Ο χορός της περηφάνιας καλά κρατεί

Γεροδεμένος άντρας, γύρω στα 28-30. Και συμπαθητικός. Όνομα, Τάσος. Κάπου
είχε δει τη φάτσα μου, με γνώριζε. «Καλησπέρα, κύριε Παπαδόπουλε… Τι θα σας
προσφέρουμε;». Ο Χρήστος, απέναντί μου, δεν εξεπλάγη. Πόντιος, πρόεδρος της
Ομοσπονδίας ποντιακών σωματείων, 32 χρόνια στην ξενιτιά, είχε συνηθίσει σε
κάτι τέτοια, «ένεκα που “ΤΑ ΝΕΑ” τα διαβάζουν πολλοί εδώ ­ άσε που σε δείχνει
και η τηλεόραση». Ο Διαμαντής, όμως, κοίταζε αμήχανος. Αντίθετα με την Έφη,
που συνέχιζε τα καλαμπούρια: «… Έτσι έχουν τα πράγματα, κ. πρόεδρε και όχι
όπως τα λέει η μητέρα της δεκαεξάχρονης…».

ΒΟΥΠΕΡΤΑΛ. Ιούνιος

Βούπερταλ: 960 νέοι, κορίτσια και αγόρια, πήραν μέρος στο 20ό φεστιβάλ ποντιακών χορών. (Φωτογραφία του Γιάννη Κυριακίδη)

Έβρεχε. Με κείνη τη μονότονη, ψιλή βροχή, που γουστάρει τα Γιάννινα και την
Κατερίνη. Με χίλια ζόρια είχαμε βρει ταβέρνα. Και να πεις πως ήταν Σάββατο…
Κυριακή βράδυ ήτανε, μέρα δηλαδή που, όπως έλεγε ο Χρήστος, «όλα τα μαγαζιά
είναι άδεια, οι Γερμανοί δεν ξοδεύουν φράγκο, πια ­ όπου να ‘ναι θ’ αρχίσει
και η πείνα…». «Και οι Έλληνες;» είχε ρωτήσει ο Διαμαντής. «Στεγνώσανε! Η
δική μου γενιά, αράζει στο σπίτι και βλέπει τηλεόραση. Δεν υπάρχουν δουλειές,
δεν υπάρχει τίποτα! Η ανεργία, εδώ, έχει ξεπεράσει το 11%…».

Ο Τάσος ξαναρώτησε: «Τι θα σας προσφέρουμε, λοιπόν;». Ρεπερτόριο της συμφοράς.
Πίτσες, μακαρόνια, κάτι κρεατικά που κανείς μας δεν έτρωγε και ντοματοσαλάτα.
Ευτυχώς που το κατάστημα είχε και μπίρα ποτήρι. «Τέσσερις μπίρες για ν’
αρχίσουμε, μια πίτσα και δυο σαλάτες…». Έξω, μπουμπούνιζε ­ Ιούνιος μήνας!
«Να σας φτιάξω και καμιά μπριζόλα;» πετάχτηκε το αφεντικό, από το ταμείο. «Από
πού είσαι;» τον ρώτησε η Έφη. «Από τη Νάουσα». «Εντάξει. Φέρε και μια
μπριζόλα. Και μια μερίδα τυρί φέτα. Και πατάτες τηγανητές…».

