Πόσο δημοκρατική χώρα είναι η Ελλάδα;

Ας ξεκαθαρίσουμε πρώτα τις έννοιες. Δημοκρατία δεν είναι απλά και μόνον η
μηχανική διοργάνωση βουλευτικών εκλογών κάθε τέσσερα περίπου χρόνια ούτε και η
ύπαρξη Κοινοβουλίου μαζί και με την αυθαίτερη δυνατότητα του καθενός να λέει ­
ή να γράφει ­ ό,τι του κατέβει στο κεφάλι σε έντυπα ή σε ηλεκτρονικά μέσα
μαζικής επικοινωνίας. Η ουσία της δημοκρατίας είναι η διαφάνεια των
κυβερνητικών πράξεων και επιλογών, η άσκηση συνεχούς λαϊκού ελέγχου πάνω σ’
αυτές, καθώς και η προστασία του κύρους και της ατομικής αξιοπρέπειας του κάθε
πολίτη σε όλες τις φάσεις της καθημερινής του ζωής.

Με βάση τα κριτήρια αυτά αναρωτιέμαι για το πόσο δημοκρατικό είναι το πολιτικό
σύστημα που έχει οικοδομηθεί στην Ελλάδα. Ας ξεκινήσουμε από τα ατομικά
δικαιώματα. Το γεγονός πως ο κάθε αυθαίρετος αμφισβητίας του νόμου και της
τάξης μπορεί εύκολα να ανακαλύψει υποστηρικτές ανάμεσα σε παράγοντες της
δημόσιας ζωής της χώρας, δεν κατοχυρώνει τη δημοκρατικότητα της
πολιτικο-κοινωνικής μας ζωής. Διότι οι ενοχλούμενοι από τις αυθαιρεσίες και
τις όποιες βιαιότητες έχουν δικαίωμα να απαιτούν σεβασμό των επιλογών τους.
Ιδιαίτερα σε ένα σύστημα όπου με τους φόρους τους συντηρούν δημόσιες αρχές
επιφορτισμένες με αυτό τον ρόλο. Είναι εξωφρενικό να νομιμοποιούνται ­ μέσω
της κρατικής απάθειας ­ καταλήψεις ιδιωτικών ή δημοσίων κτιρίων και να
ματαιώνονται προσπάθειες θωράκισης των διωκτικών αρχών απέναντι σε
ταραχοποιούς και τρομοκράτες με το επιχείρημα της δήθεν παραβίασης των
ατομικών δικαιωμάτων. Τα θύματα τέτοιων παραληρηματικών βιαιοτήτων και οι
οικογένεις που αφήνουν πίσω τους δεν είχαν και δεν έχουν ατομικά δικαιώματα;
Ποιος φροντίζει γιά την κατοχύρωσή τους; Μήπως βρισκόμαστε σε μια κοινωνία δύο
ταχυτήτων, όπου οι εκμεταλλευόμενοι τα αριστερά ψυχολογικά κατάλοιπα ενός λαού
με τραυματικές παλαιότερα εμπειρίες απολαμβάνουν προνομίων δυσπρόσιτων γιά
τους υπόλοιπους πολίτες;

Προστατεύεται όμως στη χώρα και ο κορμός της δημοκρατίας που είναι η
αντικειμενική και ανεπηρέαστη δικαιοσύνη; Στη Βρετανία, πριν από λίγες μόλις
ημέρες, ένας δικαστής κατήργησε μια πολύκροτη δίκη διότι ο πατέρας τού θύματος
έδωσε συνέντευξη σε εφημερίδα μεγάλης κυκλοφορίας. Το γεγονός πως οι ένορκοι
ήταν δυνατόν να επηρεασθούν από τους ισχυρισμούς τού εύλογα αγανακτισμένου
πατέρα, οδήγησε τον δικαστή στην απόφαση να καταργήσει τη δίκη, να κατηγορήσει
την εφημερίδα για «προσβολή του δικαστηρίου» και πιθανότατα να οδηγήσει τον
διευθυντή της στη φυλακή. Το σύνολο των μέσων ενημέρωσης, ακόμη και η ίδια ­ η
πρωταγωνίστρια της υπόθεσης ­ εφημερίδα, αναγνώρισαν την ορθότητα της απόφασης
του δικαστηρίου και ζήτησαν συγγνώμη από τους εμπλεκομένους στη δίκη, αλλά και
από το σύνολο της βρετανικής κοινωνίας που φέρει το οικονομικό βάρος της
λειτουργίας της δικαιοσύνης.

