Σε οριακό σημείο Σημίτης – κυβέρνηση

Ο Κ. Σημίτης έχει μόλις κατέβει από το βήμα της τελευταίας Κεντρικής Επιτροπής και επιστρέφει στη θέση του. Η απογοήτευση στα πρόσωπα των κορυφαίων στελεχών είναι έκδηλη ­ ούτε αυτήν τη φορά ανακοίνωσε τις «πρωτοβουλίες» για την αναστροφή του κλίματος

Ο Κώστας Σημίτης επιστρέφει απο το Γκέτεμποργκ της Σουηδίας, απόψε. Έως το
άλλο Σάββατο θα παραμείνει στην Ελλάδα. Σάββατο απόγευμα, 23 του μηνός, θα
αναχωρήσει για τη μεγάλη χώρα του Μάο. Είναι βέβαιον ότι τα πρώτα ανέκδοτα με
αφορμή αυτό το, οκταήμερης διάρκειας, ταξίδι, έχουν ήδη κυκλοφορήσει. Ο
«Κινέζος» πάει στην Κίνα ­ το προσωνύμιο «Κινέζος» ακολουθεί, όπως είναι
γνωστό, τον Κώστα Σημίτη από τα χρόνια του πρώιμου ΠΑΣΟΚ. Μια εβδομάδα στην
Ελλάδα, έπειτα από αλλεπάλληλα ταξίδια στο εξωτερικό; Εξέλιπε και το τελευταίο
άλλοθι για την πραγματοποίηση του πολυθρύλητου ανασχηματισμού. Μέχρι χθες,
κυβερνητικά στελέχη υποστήριζαν σοβαρά ότι «ο ανασχηματισμός δεν μπορεί να
γίνει, γιατί ο πρόεδρος έχει πολύ φορτωμένο πρόγραμμα μέσα στον Ιούνιο».

Όμως για πολλά άλλα στελέχη ­ που είναι και τα περισσότερα ­ το ερώτημα πλέον
δεν είναι αν μπορεί να γίνει ανασχηματισμός, αλλά «αν μπορεί ο Πρωθυπουργός να
κάνει ανασχηματισμό». Η προσεκτική παρατήρηση των στοιχείων που προκύπτουν από
την κυβερνητική λειτουργία, δίνει τεκμηριωμένες απαντήσεις στο εν λόγω
ερώτημα.

Τα… κουτάκια

«Μια κυβερνηση που λειτουργεί με κουτάκια, είναι προφανές ότι δεν μπορεί να
λειτουργήσει πολιτικά», υποστηρίζει ένα πολύ γνωστό στέλεχος του ΠΑΣΟΚ που δεν
είναι πλέον στην κυβέρνηση, αλλά έχει τοποθετηθεί σε καίριο, για τη χώρα,
πόστο. Και προσθέτει πως «δεν μπορεί να λειτουργήσει επίσης, διότι ο
Πρωθυπουργός αντί να έχει συνολική εποπτεία, παρακολουθεί την πορεία του
κυβερνητικού έργου με βάση την απόδοση του κάθε κουτιού».

Η ήπια διατύπωση τού εν λόγω στελέχους προσδιορίζει ένα μόνον από τα
προβλήματα αυτής της κυβερνησης, που διανύει 14 μήνες ήδη, αλλά μοιάζει να τη
βαραίνουν αιώνες. Ο λόγος; Τα προβλήματα συνοχής, αποτελεσματικότητας,
απόδοσης και ικανότητας, εμφανίσθηκαν κιόλας από τους πρώτους μήνες του βίου
της, όταν ήταν ακόμη νωπή η νίκη στις εκλογές του Απριλίου του 2000. Απλώς, ο
απόηχος της μεγάλης πραγματικά νίκης του ΠΑΣΟΚ, σε συνδυασμό με την
αφειδώλευτη πίστωση χρόνου που έδινε η κοινωνία στον Πρωθυπουργό και την
κυβέρνησή του, περιόρισαν σημαντικά το ενδεχόμενο οι (κακές) εντυπώσεις που
είχαν ήδη όσοι παρακολουθούσαν από πολύ κοντά τη λειτουργία της κυβερνησης, να
περάσουν στην κοινωνία.

Το τι συνέβη και οι εντυπώσεις αυτές έχουν πλέον υπερκεράσει τα εμπόδια και
έχουν γίνει «κτήμα» της κοινωνίας, θα πρέπει να αποδοθεί σε μια σειρά από
αιτίες, που όλες συνδέονται με κυβερνητικές αποφάσεις. Από τη μεταρρύθμιση
στην παιδεία έως το (ανόητο, από πλευράς χειρισμών) θέμα των ταυτοτήτων, και
έως το τραγικό (στην εξέλιξή του) Ασφαλιστικό, η κυβέρνηση επέδειξε με
θαυμαστή συνέπεια δύο στοιχεία: κατά συρροήν λανθασμένους χειρισμούς και
ανελαστικότητα έως πλήρη ακαμψία όταν έπρεπε να ελιχθεί.