Πριν από λίγο ­ δυο ώρες ­ βρισκόμουν σ’ ένα θεατράκι και μιλούσα για τον
Καζαντζίδη και το γλυκό χέρι που άπλωνε η φωνή του στην πληγή των μεταναστών.
«Ήταν πολύ δύσκολα εκείνα τα χρόνια. Εγώ ο ίδιος, περαστικός από το
Ντύσελντορφ, Μάιο του 1967, φιλοξενήθηκα σ’ ένα υπόγειο, όπου κατοικούσαν
Πόντιοι. Στρωματσάδα και οι σωλήνες της αποχέτευσης όλου του κτιρίου, σχεδόν
ν’ ακουμπάνε στη μύτη μου. Όλος αυτός ο κόσμος των Ποντίων, 300.000 ψυχές,
ύστερα από τη σκληρή δουλειά στο εργοστάσιο, πλενόταν, έτρωγε, σενιαριζόταν
και έβγαινε στο καφενείο. Για μια κουβέντα, για μια πρέφα, για μια είδηση από
την πατρίδα. Και τότε, απ’ το κασετόφωνο κάποιος κώχης, ξεχυνόταν στην αίθουσα
το «Ένα πιάτο άδειο στο τραπέζι» κι αμέσως σταματούσαν οι συζητήσεις, κάποια
μάτια βούρκωναν, κάποια χέρια σφίγγονταν αδερφικά… Αυτός ήταν ο Καζαντζίδης!
Ζούσε μαζί με τους μετανάστες. Και τους παρηγόραγε. Και τους θύμιζε το σπίτι,
στο Κιλκίς, στην Καβάλα, στην Αλεξανδρούπολη. Το σπίτι, όπου τα παιδιά
μεγάλωναν με τη γιαγιά…».

Ήρθαν τα φαγητά. «Πόντιος είσαι, Τάσο;» «Ναι». «Και πόσα χρόνια βρίσκεται στη
Γερμανία;». «Δύο». Ο Διαμαντής με κοίταξε με απορία: «Ξανάρχισε η μετανάστευση
από την Ελλάδα;» ρώτησε. Ο σερβιτόρος έβαλε τα χέρια στη μέση και έπιασε να
εξηγεί: «Εγώ γεννήθηκα εδώ. Πριν από κάμποσα χρόνια κατέβηκα στην Ελλάδα.
Ήθελα να ζήσω στην πατρίδα μου. Το όνειρό μου ήταν να γίνω αστυνομικός…».
«Και ιδανικό του ήταν το παλτό…» μουρμούρισε σχολιάζοντας η Έφη.
«Παρακάλεσα, λοιπόν», συνέχισε ο Τάσος, «τον βουλευτή κ. Ν. Κατσαρό, της
Λάρισας, να βοηθήσει για να με πάρουν αστυφύλακα. Μου το υποσχέθηκε, είχε και
δύναμη, ήταν αντιπρόεδρος της Βουλής, αλλά δεν με πήρανε. Παρακάλεσα ύστερα
τον υπουργό, τον κ. Παπαθεμελή. Μου είπε κι αυτός τα ίδια. Αλλά και πάλι,
τζίφος η υπόθεση. Έτσι ξαναγύρισα στη Γερμανία. Σ’ αυτό το ταβερνάκι του θείου
μου. Γκαρσόνι. Για να ‘χω ένα πιάτο φαΐ…».

Έξω οι αστραπές έσφαζαν όλη την πόλη…

Είκοσι χρόνια!

Εικοστό φεστιβάλ ποντιακών χορών… Πώς πέρασαν τόσα χρόνια… Ποιος ήσουν,
ποιος έγινες, πώς ήσουν, πώς έγινες… Στο μεταξύ, όλο «σταυρούς σε μνήματα
καρφώνεις»: σκοτώθηκε ο Γιάννης Παπαδόπουλος, πέθανε ο Γιάννης Ταϊγανίδης και
από την παλιά παρέα, ο Λαρχανίδης συνεχώς απουσιάζει, ο Τσορακλίδης
κουράστηκε, οι νέοι αποχώρησαν και έφτιαξαν μαγαζιά, ο Τσιρίδης έρχεται μόνο
για να συναντήσει εμένα… Ευτυχώς, καλά κρατεί ακόμα ­ κέρβερος ­ ο Χρήστος
Παπαδόπουλος και ο Γιώργος Αμαραντίδης, ο Ανέστης Οσεπίδης, ο Γιάννης Πανίδης,
η Δήμητρα Παπαδοπούλου και, βέβαια, ο επίτιμος πρόεδρος, από την Ελλάδα, ο
Χρήστος Γαλανίδης, που έχει γίνει χίλια κομμάτια για την ποντιακή υπόθεση.

