Συνήγορος για επενδυτές και καταθέτες

Ενα νέο θεσμό στα πρότυπα του Συνηγόρου του Πολίτη, που θα μπορούσε να
αποκαλείται Συνήγορος του Επενδυτή και του Καταθέτη, ετοιμάζει το υπουργείο
Εθνικής Οικονομίας, προκειμένου να καλύψει όλο τον ευαίσθητο χώρο του
χρηματοπιστωτικού τομέα, δηλαδή τις Τράπεζες, το Χρηματιστήριο, αλλά και τις
ασφαλιστικές εταιρείες, στον βαθμό που ασχολούνται με χρηματοπιστωτικά
προϊόντα.

Η ονομασία που έχει δοθεί προσωρινά σε αυτόν τον υπό σύσταση φορέα είναι
Ενιαίος Διαμεσολαβητής. Στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας κρατούν μία επιφύλαξη
γι’ αυτήν, δεδομένου ότι δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί οι διαπραγματεύσεις
με τους συναρμόδιους φορείς, ώστε να είναι βέβαιο ότι ο νέος φορέας θα είναι
πράγματι ενιαίος. Συναρμόδιοι είναι η Ένωση Ελληνικών Τραπεζών, ο Σύνδεσμος
Μελών Χρηματιστηρίου Αθηνών και η Επιτροπή Κεφαλαιαγοράς, καθώς και η Ένωση
Ασφαλιστικών Εταιρειών. Η τελευταία δεν έχει ακόμη εμπλακεί στη συζήτηση,
δεδομένου ότι ­ αν αποφασισθεί ­ ο χώρος της ασφάλισης θα συμμετέχει μόνο με
τον κλάδο ζωής, ο οποίος μπορεί να συγκριθεί με τα επενδυτικά προϊόντα. Το
υπουργείο Εθνικής Οικονομίας αποκλείει την εμπλοκή του διαμεσολαβητή με τον
χώρο των ζημιών, που είναι μεν μεγάλος και σημαντικός, αλλά ανήκει σε άλλη
κατηγορία προβλημάτων και όχι στα χρηματοπιστωτικά.

Πολλά και σοβαρά θα είναι τα προβλήματα, για τα οποία θα κληθεί να μεσολαβήσει
ο Ενιαίος Διαμεσολαβητής όταν συσταθεί. Η εικόνα στους χώρους τους οποίους θα
καλύψει έχει σήμερα ως εξής:

Για την κεφαλαιαγορά

* Στην Επιτροπή Καταγγελιών Επενδυτών της Επιτροπής Κεφαλαιαγοράς καταφθάνουν
παράπονα και ερωτήσεις των επενδυτών σχετικά με διάφορα θέματα που αφορούν
παραβάσεις της χρηματιστηριακής νομοθεσίας. Η Επιτροπή ξεκίνησε το έργο της το
1998, αλλά το ενδιαφέρον του επενδυτικού κοινού κορυφώθηκε το 2000, όταν,
σύμφωνα με στοιχεία που συγκέντρωσε το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, τα
παράπονα και οι καταγγελίες των επενδυτών ξεπέρασαν τις 2.500 συνολικά, ενώ
έγιναν και 235 έγγραφες καταγγελίες.

Η Επιτροπή, σύμφωνα με στοιχεία που έδωσε, προέβη σε διευκρινίσεις στο 35% των
περιπτώσεων, ενώ στο 12% επέβαλε διοικητικές κυρώσεις, στο 11% προέβη σε
συστάσεις, στο 19% διευθετήθηκε η διαφορά, το 13% τέθηκε στο αρχείο και στο
10% έγινε παραπομπή σε άλλους φορείς.

Όπως σημειώνει αρμόδια πηγή στο υπουργείο Εθνικής Οικονομίας, η πλειονότητα
των καταγγελιών αφορά την κίνηση των λογαριασμών των επενδυτών. Συγκεκριμένα
καταγγέλλεται ότι εμφανίσθηκαν να έχουν δοθεί εντολές, ενώ δεν τις είχαν δώσει
οι ίδιοι ή αντίστροφα να μην εκτελούν εντολές που είχαν δώσει. Η τελευταία
κατηγορία εμφανιζόταν συνήθως στη χρυσή εποχή του Χρηματιστηρίου, ενώ η κίνηση
των λογαριασμών χωρίς εντολή είναι πρόσφατο φαινόμενο. Στην κατηγορία αυτή οι
χρηματιστηριακές εταιρείες απαντούν συχνά ότι η εντολή έχει δοθεί μέσω ΕΛΔΕ.

