Αν ο Σημίτης είχε το μαντίλι του Κέννεντυ…

Ο Τζων Φ. Κέννεντυ εθεωρείτο ένας από τους πιο καλοντυμένους και κομψούς
προέδρους των ΗΠΑ. Λέγεται πως στα τρία χρόνια της προεδρικής του θητείας είχε
πάντοτε μαζί του ένα μαντίλι, όπου ήταν γραμμένος με πένα ο αριθμός 114.673.
Ήταν η διαφορά ψήφων από τον Ρίτσαρντ Νίξον στις εκλογές του 1960.
Ομολογουμένως, η διαφορά προκαλούσε ρίγος. Ο «JFK» έλαβε 49,72%, ενώ ο
«κατεργάρης Ντικ» 49,55%. Σε αριθμούς ψήφων τούτο μεταφράζεται σε 34.221.344
για τον νικητή και 34.106.671 για τον ηττημένο.

Πολιτικός με ευστροφία και ιστορική γνώση, ο Κέννεντυ ήξερε ότι η πολιτική του
νομιμοποίηση ήταν οριακή ­ και με το μαντίλι βρήκε έναν τρόπο να το θυμίζει
στον εαυτό του. Η αλήθεια είναι ότι, παρά τον ενθουσιασμό που προκάλεσε στις
αρχές της δεκαετίας του ’60 η ιδεολογία του «νέου συνόρου», ο Κέννεντυ πέτυχε
ελάχιστα στη θητεία του, ιδίως στο κοινωνικό πεδίο. Ήταν ο διάδοχός του στο
τιμόνι του Δημοκρατικού Κόμματος, Λίντον Τζόνσον που μπόρεσε να κατοχυρώσει
πολιτικά, νομοθετικά και διοικητικά, το πρόγραμμα της «Μεγάλης Κοινωνίας» για
την ενίσχυση των φτωχών και την κατάργηση των φυλετικών διακρίσεων. Η
χαρισματική προσωπικότητα του Κέννεντυ μπορεί να συγκινεί ακόμη, αλλά είναι η
πολιτική κληρονομιά του Τζόνσον που επιβιώνει θεσμικά στις ΗΠΑ. Κατά σύμπτωση,
ο Τζόνσον επέτυχε σαρωτική νίκη το 1964.

Η πολιτική δεν είναι μπάσκετ…

Η αναδρομή αυτή στη διεθνή πολιτική σκηνή είναι χρήσιμη γιατί περιγράφει το
φαινόμενο της οριακής νίκης. Όπως παραδέχεται κυβερνητικό στέλεχος, «η οριακή
νίκη είναι σαν να κερδίζεις 83-82 στο μπάσκετ. Το καλάθι της τελευταίας
στιγμής σε κάνει να αισθάνεσαι θριαμβευτής, ενώ απαξιώνει εντελώς τον
ηττημένο». Στα μάτια των οπαδών του, ο τελευταίος εμφανίζεται ως «λούζερ»:
είχε τη νίκη μέσα στα χέρια του, αλλά την έχασε. Ωστόσο, η πολιτική δεν είναι
μπάσκετ.

Η πραγματικότητα έρχεται πολύ γρήγορα να διορθώσει τα παραπλανητικά
συναισθήματα που οδήγησε η οριακή αναμέτρηση. Αργά ή γρήγορα ο «θριαμβευτής»
αντιλαμβάνεται ότι «τα χέρια του είναι δεμένα» και ότι δεν είναι τόσο ισχυρός
όσο φανταζόταν.

Όπως είναι γνωστό, οι εκλογές της 9ης Απριλίου εκρίθησαν «στον πόντο» ή, με
πολιτική ορολογία, «για μερικές χιλιάδες ψήφους». Η διαφορά τα λέει όλα:
43,79% το ΠΑΣΟΚ, 42,74% η Ν.Δ. Όσοι βρίσκονται ακόμη στη Ρηγίλλης, δεν έχουν
ξεχάσει τα συναισθήματα που έζησαν όταν η δίωρη εικόνα νίκης της συντηρητικής
παράταξης αναστράφηκε.

Αργότερα την ίδια νύχτα, με επικεφαλής τον κ. Κ. Καραμανλή, οι «πρωτοκλασάτοι»
της Ν.Δ. είχαν περπατήσει σιωπηλοί μέχρι το Ζάππειο, για την τυπική αναγνώριση
της ήττας. Η νίκη εκείνη έφερε σε δεινή θέση την ηγεσία της συντηρητικής
παράταξης. Πριν ακριβώς ένα χρόνο ο Κ. Καραμανλής έβλεπε την καρέκλα του να
αμφισβητείται και στενούς συνεργάτες του, όπως ο κ. Α. Σπηλιωτόπουλος, να
απαξιώνονται δημοσίως.

Στην Ν.Δ. πέρασαν «μαύρο καλοκαίρι» και το φθινόπωρο είδαν τους χειρότερους
φόβους τους να επιβεβαιώνονται όταν ο κ. Δ. Αβραμόπουλος προχώρησε στην ίδρυση
του ΚΕΠ ­ κίνηση η οποία εξελήφθη ως ένδειξη αδυναμίας του κ. Καραμανλή.