Το πράγμα δεν πάει καλά. Χρόνο με τον χρόνο αυξάνονται οι προσκεκλημένοι ­
κυρίως καθηγητές ελληνικών πανεπιστημίων ­ και μειώνονται οι Πόντιοι που ζουν
στη Γερμανία! Οι Πόντιοι, που ίδρυσαν την Ομοσπονδία, τη στήριξαν, την
ανέβασαν ψηλά με τον ενθουσιασμό τους και την πίστη τους! Τι συμβαίνει;
Γνωρίζω ότι σε μερικές πόλεις έγιναν διασπαστικές κινήσεις και ιδρύθηκαν και
καινούργιοι σύλλογοι! Πράγμα, φυσικά, απαράδεκτο, αφού η όλη προσπάθεια ­ και
η μόνιμη ­ είναι το ποντιακό στοιχείο να βρίσκεται ενωμένο, σαν γροθιά. Από
την άλλη, η ίδρυση καινούργιων συλλόγων, έστω και δύο, σημαίνει ότι η κεντρική
διοίκηση ίσως να μην έκανε τα πάντα, όπως επιβάλλουν οι περιστάσεις για να μη
σπάσει το νήμα…

Οι νέοι

Στο Βούπερταλ, μια έκπληξη: οι νεολαίοι ήσαν περισσότεροι από κάθε άλλη φορά.
(Μπράβο στον Πανίδη!). Το να κουβαλήσεις 960 παιδιά με τις στολές τους, τα
λάβαρά τους, τους χοροδιδασκάλους τους, τους κεμετζέδες και τα νταούλια τους,
από κάθε γωνιά της Γερμανίας, για να χορέψουν και να ζήσουν αυτό το μικρό
θαύμα που συντελείται εδώ, κάθε χρόνο, είναι πολύ σπουδαία υπόθεση! Αλλά η
απουσία των γονιών με γέμισε μελαγχολία.

Πού είναι εκείνες οι χρονιές (Στουτγκάρδη, Ντύσελντορφ) που τα γήπεδα
πλημμύριζαν από 7.000 Πόντιους, οι οποίοι γλεντούσαν και σήκωναν τον κόσμο στο
πόδι, από τα μεσάνυχτα ως το πρωί;

Σήμερα οι συνθήκες είναι καλύτερες. Πρώτα – πρώτα η πολιτεία (Νιώτης) βοηθάει
πολύ. Και ύστερα, το φεστιβάλ έχει γίνει θεσμός πασίγνωστος στη χώρα. Και έχει
δώσει εξετάσεις και πήρε άριστα, σε όλες τις διοργανώσεις. Και βραβεύθηκε και
από την Ακαδημία Αθηνών. Γιατί, λοιπόν, αυτή η υποχώρηση; Γιατί αυτή η κόπωση;
Πρέπει ν’ αρχίσει από τώρα προσπάθεια για να ξαναζεσταθεί ο κόσμος. Ώστε του
χρόνου, στο Βερολίνο, να φυσήξει άλλος άνεμος!..

Αναστάτωση

Κάθε φορά, που πιάνω το μολύβι στο χέρι, για να γράψω για το φεστιβάλ, η ψυχή
μου αναστατώνεται. Βλέπω τα ποντιόπουλα, απ’ όλη τη Γερμανία, αλλά κι από το
Βέλγιο κι από τη Σουηδία, να μπαίνουν στην ­τεράστια ­ αίθουσα, πιασμένα χέρι
με χέρι και να σχηματίζουν έναν τεράστιο κύκλο, σαν να θέλουν ν’ αγκαλιάσουν
όλη τη γη! Και βαράνε τα νταούλια και παίζουν οι κεμετζέδες κι απλώνεται το
τραγούδι. Κι ο κόσμος στις κερκίδες χειροκροτεί και βουρκώνει. Κι ο Κυριακίδης
τρέχει και φωτογραφίζει με τη γόπα στο στόμα κι ο Αχιλλέας μου ψιθυρίζει, «η
κόρη επήεν στο παρχάρ…» και ο Ζουρνατζίδης κουνιέται στην καρέκλα του,
έτοιμος, όταν φτάσει η ώρα για τον πυρρίχιο, να κάνει μια και να βρεθεί στο
πατάρι και ν’ αρχίσει να χορεύει τον πανάρχαιο χορό.