Χάνει την εμπιστοσύνη

Το κακό ­ για το ΠΑΣΟΚ και την κυβέρνησή του ­ είναι ότι η μπάλα έχει πάρει
από κάτω και τον ίδιο τον Πρωθυπουργό. «Το σοβαρότερο πρόβλημα για μας (έλεγε
στη Βουλή, την περασμένη Δευτέρα, ένα από τα ιστορικά στελέχη του ΠΑΣΟΚ και
όχι εχθρικά διακείμενος στον Κ. Σημίτη) είναι ότι η κοινωνία μοιάζει να έχει
χάσει την εμπιστοσύνη της στον Κ. Σημίτη. Δείχνει να μην τον ακούει, γιατί
προφανώς δεν την πείθει. Και το είδαμε αυτό στη συνέντευξη». Το εν λόγω
στέλεχος ήταν από τα λίγα που είχαν συστήσει στον κ. Σημίτη να μη δώσει τώρα
τη συνέντευξη στην κρατική τηλεόραση, και οι πληροφορίες του είναι πως «και οι
νέες δημοσκοπήσεις καταγράφουν πολύ μεγάλο προβάδισμα της Νέας Δημοκρατίας»…

Πολλοί πιστεύουν πως η κακή εικόνα του ΠΑΣΟΚ στην κοινωνία, όπως και του
Πρωθυπουργού βέβαια, οφείλεται στη σκληρή κριτική που ασκείται από τα ίδια του
τα στελέχη. Είναι μάλλον παρακινδυνευμένο όμως να θεωρήσει κανείς ότι αν ο Θ.
Πάγκαλος ακολουθούσε μια πιο ήπια τακτική, τα πράγματα θα ήταν καλύτερα για το
ΠΑΣΟΚ ή τον κ. Σημίτη. Ο Θ. Πάγκαλος, πάντως, είναι γνωστόν ότι δεν λέει
τίποτε περισσότερο από όσα καταλογίζουν στον κ. Σημίτη, ακόμη και οι πιο
στενοί του συνεργάτες.

Απανωτά χτυπήματα

Υπουργός, ο οποίος συνομιλεί συχνά με τον κ. Σημίτη, δίνει την ακόλουθη πολύ
παραστατική περιγραφή: «Θυμίζει έντονα πυγμάχο που έχει δεχθεί πολλά χτυπήματα
και βρίσκεται όρθιος μεν στο καναβάτσο, πλην όμως ταλαντεύεται ζαλισμένος και
έτοιμος να πέσει. Σου δίνει την εντύπωση ότι δεν πονάει πια, αλλά μετά το
επόμενο χτύπημα θα σωριαστεί».

Και άλλος υπουργός, μέλος του οικονομικού επιτελείου της κυβέρνησης (και ως εκ
τούτου εκ των λίγων που συνεργάζονται στενά με τον κ. Σημίτη), υποστηρίζει πως
«η συχνότερη φράση που χρησιμοποιεί είναι το “εχουμε δυσκολίες, τα πράγματα
δεν είναι εύκολα”. Μοιάζει να ζει σε ένα νεφέλωμα, σαν να κινείται πίσω από
μια κουρτίνα. Ό,τι του λες, σου απαντάει με αυτήν τη φράση. Το ίδιο βέβαια,
και όταν επιχειρείς να του ανοίξεις κουβέντα για το ότι πρέπει να αναλάβει
πρωτοβουλίες».

Η αλήθεια είναι ότι ο κ. Σημίτης είναι ένας ανθρωπος που έχει μια φυσική
δυσκολία να λειτουργήσει σε περιόδους κρίσεων το ίδιο αποτελεσματικά, όπως
ενεργεί σε περιόδους ηρεμίας. Όπως δεν μπορεί να λειτουργήσει και υπό καθεστώς
πίεσης ­ αυτά είναι δύο στοιχεία που τα γνωρίζουν όλοι και τα παραδέχονται
όλοι. Το τελευταίο διάστημα, από τους πιο κοντινούς του (όσοι του έχουν
απομείνει πλέον, διότι πολλοί υποστηρικτές του εμφανίζονται έντονα
απογοητευμένοι από την απραξία του) έως εκείνους που θεωρητικά βρίσκονται
απέναντί του, όλοι του ζητούν «να αναλάβει πρωτοβουλίες». Στην ουσία εννοούν,
ότι μία είναι… «οι πρωτοβουλίες»: ανασχηματισμός της κυβέρνησης.