Αντιθέτως, από το Μέγαρο Μαξίμου τα πράγματα φαίνονταν ρόδινα και γινόταν
λόγος για «πολιτική ηγεμονία» του κ. Σημίτη. Η αυτοπεποίθηση του Πρωθυπουργού
­ ο οποίος μάλλον δεν είχε μαζί του μαντίλι όπου να αναγράφεται η διαφορά
ψήφων από την Ν.Δ. ­ φάνηκε από την άνετη επιλογή της υπουργοποίησης
εξωκοινοβουλευτικών ως την ανυποχώρητη προσωπική στάση του στο θέμα των
«ταυτοτήτων» το καλοκαίρι. Στην ελληνική πολιτική, η σύγκρουση με την Εκκλησία
ήταν «ταμπού», που είχε σεβαστεί ακόμη και ο Ανδρέας Παπανδρέου την εποχή της
παντοδυναμίας του, την δεκαετία του ’80.

Αντεστραμμένος καθρέφτης

Ένα χρόνο αργότερα, νεαρός συνομιλητής του προέδρου της Ν.Δ. παραδέχεται ότι
«η εικόνα θυμίζει αντεστραμμένο καθρέφτη». Ο κ. Καραμανλής κάθεται άνετα στην
καρέκλα του «έχοντας τις δημοσκοπήσεις να δουλεύουν γι’ αυτόν, ενώ ο κ.
Σημίτης οδηγείται σε επίσπευση του Συνεδρίου του ΠΑΣΟΚ, όπου θα εκλεγεί
σύμφωνα με την τυπική ηγεσία ο Πρόεδρος του Κινήματος.

Πρόκειται για επιλογή που, σύμφωνα με τους συνεργάτες του, αντανακλά την
αποφασιστικότητα του Πρωθυπουργού για οριστικό ξεκαθάρισμα του εσωκομματικού
τοπίου στο κυβερνών κόμμα.

Στο ερώτημα τι είδους ξεκαθάρισμα μπορεί να είναι απαραίτητο ένα μόλις χρόνο
μετά τις εκλογές, δίνεται η απάντηση ότι «η κυβέρνηση δεν μπορεί να προχωρήσει
στο εκσυγχρονιστικό εγχείρημα μέσα στο κλίμα αμφισβήτησης που έχει
διαμορφωθεί». Η επιστροφή στις «καθαρές λύσεις» και την ατμόσφαιρα του ’96,
ύστερα από δύο νικηφόρες εκλογικές αναμετρήσεις, θα αποτελούσε αίνιγμα ­ αν η
δεύτερη νίκη δεν ήταν οριακή. Ούτως ή άλλως, οι ΠΑΣΟΚΟΙ που «καλοπερνούσαν»
πέρσι το καλοκαίρι σε κότερα και Ελούντες, φέτος θα ψηθούν «κυνηγώντας κουκιά
σε νομαρχιακές επιτροπές».

Ο Πρόεδρος έγινε ανίσχυρος

Τυχαία δεν είναι ούτε η εσωκομματική αμφισβήτηση. Επιστρέφοντας στη διεθνή
πολιτική, και μάλιστα πάλι στην Αμερική, δεν έχει κανείς παρά να επικαλεστεί
την περίπτωση του Τζορτζ Μπους Τζούνιορ. Ο νυν Πρόεδρος των ΗΠΑ, εξελέγη όχι
απλώς οριακά, αλλά με απόφαση του Ανωτάτου Δικαστηρίου των ΗΠΑ που βάρυνε
επάνω στις ανα-καταμετρήσεις στην Πολιτεία της Φλώριδας.

Μόλις εγκαταστάθηκε πανηγυρικά στον Λευκό Οίκο ο Μπους εφάρμοσε ένα ακραίο
δεξιό πρόγραμμα. Νέοι εξοπλισμοί υπό τον ευφημιστικό όρο «αντι-πυραυλική
ομπρέλα», πριμοδοσία των εταιρειών πετρελαιοειδών και εξόρυξη μαύρου χρυσού σε
προστατευμένες ως τώρα περιοχές στην Αλάσκα. Αποτέλεσμα; Ο Μπους έχασε την
υποστήριξη της μετριοπαθούς πτέρυγας των Ρεπουμπλικανών.

Πιστός στην παράδοση προοδευτικής ανεξαρτησίας του Βερμόντ, ο γερουσιαστής
Τζέφορντς ανεξαρτητοποιήθηκε, στερώντας την πλειοψηφία από τους
Ρεπουμπλικανούς.

Ξάφνου, ο Μπους από θριαμβευτής βρέθηκε να είναι ένας ανίσχυρος Πρόεδρος, που
ενδέχεται να μην μπορεί να προωθήσει το νομοθετικό του πρόγραμμα, χωρίς τη
συναίνεση των Δημοκρατικών στη Γερουσία.

Τα πράγματα θα γίνουν ακόμη χειρότερα, αν τα «βροντήξει» και ο αντίπαλος του
Μπους για το χρίσμα, γερουσιαστής Τζον Μακέιν, ο οποίος επίσης δεν αισθάνεται
άνετα με την πολιτική του Λευκού Οίκου.

Τελικά, τα προγράμματα μπορεί να διαφέρουν, αλλά τα συμπεράσματα συγκλίνουν.
Σε αντίθεση με το μπάσκετ, οι οριακές πολιτικές νίκες δημιουργούν
ψευδαισθήσεις επικυριαρχίας, που σύντομα διαλύονται. «Ο νικητής τα παίρνει
όλα», μόνο αν είναι ­ ή αφού γίνει ­ αδιαφιλονίκητος.