Στο χείλος της ύφεσης η αμερικανική οικονομία

Η αισιοδοξία για την ικανότητα της αμερικανικής οικονομίας να ανακάμψει έχει προστατεύσει τα χρηματιστήρια από τα χειρότερα. Στιγμιότυπο από τη χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης

Το Ίδρυμα Οικονομικών Ερευνών των Ηνωμένων Πολιτειών εξέφρασε πρόσφατα την
εκτίμηση ότι η αμερικανική οικονομία μπορεί να βρίσκεται ήδη σε ύφεση. Σε
ανακοίνωσή του το ίδρυμα διαπιστώνει ότι «τα στοιχεία δείχνουν την πιθανότητα
να έχει ήδη ξεκινήσει η ύφεση». Το ίδρυμα έχει από το τέλος του περασμένου
χρόνου εκδώσει μια σειρά από εκτιμήσεις για την κατάσταση της οικονομίας, στις
οποίες όμως τονιζόταν ότι η μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη δεν βρισκόταν σε
ύφεση. Στην τελευταία ανακοίνωσή της, ωστόσο, φτάνει πολύ κοντά στο να κηρύξει
την αμερικανική οικονομία σε κατάσταση ύφεσης.

Ο Πολ Ο’ Νιλ, υπουργός Οικονομικών των Ηνωμένων Πολιτειών, επαναλαμβάνει
συνεχώς την εκτίμησή του ότι η οικονομία απέφυγε τον κίνδυνο ύφεσης. Η μείωσης
της φορολογίας εισοδήματος από την κυβέρνηση και οι μειώσεις του κόστους
δανεισμού, λόγω των περικοπών των επιτοκίων από την κεντρική τράπεζα των
Ηνωμένων Πολιτειών, αύξησαν και θα αυξήσουν ακόμη περισσότερο το διαθέσιμο
εισόδημα των καταναλωτών δίνοντας οξυγόνο στην οικονομία.

Στην τελευταία ύφεση της αμερικανικής οικονομίας, ο Άλαν Γκρίνσπαν, πρόεδρος
της Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών, αρνήθηκε πολλές φορές κατά
τη διάρκεια του 1990 ότι η οικονομία παρουσίαζε αρνητικούς ρυθμούς ανάπτυξης
προτού τελικά το παραδεχθεί τον Ιανουάριο του 1991. Η τελευταία ύφεση της
αμερικανικής οικονομίας ουσιαστικά ξεκίνησε τον Ιούλιο του 1990.

Εξανεμίστηκε η αισιοδοξία

Ένα από τα ανησυχητικά στοιχεία είναι και το γεγονός ότι εξανεμίζεται σταδιακά
και η αισιοδοξία των επιχειρηματιών και οικονομολόγων για την ανάκαμψη της
παγκόσμιας οικονομίας, και κυρίως της αμερικανικής και της ευρωπαϊκής. Οι
τιμές των μετοχών στα χρηματιστήρια ακολουθούν και πάλι πτωτική πορεία, ενώ
πληθαίνουν και οι προειδοποιήσεις επιχειρήσεων για μειώσεις των πωλήσεων και
της κερδοφορίας τους.

Την περασμένη Παρασκευή ήρθαν φρέσκα αρνητικά νέα από το μέτωπο της γερμανικής
οικονομίας, της τρίτης μεγαλύτερης του πλανήτη. Ο δείκτης IFO, που μετρά το
επιχειρηματικό κλίμα στη Γερμανία, μειώθηκε τον Μάιο στο χαμηλότερο επίπεδο
των τελευταίων δύο χρόνων, καθώς επιδεινώνονται οι προσδοκίες των
επιχειρηματιών για τις προοπτικές της γερμανικής και της ευρωπαϊκής
οικονομίας.

Πολλοί οικονομολόγοι αμφιβάλλουν για την ικανότητα της γερμανικής οικονομίας
να ανακάμψει στηριζόμενη στις δικές της δυνάμεις, χωρίς δηλαδή την ανάκαμψη
της αμερικανικής οικονομίας. Οι αναλυτές θεωρούν ότι βασικός λόγος γι’ αυτό
είναι η απροθυμία της γερμανικής κυβέρνησης να προχωρήσει σε γενναίες
δημοσιονομικές κινήσεις και μεταρρυθμίσεις της αγοράς εργασίας.

Παράλληλα, η ευρωπαϊκή κεντρική τράπεζα είναι απρόθυμη να προχωρήσει σε
μειώσεις των επιτοκίων της παρά το γεγονός ότι οι προβλέψεις για τους φετινούς
ρυθμούς ανάπτυξης της ευρωζώνης αναθεωρούνται συνεχώς προς τα κάτω. Ενώ οι
περισσότεροι οικονομικοί οργανισμοί προέβλεπαν φέτος ρυθμούς αύξησης του
ευρωπαϊκού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος άνω του 3%, τώρα προβλέπουν αύξηση
μεταξύ 2 και 2,5%. Το κεντρικό πιστωτικό ίδρυμα της ζώνης του κοινού
ευρωπαϊκού νομίσματος διστάζει να περικόψει τα επιτόκια, διότι ο πληθωρισμός
τρέχει με ρυθμούς ταχύτερους του 3% ­ τον Μάιο διαμορφώθηκε στο 3,4%, στο
υψηλότερο επίπεδο των τελευταίων οκτώ χρόνων.

