να εντοπιστούν εύκολα, θα
μπορούν να ξεχωρίζουν στο άμεσο μέλλον με τη βοήθεια ποσοστιαίων μετρήσεων. Οι
μετρήσεις αυτές θα ονομαστούν Δείκτες Ποιότητας και θα αποτελέσουν τη βάση
δεδομένων για την αξιολόγηση των σχολείων!

Το σύστημα αυτό σκοπεύει να εφαρμόσει το συντομότερο δυνατόν το υπουργείο
Παιδείας, μαζί με την αξιολόγηση του εκπαιδευτικού έργου, καθώς οι κ.κ. Π.
Ευθυμίου και Φ. Πετσάλνικος έχουν δηλώσει ότι τα επόμενα χρόνια δεν θα γίνουν
νέες αλλαγές στο εξεταστικό σύστημα. Τα τελευταία χρόνια οι περισσότερες
ανακατατάξεις στην εκπαιδευτική διαδικασία αφορούσαν στον τρόπο διεξαγωγής των
εξετάσεων και προκάλεσαν, ως γνωστόν, σοβαρές αναταραχές. Έτσι, οι επικεφαλής
του υπουργείου Παιδείας επικεντρώνουν τώρα τις προσπάθειές τους για τη
βελτίωση της εκπαίδευσης στην αξιολόγηση διδασκόντων και σχολικών μονάδων,
στην επιμόρφωση των καθηγητών και δασκάλων, ιδιαίτερα στην Πληροφορική, στα
νέα βιβλία και στην ενίσχυση των σχολικών υποδομών.

Επίσης, σύμφωνα με πληροφορίες των «ΝΕΩΝ», από τον Σεπτέμβριο θα υπάρξει και
άλλη μια καινοτομία: στην πρωτοβάθμια, ενδεχομένως και στη δευτεροβάθμια
εκπαίδευση, ένα ποσοστό του σχολικού προγράμματος θα μπορεί να διαμορφώνεται
ελεύθερα από τους εκπαιδευτικούς και τους μαθητές, δηλαδή θα θεσπιστεί
«ευέλικτο πρόγραμμα», όπως συμβαίνει σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.

Ο υπουργός και ο υφυπουργός Παιδείας αναμένεται να αναπτύξουν διεξοδικά τους
σχεδιασμούς τους στο Υπουργικό Συμβούλιο που θα συγκληθεί ειδικά για θέματα
Παιδείας, μετά τις 20 Αυγούστου.

Στη Βρετανία

Τι είναι όμως οι «Δείκτες ποιότητας», οι οποίοι ήδη ισχύουν σε αρκετές
ευρωπαϊκές χώρες, όπως λ.χ. στη Βρετανία; Πρόκειται για ποσοτικές μετρήσεις,
οι οποίες όμως μπορούν, συνδυαζόμενες, να αποτυπώσουν καθαρά τα ποιοτικά
χαρακτηριστικά ενός συγκεκριμένου σχολείου και να μας αποκαλύψουν αν πρόκειται
για ένα καλό, μέτριο ή κακό διδακτήριο.

Για παράδειγμα, αν η συνολική επίδοση των μαθητών (δηλαδή ο μέσος όρος
βαθμολογίας) στα διάφορα μαθήματα είναι καλή, αν η αποτυχία τους είναι μικρή
και οι απουσίες λίγες, αν η εγκατάλειψη του σχολείου είναι περιορισμένη, η
ολοκλήρωση των σπουδών αυξημένη και η εισαγωγή στην Τριτοβάθμια Εκπαίδευση
επίσης, αν οι υποδομές του κτιρίου επαρκούν, αν υπάρχουν αρκετοί υπολογιστές,
εργαστήρια και γυμναστήρια, αν η αναλογία καθηγητών-μαθητών στην τάξη είναι
μικρή, όλα αυτά τα μετρήσιμα στοιχεία, με δυο λόγια, σημαίνουν ­ εφόσον είναι
θετικά ­ ότι έχουμε ένα καλό σχολείο, ή ότι δεν είναι και τόσο καλό, αν είναι
αρνητικά.

Και «κλείσιμο»

Το καλό (ή, αντιστοίχως, το κακό) σχολείο, όμως, σήμερα δεν μπορούμε να το
διακρίνουμε εύκολα, έστω κι αν βρίσκονται δίπλα-δίπλα, γιατί στην Ελλάδα δεν
μετράει κανείς συστηματικά αυτά τα ποσοτικά δεδομένα ώστε να είναι εφικτές οι
συγκρίσεις σε επίπεδο σχολικής μονάδας, καθώς και η παρακολούθηση της πορείας
ενός σχολείου σε βάθος χρόνου. Και όμως, σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες τέτοιες
μετρήσεις γίνονται εδώ και χρόνια ­ στη Βρετανία μάλιστα οδηγούν ακόμα και στο
«κλείσιμο» ενός κακού σχολείου, είτε στην επιβράβευση ενός καλού.

