Χάθηκε η αστακοκαραβίδα όταν αγάπησε το μακαρόνι

Για όλα φταίει η… αστακομακαρονάδα! Έγινε κύριο πιάτο στο μενού τού 80%
των τουριστικών (και όχι μόνο) εστιατορίων της χώρας, έχει φανατικούς φίλους
που αυξάνονται συνεχώς, με αποτέλεσμα αστακοί και καραβίδες να απειλούνται με
εξαφάνιση, ενώ έχουν σχεδόν ήδη εξαφανιστεί οι αστακοκαραβίδες των ελληνικών νερών.

Η «κοινή» αστακοκαραβίδα εξαφανίστηκε από τις ελληνικές θάλασσες. Αντί με αυτήν, οι αστακομακαρονάδες φτιάχνονται πια με αστακό, όπως αυτός της φωτογραφίας

Ούτε η τσουχτερή τιμή της (12.000 και 13.000 δραχμές το κιλό, από 7.000, που
στοίχιζε πριν από μερικά χρόνια) ούτε η άγευστη… κατεψυγμένη εισβολή
συγγενών της από την Αμερική, έχουν πτοήσει τους γκουρμέ λάτρεις της
συγκεκριμένης σπεσιαλιτέ ζυμαρικών. Μ’ αυτά και με ‘κείνα, η ευρωπαϊκή
αστακοκαραβίδα (η – κάποτε – «κοινή», με την επιστημονική ονομασία Homarus
gammarus), αυτή με την μπλε ράχη και τις εντυπωσιακές δαγκάνες, έχει σχεδόν
εξαφανιστεί από τον ελληνικό βυθό. Η ζήτηση, ωστόσο, για τη συγκεκριμένη
λιχουδιά στα παραθαλάσσια, τουριστικά ή μη, πολυτελή ή παραδοσιακά εστιατόρια
της χώρας, παραμένει αμείωτη. Κι οι επιστήμονες είναι εκείνοι που ανησυχούν
και με το παραπάνω για τις εξελίξεις, που μελετούν τρόπους για να ενισχύσουν
τον πληθυσμό τους, σκέφτονται ακόμη και να δοκιμάσουν… διασταυρώσεις της
ευρωπαϊκής αστακοκαραβίδας με την αμερικανική!

Πριν από μερικά χρόνια, οι Έλληνες ψαράδες έβρισκαν με μεγάλη ευκολία πληθώρα
από ευρωπαϊκές αστακοκαραβίδες, σε όποια νερά κι αν ψάρευαν: στο Βόρειο
Αιγαίο, τη Σκύρο, στις Κυκλάδες, στη Χίο ή τα Ψαρά. Ήταν τόσες πολλές οι
Homarus gammarus που σήκωναν με τους κιούρτους ή τα δίχτυα τους, που κάλυπταν
τις ανάγκες της εγχώριας αγοράς και έκαναν άνετα εξαγωγές σε πολλές χώρες της Ευρώπης.

Τις πετούσαν

Ακόμη πιο πριν, όπως αναφέρει ο κ. Δημήτρης Τζορντανίδης, πρόεδρος της
Πανελλήνιας Ομοσπονδίας Ερασιτεχνών Αλιέων, όταν οι ψαράδες έβρισκαν καραβίδες
στα δίχτυα τους, τις πέταγαν νομίζοντας πως είναι… ψείρες! «Με τον καιρό
όμως έμαθαν να τις τρώνε πολύ και πολλοί. Η αυξημένη ζήτηση, το υπερβολικό και
παράνομο, συχνά – ας μην κοροϊδευόμαστε – ψάρεμα τους, τις οδήγησε στην
καταστροφή. Τα τελευταία χρόνια, σπανιότατα θα δει κανείς στην αγορά τέτοια
αστακοκαραβίδα», εξηγεί ο κ. Τζορντανίδης, ο οποίος είναι επίσης «υπό
σύνταξην» διευθυντής στην Ιχθυόσκαλα Κερατσινίου.

Η αντίστροφη μέτρηση ξεκίνησε από τη στιγμή που αστακοκαραβίδες του
συγκεκριμένου είδους έγιναν γαστριμαργική μόδα. Το είδος γνώρισε την
υπεραλίευση και – όπως συμβαίνει συνήθως στις ελληνικές θάλασσες – πολλοί ήταν
εκείνοι που δεν τήρησαν τη νομοθεσία για την προστασία του (η οποία απαγορεύει
την αλιεία της gammarus από τον Σεπτέμβριο μέχρι και τον Δεκέμβριο). Το
αποτέλεσμα ήταν, για πολύ καιρό, οι ψαράδες να βγάζουν και πολλές ταβέρνες στα
νησιά του Αιγαίου και του Ιουνίου να σερβίρουν, σωρηδόν, αστακοκαραβίδες
«αυγομένες», καταστρέφοντας έτσι τόσο τις υπάρχουσες, τότε, όσο και τις
επόμενες γενιές τους.

