ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Αυτόματη Δικαστική Μηχανή;

Ο ηλεκτρονικός υπολογιστής (Η/Υ) έχει τρεις βασικούς στόχους: να
υπολογίσει, να αποτυπώσει και να μεταδώσει πληροφορίες. Το μοντέλο στο οποίο
βασίζεται ο Η/Υ είναι το μαθηματικό μοντέλο, δηλαδή είναι σύνολο από εξισώσεις
που περιγράφουν τη συμπεριφορά ενός συστήματος. Τα πραγματικά στοιχεία
αντικαθίστανται από μαθηματικές οντότητες.

Μας μίλαγε για το Θεό του, τους αγίους του, τα θαύματα…
Η «πίστη» του εξαφάνιζε τα πάντα.

Τ. Γιαννίτση, Διαδρομές στη σιωπή

Τα μετρικά και τα αριθμητικά χαρακτηριστικά ενός αντικειμένου που μας
επιτρέπουν τη μέτρηση των υλικών στοιχείων και τον υπολογισμό των σχέσεων και
διασυνδέσεων δεν συνιστούν όμως «αυταποδείξεις».

Η σύνδεση των ιδιοτήτων μιας προσωπικότητας δεν μπορεί να μετρηθεί με την
αναγνώριση και μόνο των επιμέρους ιδιοτήτων χωρίς να συνυπολογισθεί η δομή
τους. Στην εγκληματολογική έρευνα, π.χ., η «αλήθεια» κρύβεται στα «δίκτυα των
σχέσεων». Στην Εγκληματολογία δεν υπάρχουν παράγοντες οι οποίοι μπορούν να
αποσπαστούν από την προσωπικότητα και τις διασυνδέσεις της, ή ιδιότητες που
μπορούν να μη ληφθούν υπόψη χωρίς κίνδυνο αποπροσανατολισμού. Τίποτα δεν είναι
ανεξάρτητο από τίποτα στη σχέση «δράστης – χώρος – κατάσταση – ενέργεια». Και
κανείς δεν είναι συγκρίσιμος με κανέναν.

Τα σύμβολα και τα ψηφία στον τομέα της Εγκληματολογικής Κυβερνητικής δεν είναι
εύκολο να εκφράσουν τη βαθύτερη ουσία.

Η απεικόνιση ενός αντικειμένου δεν καταλήγει οπωσδήποτε σε πλήρη γνώση των
ιδιοτήτων του και των συσχετίσεών του. Η τυποποίηση, πολλές φορές, διαψεύδεται
από την πραγματικότητα.

Η αναζήτηση τέλειων αντεγκληματικών λύσεων μέσω της Κυβερνητικής είναι φενάκη.
Αφού είναι βέβαιο ότι δεν υπάρχουν δύο άνθρωποι απόλυτα ίδιοι, είναι αδύνατο
να δημιουργούμε μαθηματικές εγκληματολογικές τυποποιήσεις και
κατηγοριοποιήσεις.

Η Εγκληματολογία οφείλει να κινείται στον χώρο των αποχρώσεων και των βαθμίδων
και όχι στην ηθική ή τεχνική διάκριση «τυποποιημένων στοιχείων».

Η ανθρώπινη δράση ­ ιδίως η εγκληματική ­ δεν έχει ούτε κανονικότητες ούτε
λογικότητα ούτε μαθηματική προβλεψιμότητα, ούτε μπορεί να ενταχθεί στο πλαίσιο
μιας περιχαρακωμένης σκέψης. Βέβαια, η διάσταση ανάμεσα «στο ζητούμενο ­ το
εικονιζόμενο ­ και το επαληθεύσιμο» δεν πρέπει να είναι τέτοια που να διασπά
την ενότητα της θεωρίας ή της πράξης. Ιδίως κατά την απονομή δικαιοσύνης.

Ο «ηλεκτρονικός υπολογιστής-δικαστής-ρομπότ» δεν έχει θέση σε μια κοινωνία
ανθρώπων. Αν σήμερα κριτικάρουμε την «ταρίφα» ορισμένων δικαστικών αποφάσεων
για όμοια εγκλήματα, σε ένα αυτοματοποιημένο σύστημα θα καταγγέλλουμε σίγουρα
τη δυσμενή ουδετερότητα των ψυχρών καρτελών. Σε τελική ανάλυση, ίσως οι
«δικαστικές πλάνες» των ανθρώπων δικαστών είναι λιγότερο βλαβερές για το
κοινωνικό σύνολο απ’ ό,τι οι «λογικές αλήθειες» των ρομπότ-δικαστών.

Η κτήση και χρήση της πληροφορίας δεν πρέπει να οδηγήσει σε κρίση το κράτος
δικαίου, υπερβαίνοντας την ανθρώπινη κλίμακα και μεταβάλλοντας ένα
επικοινωνιακό φαινόμενο σε μια εκδικητική μηχανή.

Ο Η/Υ δεν βρίσκει λύσεις σε προβλήματα. Ο χειριστής του διαμορφώνει και
διαπλάθει την επιθυμητή λύση. Η τυφλή πίστη στον ουδέτερο χαρακτήρα του Η/Υ ή
η ενίσχυση της Θέμιδος με νέο ­ εκτός από το σπαθί και τον ζυγό ­ (μαγικό)
εργαλείο, τον Η/Υ, είναι ζητήματα που πρέπει να συζητηθούν με ιδιαίτερη
προσοχή. Ο Η/Υ από μέσον έρευνας μπορεί να μετατραπεί σε αφέντη του ερευνητή.

Η «ορθή απόφαση» δεν συναρτάται, συνεπώς, απόλυτα με την ορθή πληροφόρηση. Η
συνείδηση, η επιείκεια και η εξατομίκευση παίζουν σημαντικό ρόλο στην εξαγωγή
του τελικού «αποτελέσματος».

Γι’ αυτό και η ανθρώπινη δικαιοσύνη που κρίνει ανθρώπους είναι η μόνη που
μπορεί να διαπαιδαγωγήσει ή και να προλάβει. Η άλλη δικαιοσύνη, απλώς, «εκτελεί»…

Ο Γιάννης Πανούσης είναι καθηγητής της Εγκληματολογίας στο Τμήμα
Επικοινωνίας και ΜΜΕ στο Πανεπιστήμιο Αθηνών.