Ελπίδα για τους σφουγγαράδες

Βιολογική καλλιέργεια σφουγγαριών. Από την αρχή του έτους ο Δήμος της
Καλύμνου άρχισε δύο καλλιέργειες σφουγγαριών, ύστερα από τα ικανοποιητικά
αποτελέσματα που έδωσε η πειραματική καλλιέργεια, η οποία έγινε το 1998 σε
συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Γένοβας. Σκοπός της καλλιέργειας είναι να
δοθεί μερική λύση στο πρόβλημα της ανεργίας που μαστίζει τους σφουγγαράδες τού
νησιού.

Το έναυσμα για το φιλόδοξο αυτό πρόγραμμα έδωσε η καταστροφή των σφουγγαριών,
που άρχισε από το 1986. Αυτή ήταν μια μαύρη χρονιά για τους σφουγγαράδες. Αλλά
και τα χρόνια που ακολούθησαν δεν ήταν καλύτερα. Τα σφουγγάρια άρχισαν να
ασπρίζουν και σε χρόνο ρεκόρ να νεκρώνουν, χτυπημένα από μια άγνωστη
ασθένεια…

Η αρρώστια χτύπησε όλη τη Μεσόγειο. Υπολογίζεται ότι πάνω από το 90% των
σπογγαλιευτικών πεδίων της Μεσογείου, σε βάθος μέχρι 50 μέτρων, καταστράφηκε!
Οι Καλύμνιοι σφουγγαράδες είδαν τη ζωή τους να αλλάζει από τη μια στιγμή στην
άλλη.

Η σπογγαλιεία μέχρι το 1986 έφτανε σε μια ετήσια παραγωγή άνω των 30 τόνων (με
αλιεία στην Κρήτη, στην Ιταλία, στο Βόρειο Αιγαίο και στο Λιβυκό Πέλαγος).
Έκτοτε, η παραγωγή ακολούθησε φθίνουσα πορεία και το 1993 έφτασε μόλις τους
3,5 τόνους…

Οι επιστήμονες σήκωσαν ­ και εξακολουθούν να σηκώνουν ­ τα χέρια ψηλά, αφού
μέχρι σήμερα δεν μπόρεσαν να εντοπίσουν την αιτία του κακού. Στο μόνο γενικό
συμπέρασμα που έχουν καταλήξει είναι, όπως λέει ο κ. Γιάννης Παντελής,
βιολόγος – ιχθυολόγος, επιστημονικός σύμβουλος του Δήμου Καλύμνου,«ότι τα
σφουγγάρια αρρωσταίνουν από την αύξηση της θερμοκρασίας του υδάτινου
περιβάλλοντος. Κάποιοι οργανισμοί που συμβιώνουν με τα σφουγγάρια, μη
παθογόνοι, μετατρέπονται σε παθογόνους».

Σύμφωνα με τον ίδιο, «ακόμη και στο πρώτο στάδιο της αρρώστιας τα σφουγγάρια
δεν είναι εμπορεύσιμα. Αξιοσημείωτο είναι πάντως το γεγονός ότι η ασθένεια
χτυπάει την ίδια εποχή σε όλη τη Μεσόγειο. Από το τέλος του Αυγούστου έως τις
αρχές του Σεπτεμβρίου».

Έτσι, όσοι από τους παραδοσιακούς σφουγγαράδες δεν στράφηκαν στην εισαγωγή του
σφουγγαριού από την Αμερική ­ η ποιότητά του είναι κατώτερη από αυτή του
σφουγγαριού της Μεσογείου ­ ή σε άλλες δραστηριότητες, άρχισαν να καταδύονται
βαθύτερα… Η ασθένεια δεν χτυπάει ­ άγνωστο ακόμη γιατί ­ τα σφουγγάρια κάτω
από 50 μέτρα, αλλά τα βάθη αυτά είναι απαγορευμένα χωρίς ειδικά αναπνεύσιμα
μείγματα και εξοπλισμό.

Αποτέλεσμα αυτής της… «ρώσικης ρουλέτας» που παίζουν καθημερινά με τη
θάλασσα οι Καλύμνιοι σφουγγαράδες είναι, όπως λέει ο πρόεδρος των
σφουγγαράδων, κ. Γιάννης Σαρούκος, «μέσα σε έναν χρόνο να χτυπηθούν σοβαρά από
τη νόσο των δυτών τέσσερις σφουγγαράδες». Η ειρωνεία της τύχης είναι ότι ο
μοναδικός θάλαμος αποσυμπίεσης που υπάρχει στην Κάλυμνο δεν λειτουργεί!