«Σε 10 μήνες; Χαθήκαμε»

Ο Πρωθυπουργός είναι, εκ χαρακτήρος, οργανωμένος άνθρωπος ­ λειτουργεί με βάση
τους σχεδιασμούς που κάνει σε τακτικά χρονικά διαστήματα. Τον ανασχηματισμό,
λοιπόν, τον είχε συνδέσει με τις γενικότερες αλλαγές στο ΠΑΣΟΚ που θα επέλθουν
στο 6ο Συνέδριο του Κινήματος. Το Συνέδριο όμως είναι προσδιορισμένο για την
άνοιξη του 2002, δηλαδή ύστερα από 10 μήνες.

«Δέκα μήνες έτσι; Χαθήκαμε», είπε στα «ΝΕΑ» ένα από τα γνωστά μέλη τού
Εκτελεστικού Γραφείου. «Πρέπει επειγόντως να κάνει κάτι, να αναλάβει
πρωτοβουλίες». Εκείνος πάλι δεν το απορρίπτει. Όσοι τον είδαν τελευταία,
υποστηρίζουν ότι «είναι πολύ σκεπτικός, καταλαβαίνει ότι πρέπει κάτι να κάνει,
αλλά…», αλλά προφανώς δεν μπορεί.

Αυτή η παραδοχή είναι που πανικοβάλλει τα κορυφαία στελέχη του ΠΑΣΟΚ. Με τον
χρόνο να τρέχει, την κυβέρνηση να εμφανίζει συμπτώματα πλήρους παραλυσίας και
τον Πρωθυπουργό να μην προχωρεί σε κινήσεις συγκράτησης της φθοράς, τα
πράγματα έχουν φθάσει σε οριακό σημείο.

Τώρα, το σενάριο που κυκλοφορεί είναι να βγει όπως όπως το καλοκαίρι, και περί
το τέλος Αυγούστου να υπάρξει μια κυβερνητική αναδόμηση, ώστε «να έχει κάτι να
παρουσιάσει στη ΔΕΘ» στις αρχές Σεπτεμβρίου. Το ερώτημα όμως είναι τι είδους
ανασχηματισμό μπορεί να κάνει ο κ. Σημίτης, παραμονές της έναρξης της
προσυνεδριακής περιόδου. Αν ­ όπως όλα τα μικρομεσαία στελέχη υποστηρίζουν
(βλέπε δηλώσεις Γ. Πασχαλίδη) ­ ο Κ. Σημίτης επιχειρήσει να γίνει «κυρίαρχος
του παιχνιδιού» απομακρύνοντας «την τάξη του ’74», σε τι Συνέδριο θα πάει;
Έχοντας απέναντι ακόμη και τους παραδοσιακούς (στα προηγούμενα συνέδρια)
συμμάχους του, όπως η Β. Παπανδρέου, ο Κ. Λαλιώτης, ο Αλ. Παπαδοπουλος, ο Γ.
Παπαντωνίου; Το δίλημμα είναι μεγάλο και στη φάση αυτή ο Κ. Σημίτης το
τελευταίο που θα σκεπτόταν θα ήταν να το παίξει μονομάχος «ένας εναντίον όλων»
­ του φθάνει που έχει τον Ά. Τσοχατζόπουλο και τον Θ. Πάγκαλο απέναντι.

Άσοι από το μανίκι

Με σχεδόν τελειωμένη υπόθεση τον ανασχηματισμό (γιατί «φτερά στην κυβέρνηση»
δεν πρόκειται να δώσει η αντικατάσταση τεσσάρων – πέντε περιφερειακών υπουργών
και η θυσία α λα… Ιφιγένεια εν Αυλίδι, μιας δεκάδας υφυπουργών), αναρωτιέται
κανείς τι περιθώρια έχει ο κ. Σημίτης για άλλες «πρωτοβουλίες». Με τον ίδιο να
δείχνει μια σχεδον τραυματική εμμονή στο «έργο της κυβέρνησής του», και με τη
στρεβλή, για την ελληνική πραγματικότητα, αντίληψη πως «ο ελληνικός λαός θα
εκτιμήσει στο τέλος της τετραετίας το έργο του», δύσκολα μπορεί να περιμένει
κανείς κάτι εντυπωσιακό. Τέτοιο δηλαδή που να αναστρέψει το κλίμα και να
σταματήσει την κατηφόρα που έχει πάρει η κυβέρνηση στις δημοσκοπήσεις.
Άλλωστε, άσους από το μανίκι βγάζουν δύο κατηγορίες ανθρώπων: οι χαρτοκλέφτες
και οι ταχυδακτυλουργοί. Και ο Κώστας Σημίτης δεν είναι τίποτε από τα δύο.