Πιθανώς καρκινογόνος και ο ηλεκτρισμός

Τριάντα χρόνια μετά την πραγματοποίηση της πρώτης έρευνας γύρω από τις
επιπτώσεις των μαγνητικών πεδίων στην ανθρώπινη υγεία, η αρμόδια υπηρεσία της
Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (ΠΟΥ) κατέληξε στο εξής συμπέρασμα: «Ενδέχεται να
είναι καρκινογόνα».

«Ενδεχομένως καρκινογόνα». Αυτή είναι η εκτίμηση της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας όσον αφορά τα μαγνητικά πεδία που εκπέμπουν οι ηλεκτρικές οικιακές συσκευές, τα ηλεκτρικά καλώδια και οι γραμμές υψηλής τάσης

Δεν είναι «πιθανότατα καρκινογόνα», ούτε «αναμφισβήτητα καρκινογόνα»· το
Διεθνές Ερευνητικό Κέντρο για τον Καρκίνο της ΠΟΥ δεν έχει ακόμα επαρκή
στοιχεία ώστε να κατατάξει τα μαγνητικά πεδία που εκπέμπουν οι ηλεκτρικές
οικιακές συσκευές, τα ηλεκτρικά καλώδια και οι γραμμές υψηλής τάσης σε κάποια
από αυτές τις κατηγορίες. Συγκέντρωσε, ωστόσο, αρκετά στοιχεία ώστε να
«μετακινήσει» τα μαγνητικά πεδία από την κατηγορία των «αταξινόμητων» ουσιών ή
ακτινοβολιών στην κατηγορία των «ενδεχομένως καρκινογόνων».

Λευχαιμία

Τι σημαίνει αυτό; Ότι η έκθεση σε ένα μαγνητικό πεδίο υψηλότερο των 0,4
microtesla (μονάδα μέτρησης των μαγνητικών πεδίων) διπλασιάζει, ενδεχομένως,
τον κίνδυνο εκδήλωσης λευχαιμίας. Όταν η έκθεση είναι χαμηλότερη των 0,4
microtesla, ο κίνδυνος εκδήλωσης λευχαιμίας ή κάποιας άλλης μορφής καρκίνου
δεν παρουσιάζει σημαντικές αποκλίσεις από το (θεωρούμενο ως) φυσιολογικό
επίπεδο. Το όριο των 0,4 microtesla, όμως, δεν είναι δύσκολο να ξεπεραστεί:
στη Γαλλία, για παράδειγμα, όπου και εδρεύει η ΠΟΥ, εκτιμάται ότι το 1% των
νοικοκυριών εκτίθενται σε πεδία που υπερβαίνουν τα 0,4 microtesla.

Στη γλώσσα των στατιστικολόγων, πάντως, το γεγονός ότι υπάρχει κάποια
συσχέτιση, άρα μια μαθηματική σχέση, ανάμεσα στη λευχαιμία και στις
ηλεκτρομαγνητικές ακτινοβολίες, τις ακτινοβολίες δηλαδή που εκπέμπουν οι
ηλεκτρικές συσκευές, καθώς και οι γραμμές υψηλής τάσης, δεν σημαίνει ότι
υπάρχει και μια σχέση αιτίας και αποτελέσματος. Σύμφωνα με την ταξινόμηση του
Διεθνούς Ερευνητικού Κέντρου για τον Καρκίνο, ο προσδιορισμός «ενδεχομένως
καρκινογόνο» δίνεται σε μια ουσία, ένα προϊόν ή μία συσκευή στην περίπτωση που
η ανάλυση των ερευνών γύρω από την εμφάνιση καρκίνου στον άνθρωπο έχει
οδηγήσει σε «περιορισμένα» συμπεράσματα και η ανάλυση των κρουσμάτων καρκίνου
στα ζώα έχει οδηγήσει σε «ανεπαρκή» συμπεράσματα.

