Ένας χειμώνας υποχωρήσεων

«Έxω αναφέρει και άλλοτε ότι η πορεία του εκσυγχρονισμού δεν είναι δυνατή
χωρίς συγκρούσεις». Τάδε έφη ο Πρωθυπουργός Κώστας Σημίτης στην ηγετικών τόνων
ομιλία του στα εγκαίνια της ΔΕΘ, τον περασμένο Σεπτέμβριο. Πριν από την
παραδοσιακή νυχτερινή τους έξοδο προς τα ουζάδικα της συμπρωτεύουσας, οι
συνεργάτες του έλεγαν στους δημοσιογράφους ότι η δεύτερη τετραετία θα φέρει το
«προσωπικό στίγμα του Πρωθυπουργού». Το Σαββατοκύριακο εκείνο, που είχε
πανηγυρικό χαρακτήρα, ο κ. Σημίτης διεκήρυξε με κάθε ευκαιρία την πρόθεσή του
να προχωρήσει μπροστά, αφού «η ακινησία και η ακαμψία είναι η καλύτερη συνταγή
για οπισθοδρόμηση και μιζέρια». Ερωτηθείς στην κυριακάτικη συνέντευξη Τύπου
για τη διαδοχή στο ΠΑΣΟΚ και τις δικές του προθέσεις, είχε δηλώσει
χαμογελαστός: «Θα με βλέπετε ακόμα αρκετά χρόνια εδώ…». Ύστερα οι
κυβερνητικοί επιβιβάσθηκαν στις απογευματινές πτήσεις της Ολυμπιακής και
γύρισαν στην Αθήνα.

«Φρικτόν έτος»

Δέκα μήνες αργότερα, σχεδόν το μόνο που απέμεινε από τα μεγάλα λόγια της ΔΕΘ
είναι η σταθερή απόφαση του Πρωθυπουργού να παραμείνει στη θέση του. Την
επανέλαβε, άλλωστε, αρκετές φορές στην πρόσφατη συνέντευξη που έδωσε στην
κρατική τηλεόραση. Ακόμη χειρότερα: το φλας μπακ στη Θεσσαλονίκη υπογραμμίζει
ότι οι προαναγγελθείσες συγκρούσεις μετατράπηκαν στην πράξη σε γενική
οπισθοχώρηση. Κορυφαία κυβερνητικά στελέχη, απολύτως πιστά στον κ. Σημίτη,
αναγνωρίζουν ότι η πολιτική περίοδος που τελειώνει, ήταν «χρονιά υποχωρήσεων».
Αν το 1996 ήταν το «θαυμαστόν έτος», annus mirabilis, του εκσυγχρονισμού, τότε
το 2001 αναδεικνύεται σε annus horribilis, «φρικτόν έτος», το οποίο βρίσκει το
κυβερνητικό στρατόπεδο σε κλίμα γενικευμένης δυσφορίας.

Κοτερολογία και ναυάγιο

Λέγεται πως «συλλέγει κανείς πολιτικό κεφάλαιο όπου μπορεί και το δαπανά εκεί
που πρέπει», η κλασική όμως αυτή συνταγή δεν εφαρμόστηκε από την κυβέρνηση
Σημίτη.

Φρέσκος από τη Θεσσαλονίκη, ο Πρωθυπουργός έπεσε θύμα δύο απανωτών «πολιτικών
τροχαίων». Η ενδοπασοκική «κοτερολογία» παρ’ ολίγον να τινάξει στον αέρα το
Ε.Γ., ενώ έδωσε ορμή στις κατηγορίες της Ν.Δ. για «διαπλοκή» πολιτικών και
οικονομικών συμφερόντων τη στιγμή ακριβώς που πήγαιναν να ατονίσουν. Πριν καλά
καλά συνέλθει η κυβέρνηση, ήρθε η πρόσκρουση του «Σαμίνα Εξπρές» στη
βραχονησίδα. Η παρατήρηση του κ. Σημίτη «αυτή είναι η Ελλάδα», μια «φράση της
στιγμής» που παρεξηγήθηκε, χρωμάτισε μία από τις χειρότερες κοινοβουλευτικές
του εμφανίσεις. Κυβερνητικά στελέχη παραδέχονται σήμερα ότι «τα φορτώσαμε όλα
στον καπετάνιο, αντί να αναλάβουμε τις πολιτικές ευθύνες που μας αναλογούσαν,
πράττοντας ακριβώς το αντίθετο από αυτό που κάναμε στην υπόθεση Οτζαλάν».

