Αλέξιος εναντίον Πάπα

Στη δίνη μιας θρησκευτικής διαμάχης με βαθιές ιστορικές ρίζες και πολιτικές
προεκτάσεις θα βρεθεί από το Σάββατο ο Πάπας Ιωάννης-Παύλος Β΄.

Αλέξιος ­ Ιωάννης-Παύλος Β΄. Ο Ρώσος Πατριάρχης αντιδρά στην επίσκεψη του Πάπα στην Ουκρανία

Ηεπικείμενη επίσκεψή του στην Ουκρανία χαροποιεί τους ουνίτες, ερεθίζει τους
Ορθοδόξους και προκαλεί την αντίδραση του Ρώσου Πατριάρχη, Αλέξιου Β΄. Στη
δυτική Ουκρανία, κοντά στα σύνορα με τη Ρωσία, υπάρχει ένα χωριό ονόματι
Στενιάτιν. Το πέτρινο εκκλησάκι του δεν λειτουργεί, η πόρτα είναι κλειδωμένη
και η αυλή έρημη. Λίγα μέτρα μακρύτερα, περισσότεροι από 100 πιστοί
συνωστίζονται έξω από μία αγροικία, πασχίζοντας να ακούσουν, καθώς ο πατέρας
Γιάροσλαβ τελεί, στο εσωτερικό, την Κυριακάτικη Λειτουργία. Δάκρυα αρχίζουν να
κυλούν καθώς ξετυλίγεται η ιστορία τους. «Δεν είναι δίκαιο», λέει η 79χρονη
Άννα Ποτότσκο, και ο σιωπηλός χορός των μαντιλοφορεμένων γυναικών γνέφει εν
είδει συμφωνίας.

Αυτοί οι δακρυσμένοι Ορθόδοξοι πιστοί έχασαν την εκκλησία τους από τους
ουνίτες γείτονές τους. Η κατάρρευση της Σοβιετικής Ένωσης, πριν από μία
δεκαετία, επέτρεψε την αναγέννηση παλαιών δογμάτων που είχαν καταπνιγεί από τη
σοβιετική δύναμη. Το γεγονός αυτό πυροδότησε νέες διαμάχες μεταξύ
ανταγωνιστικών θρησκειών στην παραμεθόριο της δυτικής Ουκρανίας. Και τώρα, το
μικροσκοπικό Στενιάτιν έχει αιχμαλωτιστεί ανάμεσα στην Ορθόδοξη πίστη και τον
ουνιτισμό. Στη δίνη αυτής της διαμάχης θα βρεθεί από το Σάββατο ο Πάπας
Ιωάννης-Παύλος Β΄ με την επίσκεψή του στη χώρα ­ η οποία αναμένεται να
προσελκύσει τα μεγαλύτερα πλήθη στην ιστορία της ανεξάρτητης Ουκρανίας. Καθώς
ο Πάπας εορτάζει τη νεκρανάσταση του ουνιτισμού, η επικείμενη επίσκεψή του
έχει αναζωπυρώσει την οργή των Ορθοδόξων για την υφαρπαγή των περιουσιών τους.

Η διαμάχη γύρω από το εκκλησάκι του Στενιάτιν χρονολογείται από το 1946, όταν
ο Στάλιν απαγόρευσε τον ουνιτισμό και παρέδωσε τις εκκλησίες του στη Ρωσική
Ορθόδοξη Εκκλησία, που διοικούνταν από τη Μόσχα και έχαιρε της ανοχής του
άθεου σοβιετικού κράτους. Μετά την ανεξαρτητοποίηση της Ουκρανίας, οι Ουκρανοί
ουνίτες παλινόρθωσαν την πίστη τους ­ και ανέκτησαν την πέτρινη εκκλησία του
Στενιάτιν.

Πίστη και πολιτική

Εδώ και οκτώ χρόνια, λοιπόν, το Ορθόδοξο ποίμνιο του Γιάροσλαβ παραμένει στην
ύπαιθρο και κατηγορείται για συνεργασία με το μισητό σοβιετικό καθεστώς. «Μας
φωνάζουν κομμουνιστές, μας φωνάζουν μοσχόφιλους», λέει ο Γκριγκόρι
Γκολόβτσουκ. «Όλα αυτά δεν έχουν να κάνουν με την πίστη», προσθέτει ο ιερέας,
«αλλά με την πολιτική».

Η πίστη και η πολιτική όμως είναι αδιαχώριστες στη δυτική Ουκρανία, όπου η
θρησκευτική διαμάχη ξεκίνησε, ουσιαστικά, πολύ πριν από τον Στάλιν,
συγκεκριμένα το 1596, όταν οι τοπικοί Ορθόδοξοι ηγέτες αποσπάστηκαν από την
Ορθόδοξη Εκκλησία και ορκίστηκαν πίστη στο Βατικανό, ιδρύοντας τον ουνιτισμό.

Σήμερα, ο Αλέξιος Β΄, ο Πατριάρχης της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας,
υποστηρίζει ότι οι σύγχρονοι ουνίτες διεξάγουν έναν «θρησκευτικό πόλεμο»
εναντίον των Ορθοδόξων. Και ζητάει επίμονα και επιτακτικά

από τον Πάπα να αναβάλει το ταξίδι του.

Οι ουνίτες και η διαμάχη

Σε μία περιοχή όπου ο αναγεννημένος ουνιτισμός έχει γίνει ένα με τον
αντι-ρωσικό πολιτικό εθνικισμό, οι διαμάχες δεν έχουν σχέση μόνο με τον έλεγχο
των εκκλησιών, αλλά και με το εύρος της ρωσικής επιρροής στην Ουκρανία, μια
χώρα που ισορροπεί ανάμεσα στην καπιταλιστική Δύση και τη μετα-σοβιετική
Ανατολή.

Στην πρωτεύουσα της Ουκρανίας, το Κίεβο, από όπου και θα ξεκινήσει την
επίσκεψή του ο Πάπας, διοργανώνονται εδώ και καιρό τακτικές διαδηλώσεις
διαμαρτυρίας, με Ορθοδόξους ακτιβιστές, πιστούς στο Πατριαρχείο της Μόσχας, να
περιφέρουν πανό με συνθήματα όπως «Πάπα είσαι ανεπιθύμητος» και «Πάπα, κάτω τα
χέρια από την Ορθοδοξία».

«Γιατί έρχεται; για να μας κηρύξει το μήνυμα του Κυρίου;» αναρωτήθηκε πρόσφατα
ο επίσκοπος Μιτρόφαν, διαχειριστής της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στην
Ουκρανία. Είναι η Καθολική προπαγάνδα, ο προσηλυτισμός, που τον φέρνουν εδώ».

«Η επίσκεψη του Πάπα θα ενισχύσει τη ροπή της Ουκρανίας προς την Ευρώπη και τη
Δύση. Η Ρωσία δεν το θέλει αυτό, και εναντιώνεται στην επίσκεψη του Πάπα»,
απάντησε ο μητροπολίτης Φιλαρέτ Μιτροφάν. Ο Μιτροφάν είναι ηγέτης της
αυτοκέφαλης Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας. Και η παρέμβασή του αποδεικνύει
ότι επί της ουσίας η διαμάχη είναι πρωτίστως πολιτική και όχι θρησκευτική.