Η σύγκριση με τα συμβαίνοντα στην Ελλάδα εκτιμώ πως είναι περιττή. Όσο
περισσότερο κλάμα και συγκίνηση περάσει από τα «παράθυρα» των τηλεοπτικών
σταθμών τόσο περισσότερες είναι οι πιθανότητες το δικαστήριο να ακούσει τις
«κραυγές αγωνίας» της κοινωνίας και να οδηγηθεί στην αντίστοιχη απόφαση. Οι
αναλαμβάνοντες ποινικές υποθέσεις δικηγόροι είναι γνωστότεροι στο τηλεοπτικό
κοινό από τους πρωταγωνιστές σημαντικής ακροαματικότητας ταινιών. Πρόσφατα
πρώην ανώτατος δικαστής ομολόγησε πως αθώωσε με την ψήφο του τον πρώην
Πρωθυπουργό Α. Παπανδρέου όχι επειδή έτσι επέβαλε η διαδικασία των αποδείξεων
στη σχετική δίκη, αλλά για να αποτρέψει κοινωνικό «ολοκαύτωμα» και εθνικό
διχασμό!! Κατά τα άλλα, η ατομική αξιοπρέπεια προστατεύεται και η
Δικαιοσύνη… ανεπηρέαστη από εξωγενείς παράγοντες προχωρεί στο έργο της!!

Στο ζήτημα της διαφάνειας τα πράγματα είναι ίσως ακόμη χειρότερα. Η χώρα δεν
κυβερνάται από τις προσωπικότητες που κερδίζουν τη λαϊκή ψήφο τη βραδιά της
εκλογικής αναμέτρησης. Την εξουσία ασκούν σχεδόν αυθαίρετα ανεξέλεγκτα
πρόσωπα, μη εκλεγμένα, που στελεχώνουν τους εκατοντάδες ­ ίσως και χιλιάδες ­
δημόσιους ή ημι-δημόσιους φορείς και οργανισμούς. Κρατικές εταιρείες,
ανεξάρτητες αρχές, οργανισμοί, δημόσια ιδρύματα και ομάδες δράσης ή διατύπωσης
μελετών αναλαμβάνουν ευθύνες και παίρνουν αποφάσεις που αγγίζουν σε καθημερινή
σχεδόν βάση την ολότητα της ζωής των πολιτών. Κι όμως, κανείς δεν γνωρίζει τα
πρόσωπα αυτά, σπάνια δίνουν λογαριασμό σε οποιονδήποτε και περίπου ποτέ δεν
δημοσιεύουν απολογισμούς του έργου τους και ισολογισμούς των οκονομικών τους
δραστηριοτήτων. Οι εκλεγμένοι αντιπρόσωποι του λαού δεν έχουν τη δυνατότητα να
ελέγξουν τη δραστηριότητα αυτών των φορέων, δεν ψηφίζουν χωριστά και
ονομαστικά τους προϋπολογισμούς τους και στις περισσότερες μάλιστα περιπτώσεις
αντιμετωπίζονται με αλαζονεία και περιφρόνηση από τους διορισμένους αυτούς
διαχειριστές της δημόσιας εξουσίας.

Η κατάργηση όλων αυτών των φορέων θα ήταν το αποτελεσματικότερο τονωτικό για
τη λειτουργία της δημοκρατίας. Τα κόμματα όμως τους χρειάζονται αφ’ ενός για
την άσκηση της απαραίτητης πολιτικής πατρωνείας (κάθε νέα κυβέρνηση έχει τη
δυνατότητα να διορίσει χιλιάδες στελέχη της κομματικής της επετηρίδας σε
τέτοιες θέσεις), αλλά και επειδή συχνά έτσι δίδεται η δυνατότητα να
αξιοποιηθούν σε δημόσιες θέσεις πραγματικά άξια για τον τόπο πρόσωπα που δεν
ενδιαφέρονται να εμπλακούν στο παιχνίδι της εκλογικής δοκιμασίας. Για όλες
σχεδόν τις ευρωπαϊκές χώρες το ζήτημα αυτό είναι ιδιαίτερα ακανθώδες (βλ.
σχετ. Ν. Timmins, «Unelected decision-makers are here to stay», «Financial
Times», 9-4-01). Αυτό όμως δεν σημαίνει πως δεν μπορούν να καθιερωθούν
διαδικασίες ώστε οι φορείς αυτοί να δίνουν λόγο για τη δράση τους, είτε σε
κεντρικό (Βουλή) είτε σε περιφερειακό επίπεδο (Δημοτικά ή Νομαρχιακά
Συμβούλια).

Η δημοκρατία δεν προσφέρεται στο πιάτο. Θέλει κόπους για να κατακτηθεί.