«Το αμάξι πήγε στην κολόνα»

Βεβαίως, το γεγονός ότι, όπως γραφικά λέγεται, «τα ανακλαστικά του οδηγού δεν
λειτούργησαν στη δύσκολη στιγμή και το αμάξι πήγε στην κολόνα», δεν είναι
τυχαίο. Στο Μέγαρο Μαξίμου επαίρονται για τη γραμμική και προγραμματισμένη
διακυβέρνηση της χώρας. Αντιθέτως, τα απρόοπτα τούς προκαλούν αλλεργία. Ο κ.
Σημίτης δεν αρέσκεται να προκαλεί κρίσεις, τις οποίες, ούτως ή άλλως, δεν
απολαμβάνει όταν του επιβάλλονται από τα πράγματα. Έμπειρος κοινοβουλευτικός,
έχει να λέει ότι «όταν η κατάσταση ξεφεύγει, όπως έγινε με τα Ίμια, τον
Οτζαλάν ή το “Σαμίνα”, παρατηρώ τη συμπεριφορά του Πρωθυπουργού στη Βουλή και
υπάρχουν στιγμές που τον βλέπω να βγαίνει “οφ”. Το περιβάλλον αυτό δεν του
ταιριάζει».

Δεν απέδωσε η ομάδα

Το πολιτικό κεφάλαιο που δεν έχασε στα «τροχαία», το Μέγαρο Μαξίμου το
επένδυσε στο προγραμματισμένο κυβερνητικό έργο. Ωστόσο, η πολυδιαφημισμένη,
αμειγώς εκσυγχρονιστική, «νέα ηγετική ομάδα» των κ.κ. Ν. Χριστοδουλάκη, Χρ.
Βερελή και Τ. Γιαννίτση και άλλων δεν απέδωσε τα αναμενόμενα. Ασφαλώς, η
διεθνής οικονομική συγκυρία, με τις αναταράξεις στις χρηματαγορές και την
άνοδο δολαρίου και πετρελαίου δεν βοήθησε, με αποτέλεσμα ιδιωτικοποιήσεις και
μετοχοποιήσεις να μένουν μετέωρες. Αυτό όμως δεν ήταν το μόνο πρόβλημα. Η
προσωπική χημεία των εκσυγχρονιστών δεν ήταν πάντα η καλύτερη. Η διαμάχη
Χριστοδουλάκη-Βερελή για τη σταθερή κινητή τηλεφωνία, δεν ελύθη από τον κ.
Παπαντωνίου, αλλά από τον ίδιο τον Πρωθυπουργό ένα μεσημέρι στο γραφείο του
στη Βουλή. Το οικονομικό επιτελείο είχε συστοιχηθεί εξ ανάγκης για να
επιτευχθεί ο δύσκολος στόχος της ΟΝΕ. Ελλείψει όμως αυτού του στόχου, οι
ισορροπίες μεταξύ των προσώπων χάθηκαν. Σήμερα κορυφαία στελέχη της
κυβέρνησης, αναφέρονται στο «εργασιακό» με τη φράση «πολύ κακό για το τίποτα»
και μιλούν για «όχι ευφυείς χειρισμούς στο Ασφαλιστικό».

Δεν βοηθούν οι υπουργοί

Ωστόσο, το πρόβλημα, όπως παραδέχονται στο Μαξίμου, είναι ότι «πολλά θέματα
δεν προχωρούν, γιατί δεν υπάρχουν συνέργειες υπουργών». Πολλοί εκ των
παραδοσιακών εκσυγχρονιστών στην κυβέρνηση μιλούν με νοσταλγία για την εποχή
«που δουλεύαμε όλοι μαζί», αλλά η διχόνοια παραμένει. Ούτως ή άλλως, ο
Πρωθυπουργός δεν επικουρείται πλέον από τα ίδια πρόσωπα. Εξ αυτών που
μπαινόβγαιναν στο Μέγαρο Μαξίμου, ο κ. Πασχαλίδης «οργώνει» τη Βόρειο Ελλάδα
και ο κ. Θ. Τσουκάτος δραστηριοποιείται στη Βουλή. Κατά τα λοιπά, η εκδρομή
στα Δολιανά έδωσε στους «σκληροπυρηνικούς του εκσυγχρονισμού» μια εντύπωση
μετατόπισης του κέντρου βάρους της επικοινωνιακής πολιτικής. Ούτως ή άλλως, η
γραμμή περί «κουρασμένων» ή μη αποδοτικών υπουργών είχε γίνει μπούμερανγκ.