«Να αναλάβουμε εμείς τη διαχείρισή τους»

Το 1998, όπως εξηγεί ο βιολόγος- ιχθυολόγος κ. Γιάννης Παντελής – αυτήν την
εποχή ετοιμάζει τη διδακτορική του διατριβή πάνω στην καλλιέργεια των σπόγγων
– «έγινε η πρώτη πειραματική καλλιέργεια στην περιοχή Χαλί της Καλύμνου.
Επελέγησαν δύο είδη σφουγγαριών, το “καπάδικο” και ο “μανταπάς”. Η καλλιέργεια
ήταν ρηχή, σε βάθος 16 μέτρων».

Πήραν δηλαδή δείγματα από αυτά τα δύο είδη, τα έκοψαν σε κομμάτια και τα
στέριωσαν στο βυθό μέσα σε ειδικά διαμορφωμένα σιδερένια πλαίσια, αφού, όπως
λέει ο ίδιος, «κάθε κομμάτι έχει την ιδιότητα να αναπλάθεται και να αποτελεί
ένα νέο άτομο». Η επιβίωση τον πρώτο μήνα ήταν ιδιαίτερα ικανοποιητική, αφού
άγγιξε, σύμφωνα με τον ίδιο, σχεδόν το 100%.

Τοποθετήθηκαν 275 κομμάτια σφουγγαριών και ύστερα από δύο χρόνια επιβίωσε το
60% από αυτά, ενώ η ανάπτυξη ήταν 50% σε όγκο. Έπειτα από αυτά τα ενθαρρυντικά
αποτέλεσμα προχώρησαν σε άλλες δύο καλλιέργειες στην περιοχή Βαθύ και Καστέλι,
όπου μπήκαν από 4.500 κομμάτια σφουγγαριών απ’ όλα τα είδη της Μεσογείου.
Στόχος είναι να τοποθετηθούν 50.000 κομμάτια σφουγγαριών σε κάθε θέση – η
καθεμία από αυτές αποτελείται από 10 στρέμματα.

Χρηματοδότηση

Όλο αυτό το διάστημα γίνεται συνεχώς έλεγχος των σφουγγαριών, τα οποία έχουν
διασκορπιστεί και ρηχά στα 20 μέτρα, αλλά και βαθύτερα από 50 μέτρα για να
δουν ποια – και σε τι ποσοστό- προσβάλλονται από την ασθένεια. Στα ρηχά η
ασθένεια χτύπησε και πάλι, σε μικρό βαθμό αυτή τη φορά, αλλά μέχρι στιγμής δεν
υπάρχουν ολοκληρωμένα συμπεράσματα, όπως έγινε γνωστό από τον Δήμο Καλύμνου.
Ήδη έχει εγκριθεί η χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Ένωση από το πρόγραμμα
«Πέσκα». Ο δήμος θα χρηματοδοτήσει το 40%.

Όπως εξηγεί ο κ. Γιάννης Παντελής, «τα οφέλη από τις καλλιέργειες σφουγγαριών
είναι πολλαπλά όπως ο εμπλουτισμός των σπογγαλιευτικών πεδίων που έχουν
καταστραφεί από την ασθένεια αλλά και η προστασία του θαλασσίου περιβάλλοντος,
αφού τα σφουγγάρια αποτελούν βιολογικό φίλτρο και μπορούν να συντελέσουν στη
βελτίωση των οικοσυστημάτων όπου υπάρχουν ιχθυοκαλλιέργειες».

Όμως υπήρξαν και αντιδράσεις. Όπως λέει ο πρόεδρος του δημοτικού συμβουλίου
του Δήμου Καλύμνου κ. Γιάννης Μαγκάκης, «ορισμένοι από τους παραδοσιακούς
σπογγαλιείς νόμισαν στην αρχή ότι θα παραγκωνιστούν, αφού ο καθένας θα μπορεί
να κάνει από μια καλλιέργεια. Αυτό δεν είναι σωστό, αφού οι καλλιέργειες
γίνονται γι’ αυτούς και αυτοί θα είναι που θα τις εκμεταλλευτούν».

Από την πλευρά του, ο πρόεδρος του συλλόγου δυτών και σπογγαλιέων της Καλύμνου
κ. Γιάννης Σαρούκος λέει ότι «αν τελικά αποδειχθεί ότι οι καλλιέργειες είναι
βιώσιμες, τότε θα ήταν καλό τη διαχείρισή τους να αναλάβουν οι ίδιοι οι
σφουγγαράδες».