Υψηλή τάση

Οι έρευνες, πάντως, γύρω από τις συνέπειες των ηλεκτρομαγνητικών πεδίων στην
ανθρώπινη υγεία έχουν αρχίσει από το 1966, όταν μια ομάδα Ρώσων επιστημόνων
επέστησε την προσοχή των ειδικών στις πιθανές επιπτώσεις της επαγγελματικής
έκθεσης στα ηλεκτρομαγνητικά πεδία των ηλεκτρικών γραμμών. Οι πρώτες
επιδημιολογικές έρευνες, όπως αυτή που πραγματοποίησε το 1970 η Αμερικανίδα
κοινωνιολόγος Νάνσι Βερτχάιμερ από το Πανεπιστήμιο του Κολοράντο, είχαν
καταλήξει στο συμπέρασμα ότι τα παιδιά που κατοικούν σε περιοχές όπου υπάρχουν
γραμμές υψηλής τάσης (η συγκεκριμένη έρευνα αφορούσε την περιοχή του Ντένβερ)
αντιμετωπίζουν τρεις φορές υψηλότερο κίνδυνο να πεθάνουν από λευχαιμία. Οι
έρευνες αυτές, όμως, δεν ελάμβαναν υπόψη τους την ένταση και τη συσσωρευμένη
δόση των ηλεκτρομαγνητικών ακτινοβολιών.

Μελέτες

Από τότε μέχρι σήμερα, έχουν πραγματοποιηθεί πολλές ανάλογες μελέτες. Το 1997,
για παράδειγμα, η «Ιατρική Επιθεώρηση της Νέας Αγγλίας» δημοσίευσε μια
έρευνα του Εθνικού Αντικαρκινικού Ινστιτούτου, το οποίο είχε εξετάσει 638
παιδιά που είχαν προσβληθεί από οξεία λεμφοβλαστική λευχαιμία και είχε
καταλήξει στο συμπέρασμα ότι η έκθεση σε μαγνητικά πεδία 0,2 microtesla δεν
ενέχει κάποιο σημαντικό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Και η ανάλυση της ΠΟΥ
έρχεται να συμπληρώσει μια προγενέστερη έρευνα της Αμερικανικής Υπηρεσίας
Υγείας (ΝΙΗ), η οποία είχε διαπιστώσει, το 1998, ότι τα παιδιά που εκτίθενται
σε πεδία υψηλότερα των 0,3 microtesla αντιμετωπίζουν σχετικά υψηλότερο κίνδυνο
εκδήλωσης λευχαιμίας.

Τα κινητά

Οι έρευνες γύρω από τα μαγνητικά πεδία που εκπέμπουν οι ηλεκτρικές οικιακές
συσκευές και οι γραμμές υψηλής τάσης δεν πρόκειται να σταματήσουν. Ο
προσδιορισμός «ενδεχομένως καρκινογόνα», άλλωστε, δεν ικανοποιεί και ουδόλως
καθησυχάζει. Το Διεθνές Ερευνητικό Κέντρο για τον Καρκίνο, όμως, διεξάγει επί
του παρόντος και μία μεγάλη επιδημιολογική έρευνα γύρω από την πιθανή
επικινδυνότητα της χρήσης κινητών τηλεφώνων, καθώς και των κεραιών
αναμετάδοσης ­ αντικείμενο πολλών μελετών με αντικρουόμενα αποτελέσματα. Εν
αναμονή του πορίσματος του Κέντρου εντός του 2003, ολοένα και περισσότερες
χώρες προχωρούν στη λήψη προληπτικών μέτρων.

Ευαίσθητες ζώνες

Στην Ελβετία, για παράδειγμα, η έκθεση στις ραδιοσυχνότητες είναι υποχρεωτικά
χαμηλή εντός των «ευαίσθητων» ζωνών, όπως αυτές που περικλείουν σχολεία και
νοσοκομεία. Στις ΗΠΑ, αρκετές πόλεις απαγορεύουν την τοποθέτηση κεραιών κοντά
σε σχολικά κτίρια και νοσοκομειακά κέντρα. Και στην Γαλλία, η κοινοβουλευτική
Ομάδα Ερευνών για την Υγεία και το Περιβάλλον κατέθεσε πρόσφατα προς ψήφιση
ένα νομοσχέδιο με στόχο την επιβολή προϋποθέσεων για την τοποθέτηση κεραιών
αναμετάδοσης.