Απογορεύσεις

Όπως εξηγεί ο υποπλοίαρχος Βασίλης Σκουντής, προϊστάμενος στη Διεύθυνση
Αλιείας του υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας, προκειμένου να προστατευθεί το
είδος, από το 1996, έχει απαγορευθεί η αλιεία του από την 1η Σεπτεμβρίου μέχρι
και τα τέλη Δεκεμβρίου, έχουν ορισθεί ως ελάχιστο επιτρεπόμενο μέγεθος τα 24 εκατοστά.

Όσο για τα εστιατόρια, τα τελευταία τρία χρόνια, ελλείψει πια της
συγκεκριμένης αστακοκαραβίδας, αναζητούν άλλες διεξόδους. Όσοι «επιμένουν
ελληνικά» σερβίρουν συγγενικά είδη καραβίδας και αστακού (τα οποία ψαρεύονται
εξίσου εντατικά, γεγονός που συμπαρασύρει τον πληθυσμό τους σε αντίστοιχη
μείωση), ενώ πολλοί είναι εκείνοι που αγοράζουν κατεψυγμένα μαλακόστρακα,
προερχόμενα από τις θάλασσες των ΗΠΑ (και κυρίως από τη Βοστώνη).

Ο κ. Ξενοφών Παπαγεωργίου είναι υπεύθυνος σε ένα από τα εστιατόρια του
Πειραιά, που έχει γίνει διάσημο, εδώ και χρόνια, για την περίφημη ελαφριά
αστακομακαρονάδα του και έχει ζήσει από πολύ κοντά και με έντονο προσωπικό
ενδιαφέρον την… περιπέτεια της αστακοκαραβίδας τους είδους gammarus.
«Πράγματι, πριν από τρία χρόνια οι ψαράδες με τους οποίους συνεργαζόμαστε, από
την Κάλυμνο και την Κορώνη, δεν μπορούσαν πια να βρουν αστακοκαραβίδες. Τον
πρώτο καιρό, δοκίμασα να φέρω κατεψυγμένες, εισαγωγής από την Αμερική. Ήταν
άνοστες όμως, δεν είχαν καμία σχέση με τις δικές μας και τώρα πια, χρησιμοποιώ
αστακούς ή καραβίδες στη μακαρονάδα, τις περιόδους που ψαρεύονται τα είδη
αυτά. Αναγκαστικά και η αξία του πιάτου έχει αυξηθεί και το κέρδος το δικό μας
είναι λιγότερο, γιατί δεν μπορείς να χρεώνεις ένα πιάτο αστακομακαρονάδα πάνω
από 18.000, άντε 20.000 το πολύ… ».

Οι επιστήμονες

Την εξαφάνιση της αστακοκαραβίδας Homarus gammarus τη διαπίστωσαν πρώτοι στα
νερά τους οι Βορειοευρωπαίοι και μετά οι Έλληνες. Ήταν επιστήμονες από την
Ιρλανδία και τη Νορβηγία εκείνοι που ήρθαν και στα δικά μας επιστημονικά
εργαστήρια, προτείνοντας και χρηματοδοτώντας την έρευνα για τη βιολογία και
την οικολογία του είδους κατ’ αρχήν, και κατά δεύτερον για τον εμπλουτισμό και
την καλλιέργειά του. Ανάμεσα στα ελληνικά εργαστήρια που συμμετείχαν στη
συγκεκριμένη έρευνα ήταν και εκείνο της Γενετικής Ανάπτυξης και Μοριακής
Βιολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, με επικεφαλής τον
καθηγητή κ. Κωνσταντίνο Τριανταφυλλίδη.

Πώς θα τις αναγνωρίζετε

Η ευρωπαΪκή αστακοκαραβίδα (Homarus gammarus) ζει συνήθως σε βραχώδη βυθό,
μέσα σε τρύπες ή μικρά τούνελ που δημιουργούνται από πέτρες. Τις συναντά
κανείς σε βάθη που ποικίλουν, από πολύ κοντά στην επιφάνεια μέχρι και τα 60
μέτρα κάτω από αυτή. Το μήκος μιας μεγάλης σε ηλικία αστακοκαραβίδας αυτού του
είδους μπορεί να φτάσει και το ένα μέτρο, συχνότερες, όμως, είναι οι
αστακοκαραβίδες των 50 εκατοστών. Τις αναγνωρίζει κανείς εύκολα από το
χαρακτηριστικό μπλε-μοβ χρώμα της ράχης της (στον βυθό μοιάζει να καλύπτει
ολόκληρη τη ράχη, ενώ μόλις βγει από το νερό το χρώμα συγκεντρώνεται σε μικρές
κηλίδες πάνω της) και στις εντυπωσιακές δαγκάνες της. Στην Ιρλανδία η
νομοθεσία για την προστασία της είναι αυστηρή. Απαγορεύεται ρητά η κατοχή
αστακοκαραβίδας μήκους θώρακα μικρότερου από 85 χιλιοστά και βάρους κάτω των
350 γραμμαρίων, ενώ τα θηλυκά που έχουν αυγά σημαδεύονται με ειδικό τρόπο και
οι ψαράδες που σηκώνουν στα δίχτυα τους αυτές τις μαρκαρισμένες
αστακοκαραβίδες, αποζημιώνονται και οφείλουν να τις απελευθερώσουν αμέσως στον
τόπο που τις ψάρεψαν.