Στο άμεσο μέλλον όμως και τα ελληνικά σχολεία θα ενταχθούν στο σύστημα
συγκριτικής καταμέτρησης της επίδοσης και των υποδομών μέσω των «Δεικτών
ποιότητας» που θα αποτελέσουν τη βάση κριτηρίων για την αξιολόγηση σχολείων
και εκπαιδευτικού έργου. Οι δείκτες αυτοί θα είναι περισσότεροι από δέκα και
θα εντάσσονται σε τρεις κατηγορίες: Δείκτες επίδοσης (των μαθητών σε διάφορα
γνωστικά αντικείμενα, λ.χ. γλώσσα, μαθηματικά, πληροφορική κ.λπ.), δείκτες
παρακολούθησης (σχολική αποτυχία, εγκατάλειψη, ολοκλήρωση σπουδών, πρόσβαση σε
Τριτοβάθμια Εκπαίδευση) και δείκτες υποδομών (κτίρια, υπολογιστές, εργαστήρια,
αναλογία καθηγητών-μαθητών κ.λπ.).

Ευέλικτο πρόγραμμα

Επιπλέον, όπως επίσης συμβαίνει σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες, τα Δημοτικά
Σχολεία, αλλά πιθανώς και τα Γυμνάσια-Λύκεια, θα μπορούν να διαμορφώνουν μόνα
τους (σε ποσοστό της τάξεως του 10%, περίπου) το σχολικό πρόγραμμα και να
αποφασίζουν τι είδους μαθήματα θα γίνουν και πότε, ανάλογα με τα ενδιαφέροντα
των μαθητών και τις ειδικές συνθήκες της περιοχής του σχολείου.

Σήμερα, αυτή η δυνατότητα προβλέπεται για τα Δημοτικά, αλλά σε πολύ
περιορισμένο ποσοστό του σχολικού χρόνου, που δεν υπερβαίνει το 3%, σύμφωνα με
στοιχεία του Δικτύου Εκπαιδευτικών Πληροφοριών «Ευρυδίκη».

Το «Ευέλικτο πρόγραμμα» θα επεκταθεί κατ’ αρχήν στην Πρωτοβάθμια Εκπαίδευση,
όπου θα καθιερωθούν «ελεύθερες ζώνες» μαθημάτων και μελετάται αν είναι εφικτό
να ισχύσει και στη Δευτεροβάθμια, καθώς εκτιμάται ότι η συμμετοχή μαθητών και
καθηγητών από κοινού στη διαμόρφωση ενός ποσοστού του σχολικού προγράμματος θα
συμβάλει θετικά στην εκπαιδευτική διαδικασία.

Το υπουργείο Παιδείας έχει από καιρό αναθέσει στο Παιδαγωγικό Ινστιτούτο και
στο Κέντρο Εκπαιδευτικής Έρευνας τις σχετικές μελέτες, ώστε σύντομα η Ελλάδα
να ακολουθήσει τις κοινές ευρωπαϊκές πολιτικές στην εκπαίδευση, που έχουν ως
βασικό στοιχείο τους την αξιολόγηση.

Ο κ. Π. Ευθυμίου, παράλληλα με την έναρξη των διαδικασιών αξιολόγησης που
έχουν ήδη δρομολογηθεί για τους καθηγητές στην Πρωτοβάθμια και Δευτεροβάθμια
Εκπαίδευση και την αξιολόγηση των ΑΕΙ και των (ανωτατοποιημένων) ΤΕΙ, που
πρόκειται επίσης να θεσμοθετηθεί από το επόμενο έτος, προτίθεται να εισαγάγει
από φέτος τις «Ελεύθερες ζώνες» στα σχολικά προγράμματα και ­ το συντομότερο
δυνατόν ­ να θεσπίσει τους «Δείκτες ποιότητας», ώστε να είναι πλέον δυνατή η
παρακολούθηση και σύγκριση των σχολείων.

Όχι «τιμωρητικά»

Πάντως, η αξιολόγηση (σε όλα τα επίπεδα) έχει ήδη ανακοινωθεί πως δεν θα έχει
«τιμωρητικό», αλλά υποστηρικτικό χαρακτήρα. Δηλαδή, όσα σχολεία θα
χαρακτηρίζονται ως μη ικανοποιητικά δεν θα κλείνουν, όπως συμβαίνει στη
Βρετανία, αλλά θα δίνεται έμφαση στην υποστήριξή τους, με τοποθετήσεις
ικανότερων καθηγητών, καλύτερες υποδομές κ.λπ.

Το ίδιο θα ισχύσει και για τους καθηγητές, δηλαδή τυχούσα αρνητική αξιολόγηση
δεν θα οδηγεί σε απομάκρυνσή τους, αλλά σε συμπληρωματική επιμόρφωση, ή ­ το
χειρότερο ­ σε διοικητική θέση.

Αντιθέτως, δεν έχει αποφασιστεί ακόμη αν η θετική αξιολόγηση θα έχει ως
αντίκρυσμα και κάποια επιβράβευση, όπως αύξηση του μισθού ή προαγωγή για τον
καθηγητή, πρόσθετες επιχορηγήσεις για το καλό σχολείο ή ίδρυμα. Πάντως, η
επόμενη σχολική και ακαδημαϊκή χρονιά είναι σίγουρο ότι θα φέρει νέες αλλαγές
στην εκπαίδευση.

Ας ελπίσουμε πως δεν θα φέρει και τις αναταραχές που ακολούθησαν όλες τις
προηγούμενες αλλαγές.