«Όλοι μαζί» και «κουρασμένοι»

Οδυνηρή για τους «εκσυγχρονιστές» είναι και η οπισθοχώρηση, κατά την αντίληψή
τους, του κ. Σημίτη στο κομματικό πεδίο. Φλας μπακ πάλι στη ΔΕΘ, όπου είχε
προαναγγείλει «ανασύνθεση πολιτικού σκηνικού». Δέκα μήνες μετά, στο πολιτικό
σκηνικό υπάρχουν τα συντρίμμια της περίφημης «αμφίπλευρης διεύρυνσης». Ο κ. Γ.
Σουφλιάς, το θέμα του οποίου ελέγετο τον Σεπτέμβριο ότι «χειριζόταν προσωπικά
ο Πρωθυπουργός», επέστρεψε πανηγυρικά στη Ν.Δ. Από την άλλη πλευρά, επώνυμα
στελέχη της Αριστεράς δεν κρύβουν την απογοήτευσή τους λέγοντας ότι το Μέγαρο
Μαξίμου τούς παρέσυρε και τελικά τους «έστησε» σε μια διαδικασία τόσο αργή που
τελικά απαξιώθηκε και ευτελίσθηκε. Η πολυδιαφημισμένη ομιλία του κ. Σημίτη
προς τις οργανώσεις της «κοινωνίας πολιτών», τα μέλη των οποίων έβαλαν τα καλά
τους και προσήλθαν στη «Μεγάλη Βρετανία», απεδείχθη ακαδημαϊκό σεμινάριο για
την παγκοσμιοποίηση. Ακολούθησε η εσωκομματική αναδίπλωση τού «όλοι μαζί», η
δημόσια αποκατάσταση των «κουρασμένων» στελεχών και μέσα στην αντάρα του
Ασφαλιστικού το θέμα ξεχάστηκε.

Οι αμετανόητοι εκσυγχρονιστές της κυβέρνησης επιμένουν ότι η κρίσιμη
οπισθοχώρηση του κ. Σημίτη ήταν στο κομματικό πεδίο. «Το κόμμα», λέγεται, «δεν
ήθελε ποτέ μεταρρυθμίσεις και θέλει να ακυρώσει το ’96 ως μια παρένθεση
απαραίτητη για να επιτευχθεί η ΟΝΕ». Η αντίληψη αυτή επιμένει ότι το
Ασφαλιστικό δεν χάθηκε σε αντιπαράθεση με την κοινωνία, «στην οποία δεν εδόθη
ο χρόνος να αντιδράσει», αλλά «με τον παραδοσιακό κομματικό ιστό του ΠΑΣΟΚ».
Για τους «συντρόφους του ’96», ο κ. Σημίτης κινδυνεύει να τεθεί υπό «πολιτική
ομηρεία» στο ΠΑΣΟΚ, περιοριζόμενος σε «διευθέτηση προσώπων». Βεβαίως, η
κριτική αυτή είναι η άλλη όψη μιας πραγματικότητας που θέλει πρωτοκλασάτους
και ιστορικά στελέχη να έχουν το πάνω χέρι αυτήν τη στιγμή. Άλλωστε, «από το
αντι-δεξιό ξέσπασμα του κ. Σημίτη στη Βουλή έλειπαν μόνο τα Κάρμινα Μπουράνα».

Προς τον ανασχηματισμό

Κατά τα λοιπά, όποια ανάλυση κι αν υιοθετήσει κανείς, «όλοι οι δρόμοι οδηγούν
στον ανασχηματισμό». Ο «δομικός ανασχηματισμός» αναφέρεται σε μια παλαιότερη
πρόταση του γενικού γραμματέα του Υπουργικού Συμβουλίου κ. Σ. Κοσμίδη, που
περιλαμβάνει μείωση και συγχωνεύσεις υπουργείων. Λέγεται ότι ο ίδιος δεν είναι
αισιόδοξος ότι θα υιοθετηθεί αυτή στην παρούσα φάση. Ωστόσο, η προσωπική
διάσταση παραμένει. Οι εκτιμήσεις συγκλίνουν ότι «όσο ο ανασχηματισμός
καθυστερεί τόσο πολλαπλασιάζονται οι εισηγητές λύσεων και οι ενδιαφερόμενοι
για καρέκλες», ενώ η αίσθηση στην κυβέρνηση είναι πως στην παρούσα συγκυρία
είναι ένα «κρίσιμο πολιτικό χαρτί» στα χέρια του Πρωθυπουργού, το οποίο δεν
πρέπει να σπαταληθεί. Δύο μήνες πριν από τη νέα ΔΕΘ, το Μέγαρο Μαξίμου
αναζητεί τρόπους αναστροφής του πολιτικού κλίματος. «Μια καλή εξέλιξη στην
Ολυμπιακή», λέγεται, «θα είχε συμβολικό χαρακτήρα». Αν και η συνεχιζόμενη
καχεξία της Σοφοκλέους είναι σαφώς «αλάτι στην πληγή» των κυβερνητικών
προβλημάτων, η οικονομία φαίνεται να είναι το κλειδί των εξελίξεων, ώστε η
«φρικτή χρονιά» να μην αποδειχθεί και οριστικά «χαμένη χρονιά».