Στην άλλη πλευρά

Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού υπάρχει έντονη ανησυχία ότι οι μειώσεις των
επιτοκίων που πραγματοποίησε η κεντρική αμερικανική τράπεζα δεν κατάφεραν να
απομακρύνουν τον κίνδυνο ύφεσης της οικονομίας και να την θέσουν σε τροχιά
ανάπτυξης. Οι καταναλωτές παραμένουν υπερβολικά χρεωμένοι, οι επιχειρήσεις
παρακολουθούν τον όγκο των απούλητων προϊόντων τους να διογκώνονται, η ανεργία
αυξάνεται και οι τιμές των μετοχών έχουν πάρει τον κατήφορο. Πρόσφατα, η
Τράπεζα Διεθνών Διακανονισμών, ο διεθνής οργανισμός που μέλη του είναι οι
κεντρικές τράπεζες, δημοσίευσε μια έκθεση στην οποία αναφέρεται ότι η μείωση
της καθαρής ιδιωτικής κατανάλωσης στον βαθμό που συνέβη στις Ηνωμένες
Πολιτείες ­ μείον 6,5% του αμερικανικού Ακαθάριστου Εγχώριου Προϊόντος ­
δείχνει ότι η αμερικανική οικονομία ίσως βρίσκεται αντιμέτωπη με την ύφεση.
Στο παρελθόν τη σημαντική μείωση της ιδιωτικής κατανάλωσης ακολούθησε ­ έπειτα
από περίπου δύο χρόνια ­ η σημαντική επιβράδυνση της οικονομικής
δραστηριότητας.

Η ιαπωνική οικονομία βρίσκεται τα τελευταία δέκα χρόνια σε κατάσταση
στασιμότητας. Η κεντρική ιαπωνική τράπεζα έχει σχεδόν μηδενίσει τα επιτόκια
και η κυβέρνηση έχει ξοδέψει τεράστια ποσά δίνοντας δημοσιονομικές ενέσεις
στην οικονομία. Ωστόσο, ο ασθενής αρνείται πεισματικά να ανακάμψει. Γι’ αυτό
είναι σχετικά απίθανο τη σκυτάλη της παγκόσμιας ανάπτυξης να πάρει η Ιαπωνία.
Ο Γιουνιχίρο Κοϊζούμι, πρωθυπουργός της Ιαπωνίας, έχει ανακοινώσει φιλόδοξα
σχέδια οικονομικών μεταρρυθμίσεων και σταθεροποίησης της οικονομίας. Από τους
εταίρους, όμως, της Ιαπωνίας στο κλαμπ των επτά πλουσιότερων χωρών του πλανήτη
(Group 7) εκφράζονται σημαντικές επιφυλάξεις για το κατά πόσο αυτές οι
κινήσεις θα αποδειχθούν αποτελεσματικές. Σημειώνουν ότι, ενώ μπορεί να είναι
πολύ καλές για την μακροπρόθεσμη υγεία της ιαπωνικής οικονομίας, μειώνουν
σημαντικά τις πιθανότητες για τη σύντομη ανάκαμψή της.

«Ο πιο αδύναμος κρίκος της παγκόσμιας οικονομίας είναι η Ιαπωνία», σημειώνει ο
Έντουαρντ Γιαρντενί, επικεφαλής επενδυτικής στρατηγικής μεγάλου διεθνούς
επενδυτικού οίκου. «Οι προθέσεις είναι πολύ καλές, αλλά οι μεταρρυθμίσεις
μάλλον εφαρμόζονται σε λάθος εποχή». Είναι χαρακτηριστικό ότι ο Χέιζο
Τακενάκα, υπουργός Οικονομικών της Ιαπωνίας, προειδοποίησε πρόσφατα ότι η
Ιαπωνία δεν θα μπορέσει για τα επόμενα δύο χρόνια να πάρει μέρος στην
προσπάθεια ανάκαμψης της παγκόσμιας οικονομίας.

Το κλειδί για τις βραχυπρόθεσμες εξελίξεις στις αγορές θα είναι ο τρόπος που
θα αντιδράσουν οι επενδυτές στον πολύ πιθανό συνδυασμό άσχημων ειδήσεων από το
μέτωπο των επιχειρήσεων (μειώσεις κερδοφορίας και πωλήσεων) και στη μείωση των
επιτοκίων από την κεντρική αμερικανική τράπεζα.

Οι περισσότεροι αναλυτές εξακολουθούν να είναι σχετικά αισιόδοξοι για την
ικανότητα της αμερικανικής οικονομίας να ανακάμψει. Και αυτή η αισιοδοξία
είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες που έχουν προστατεύσει τα
χρηματιστήρια από τα χειρότερα.