Για τις Τράπεζες

* Για τις Τράπεζες λειτουργεί από το 1999 ο θεσμός του Τραπεζικού
Διαμεσολαβητή. Ο Τραπεζικός Διαμεσολαβητής είναι ανεξάρτητος θεσμός της Ένωσης
Ελληνικών Τραπεζών και ασχολείται με προβλήματα και καταγγελίες μόνο ιδιωτών
και όχι νομικών προσώπων. Ο Διαμεσολαβητής θα ενσωματωθεί στον ενιαίο φορέα
του χρηματοπιστωτικού συστήματος εφ’ όσον συσταθεί. Αρμοδιότητά του είναι να
εξετάζει την αναφορά του καταναλωτή, να απευθύνεται στην τράπεζα και να
προβαίνει στη διατύπωση έγγραφης σύστασης που δεν είναι δεσμευτική για τις
τράπεζες ούτε για τους καταναλωτές. Αν η σύστασή του δεν γίνει δεκτή, η λύση
επιδιώκεται, πλέον, δικαστικά.

Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκεντρώνει το ΥΠΕΘΟ, εν όψει της σύστασης του
ενιαίου φορέα, το 2000 ήταν και για τον φορέα αυτό μια χρονιά έντονης
δραστηριότητας. Συγκεκριμένα, σημειώθηκε σημαντική αύξηση κατά 70% σε μέση
μηνιαία βάση των καταγγελιών που δέχθηκε. Συνολικά δέχθηκε 3.420 τηλεφωνικές
κλήσεις και 346 γραπτά παράπονα έναντι 1.621 και 171, αντίστοιχα το 1999.

Ο ένας στους δύο πολίτες που προσέφυγε στον Τραπεζικό Διαμεσολαβητή
παραπονέθηκε για τα μέσα πληρωμών και κυρίως για τις κάρτες (διάφορες χρεώσεις
κ.τ.λ.), ενώ ο ένας στους 4 διαμαρτυρήθηκε για τους όρους δανείων
(συμπεριλαμβανομένων και των πανωτοκίων). Το 80% των περιπτώσεων για τις
οποίες έγιναν γραπτές καταγγελίες ρυθμίσθηκαν υπέρ των συναλλασσομένων,
σύμφωνα με τα στοιχεία που έδωσε ο ίδιος ο Τραπεζικός Διαμεσολαβητής.

Τα πανωτόκια

Στην πραγματικότητα, το πρόβλημα των πανωτοκίων ήταν το κυριότερο που ώθησε το
υπουργείο να προωθήσει τον θεσμό του Ενιαίου Διαμεσολαβητή. Αποφασίσθηκε ότι η
τακτική των αλλεπάλληλων ρυθμίσεων δεν μπορεί να συνεχισθεί και ότι θα έπρεπε
να βρεθεί ένας τρόπος για τη διευθέτηση των προβλημάτων με βάση τις
υφιστάμενες ρυθμίσεις. Αλλά για να γίνει αυτό κάποιος πρέπει να ασχολείται με
την τήρηση των υφιστάμενων ρυθμίσεων.

Για τις ασφαλιστικές

* Σε ό,τι αφορά τις ασφαλιστικές εταιρείες το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας
αναφέρει ότι οι καταγγελίες αφορούν τα προγράμματα ζωής και μάλιστα εκείνα που
συνδέονται με επενδύσεις σε αμοιβαία κεφάλαια. Πάντως, με τις ασφαλιστικές
εταιρείες δεν έχει προχωρήσει ακόμη η διαπραγμάτευση.

Το μοντέλο

Η ηγεσία του υπουργείου δεν έχει ακόμη αποφασίσει το μοντέλο που θα υιοθετήσει
για τον Ενιαίο Διαμεσολαβητή. Το πιθανότερο είναι ότι θα καταλήξει σε ανάλογο
με αυτό του Συνηγόρου του Πολίτη, όπως προαναφέρθηκε, με βάση το οποίο οι
αποφάσεις του Διαμεσολαβητή δεν θα είναι υποχρεωτικές. Όμως, η εμπειρία στην
Ευρώπη έχει δείξει ότι σε ποσοστό 80%-90% οι συστάσεις του εφαρμόζονται. Το
ίδιο ευελπιστεί το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας ότι θα συμβεί και στην Ελλάδα,
αφού όποιος θα παραβιάζει τις συστάσεις θα χάνει σε αξιοπιστία.

Ο συντονισμός μεταξύ των φορέων κρίνεται απαραίτητος, επειδή οι επιχειρήσεις
του χρηματοπιστωτικού τομέα λειτουργούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία.

Μάλιστα, το υπουργείο προγραμματίζει να προχωρήσει, παράλληλα με τον
Διαμεσολαβητή, στη σύσταση ενός ενιαίου φορέα εποπτείας των σχετικών
επιχειρήσεων. Για το θέμα αυτό η επιτροπή που έχει συσταθεί θα υποβάλει το
πόρισμά της τον Σεπτέμβριο.

Ο Ενιαίος Διαμεσολαβητής θα προχωρήσει, πάντως, ταχύτερα, σύμφωνα με το ΥΠΕΘΟ.
Οι συνεννοήσεις μεταξύ των φορέων για τη διαμόρφωση του σχετικού πλαισίου
αναμένεται να ολοκληρωθούν τον Ιούλιο.