Η επιστημονική κοινότητα συζητεί για το νέο Σύνταγμα

Ηεπόμενη ημέρα της συνταγματικής αναθεώρησης βρίσκει τον επιστημονικό κόσμο
της χώρας να συζητεί και να καταθέτει τον προβληματισμό του για την ερμηνεία
του Συντάγματος αλλά και τη «δοκιμασία του» στον πολιτικό βίο της χώρας.

Το Κέντρο Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου (Ίδρυμα Θεμιστοκλή και Δημήτρη
Τσάτσου), σε συνέδριο που οργάνωσε, άνοιξε τον διάλογο με βάση τη νέα
συνταγματική πραγματικότητα. Δικαστές, πολιτικοί και πανεπιστημιακή κοινότητα
μετείχαν και παρακολούθησαν με ζωηρό ενδιαφέρον της εργασίες του συνεδρίου,
την έναρξη του οποίου σηματοδότησε ο εισηγητής του νέου Συντάγματος, υπουργός
κ. Ευάγγελος Βενιζέλος, και ο καθηγητής και ευρωβουλευτής κ. Δημήτρης Τσάτσος.
Στην ιστορική διαδρομή και δοκιμασία του ως προς την ερμηνεία του και εν τέλει
εφαρμογή του, ο κ. Τσάτσος επεσήμανε ιδιαίτερα ότι «τον λόγο εδώ δεν έχει μόνο
η επιστήμη, αλλά και η Δικαιοσύνη, η διοίκηση, η κυβέρνηση, η αντιπολίτευση,
αλλά και ο ίδιος ο κοινός νομοθέτης, στον οποίο το Σύνταγμα θέτει όρια και
κριτήρια για τις πολιτικές του επιλογές. Τον λόγο, όμως, έχουν και τα πολιτικά
κόμματα, η κοινωνία των πολιτών και τελικά και ο ίδιος ο πολίτης, τον οποίο το
Σύνταγμα και προστατεύει και περιορίζει και ο οποίος έχει θεσμικό ρόλο και
ευθύνη για τη λειτουργία της Δημοκρατίας».

Αναφερόμενος στις ιστορικές προκλήσεις που καλείται να αντιμετωπίσει το νέο
Σύνταγμα (απειλή της δημοκρατικής πολιτικής διαδικασίας από τα ιδιωτικά
οικονομικά συμφέροντα, βαθύτατη κρίση αξιοπιστίας της πολιτικής διαδικασίας,
απαξία του κοινοβουλευτικού θεσμού, εξάρτηση της πολιτικής συνείδησης και
βούλησης του πολίτη από τα ΜΜΕ, κρίση θεσμών, προβλήματα ανεργίας και
κοινωνικού αποκλεισμού κ.λπ.), ο κ. Τσάτσος υποστήριξε την ανάγκη επιλογής
μιας προερμηνευτικής συνταγματικής θεωρίας που θα θεμελιώνεται στην
ιστορικότητα του εκάστοτε Συντάγματος. Και τόνισε ιδιαίτερα ότι «η αναθεώρηση
συνιστά μερική παραγωγή νέου Συντάγματος. Η παραγωγή όμως νέου Συντάγματος,
έστω και μερική, μπορεί να επιφέρει αλλοιώσεις της ιστορικότητας του παλαιού,
αν διαπιστώνεται αντίστοιχη αλλοίωση τής πριν από την αναθεώρηση συνολικής
συνταγματικής στάσης της πολιτείας απέναντι στις ιστορικές προκλήσεις και τα
διλήμματα, απέναντι δηλαδή στο ίδιο το ιστορικό παρόν».

Αναλύοντας το αναθεωρητικό διάβημα του 2001, ο κ. Βενιζέλος ανέδειξε με
ευρηματικό αλλά και γλαφυρό τρόπο τη σύγκρουση του Συντάγματος ανάμεσα στην
ιστορία και τη συγκυρία. «Το Σύνταγμα», είπε χαρακτηριστικά, «λειτουργεί ως
μία μεμβράνη που παρεμβάλλεται ανάμεσα στις μεγάλες κινήσεις και τον ευρύ
χρόνο της ιστορίας και τις μικρές κινήσεις και τον βραχύ χρόνο της συγκυρίας.
Το τι ποσοστό συγκυριακής επίδρασης θα διαπεράσει τη μεμβράνη και θα ενταχθεί
στο ιστορικό σώμα του Συντάγματος εξαρτάται κάθε φορά από πολλούς παράγοντες,
κυρίως από τον συσχετισμό των δυνάμεων, συμπεριλαμβανομένων και των
ιδεολογικών και θεωρητικών δυνάμεων. Υπάρχουν στιγμές που ο χρόνος πυκνώνεται
και εκείνη η συγκυρία περνάει τη μεμβράνη και καθίσταται ιστορία. Και υπάρχουν
στιγμές αδιάφορες, κατά τις οποίες ο χρόνος είναι χαλαρός και κυλάει αδιάφορα.
Αυτές οι στιγμές μένουν εκτός της ιστορικότητας του Συντάγματος. Στιγμές
διαπερνούν τη μεμβράνη, μεγάλες στιγμές, αρκεί όμως μία στιγμή για να
δημιουργήσει μία νέα κατάσταση».

Συνολική αποτίμηση των αναθεωρητικού εγχειρήματος έκαναν οι καθηγητές Νίκος
Αλιβιζάτος, Κώστας Μαυριάς, Προκόπης Παυλόπουλος και Βασίλης Σκουρής.