Είχα έναν λόγο παραπάνω, εφέτος, να δω τα παιδιά των Ποντίων της Γερμανίας, να
μπαίνουν με λαχτάρα στον χορό και να ενθουσιάζουν τα πλήθη: παρέα μου, ήταν ο
Αδαμάντιος Πεπελάσης, ο διάσημος καθηγητής, που τόσα του ‘χω πει για τον Πόντο
και για τους Πόντιους. Κι εκτός από τον Πεπελάση, η συνάδελφός μου Έφη
Μαρίνου. Ένα κορίτσι μεγάλης ευαισθησίας, με ευκίνητο κορμί και σκέψη όλο
σβελτάδα. Πιστεύω ότι και η Έφη και ο Διαμαντής πέρασαν δυνατές ώρες,
παρακολουθώντας τους χορούς. Στενοχωρήθηκαν, βέβαια, που δεν πήγαν στην Πίνα
Μπάους, που εδώ έχει το βασίλειό της. Αλλά την Μπάους και τους χορούς της, θα
‘χουν πολλές ευκαιρίες να την ξαναδούν.

Είναι σπουδαίο αυτό που γίνεται, κάθε χρόνο, εδώ, στη Γερμανία, από τους
Πόντιους. Η σύλληψη, πρώτα-πρώτα, ήταν μεγαλοφυής: όλοι οι Πόντιοι, σε κάθε
πόλη, να φτιάξουν συλλόγους και να γράψουν σ’ αυτούς τα γεννημένα στη Γερμανία
παιδιά τους. Να τα μπολιάσουν, δηλαδή, αυτά τα παιδιά, που κάνουνε παρέα με
γερμανάκια και γερμανικά μαθαίνουν στα σχολεία τους, με το ποντιακό μικρόβιο.
Με τη στολή, με το τραγούδι, με τον χορό, με τη λύρα, με το νταούλι, με την
παράδοση. Έτσι ώστε, αυτά τα παιδιά, να γίνουν άτρωτα. Να έχουν ταυτότητα.
Να μιλάνε γερμανικά στη δημόσια ζωή τους, αλλά ελληνικά και ποντιακά στα
σπίτια τους και στις συναναστροφές τους με τα ποντιόπουλα. Και η προσπάθεια
πέτυχε! Κι από κει και πέρα, το μήνυμα έφτασε σ’ όλη τη Γερμανία. Και ιδρύθηκε
έτσι και η Ομοσπονδία. Που δεν αρκείται, μόνο, στη διοργάνωση του φεστιβάλ.
Χρηματοδοτεί θιάσους από την Ελλάδα, που παρουσιάζουν ποντιακά έργα και καλεί,
κάθε χρόνο, σημαίνουσες προσωπικότητες από την Αθήνα, για διαλέξεις και
συζητήσεις. Εγώ, ας πούμε, κάλεσα τον Μανώλη Γλέζο και τον Σαμαράκη κι έχουν
σειρά και άλλοι πολλοί, με πρώτο τον φίλο μου τον Πεπελάση.

Ν’ ανοίξει

Παρ’ όλ’ αυτά, πιστεύω ότι το φεστιβάλ πρέπει ν’ ανοίξει περισσότερο, ώστε να
γίνει πιο ενδιαφέρον. Γιατί υπάρχουν πολλοί, που δεν μένουν στην εθνική
προσφορά του και στον παιδευτικό του ρόλο. Θέλουν κι άλλα ­ ιδίως όταν είναι
έφηβοι. Ας τους τα δώσουμε, λοιπόν. Ας βάλουμε κάτω την ευαισθησία μας, τη
γνώση μας, το μυαλό μας κι ας τους τα δώσουμε. Η δουλειά αυτή είναι
χρέος. Δεν είναι ένα πανηγύρι. Που κι αυτό έχει την αξία του.

Μου έλεγε, προχθές, ο υφυπουργός Εξωτερικών Γρηγόρης Νιώτης: «Οι Πόντιοι της
Γερμανίας είναι πολύ ψηλά! Μακάρι να τους μιμηθούν όλοι οι Έλληνες της
διασποράς. Έτσι, θα φτιάξουν Έλληνες άλλου ήθους και άλλης ποιότητας, που θα
τους καμαρώνουμε όλοι». Έλληνες «αλλιώς ωραίους», όπως θα σημείωνε ο Ελύτης.