Αποκάλυψη τώρα για την Τουρκία

Άνιση χώρα. Πολλοί Τούρκοι πληρώνουν βαρύ τίμημα για τους οικονομικούς πειραματισμούς της τουρκικής κυβέρνησης

«Ξαφνικά, νόμισα πως έρχεται η Μαντόνα. Η σύγχυση άρχισε με τις σειρήνες των
αυτοκινήτων της αστυνομίας. Αμέσως μετά όρμησαν μέσα δεκάδες κάμεραμεν και
δημοσιογράφοι. Ένας αχός κάλυψε το εστιατόριο. Ύστερα, άνοιξαν οι πόρτες, οι
δημοσιογράφοι έκαναν στην άκρη για να περάσει ο αστέρας: ο υπουργός Προεδρίας
αρμόδιος για την οικονομία της Τουρκίας Κεμάλ Ντερβίς είχε έρθει να
δειπνήσει…», έγραφε προχθές στους «Νιού Γιόρκ Τάιμς» ο αναλυτής της
εφημερίδας Τόμας Φρίντμαν, ο οποίος βρισκόταν στην Κωνσταντινούπολη με την
ευκαιρία της έκδοσης εδώ βιβλίου του.

Το εστιατόριο στο οποίο αναφέρεται είναι το «Ουλούς 29» στην πλαγιά του
Μεγάλου Ρεύματος (Αρναβούτκιοϊ) στον Βόσπορο. Κοιτώντας από εκεί θεωρείς
βέβαιο ότι η Τουρκία κείται κάπου ανάμεσα στο Μεγάλο Δουκάτο του Λουξεμβούργου
και τους κάμπους της Ολλανδίας. Δεν σε νοιάζει που πληρώνεις περί τα 150
δολάρια το άτομο, μπορεί η θέα να το αξίζει κιόλας, αλλά, από εκεί, αδύνατον,
δεν βλέπεις το Βαν.

Η πόλη Βαν βρίσκεται στην Ανατολική Τουρκία, στις όχθες της ομώνυμης λίμνης
και μέχρι πριν από δεκαπέντε χρόνια είχε 130.000 κατοίκους. Ο πόλεμος του
τουρκικού στρατού με τους Κούρδους αντάρτες έσπρωξε τον κόσμο στην προσφυγιά
στα αστικά κέντρα και, σήμερα, ο πληθυσμός του φθάνει τις 700.000 ψυχές. Η
ανεργία το 70%. Στους δρόμους του Βαν κυκλοφορούν 12.000 πλανόδιοι πωλητές
(Ραντικάλ, 2/6).

Από το «Ουλούς 29» δεν βλέπεις ούτε το Χακιάρι, τόπο ακόμη «εξορίας» δημοσίων
υπαλλήλων. Τα παιδιά στα δημοτικά σχολεία του Χακιάρι, αν τους πεις να κάνουν
ελεύθερο σχέδιο στο μάθημα ζωγραφικής «ζωγραφίζουν, αντί για λουλούδια, ακόμη,
Καλάσνικοφ, στρατιώτες και αντάρτες στα βουνά» («Τζουμχουριέτ», 1/6).

Ναι, είναι δύσκολο να «δεις» το Βαν, το Χακιάρι, το Μους, το Μπάτμαν, το
Ντιάρμπακιρ, ακόμη κι αν δεν στέκεσαι στο μπαρ του «Ουλούς 29». Τα παραπάνω
στοιχεία βγήκαν στο φως λόγω της περιοδείας που κάνει αυτές τις ημέρες στην
περιοχή ο Τούρκος Πρόεδρος της Δημοκρατίας Αχμέτ Νετζντέτ Σεζέρ. Τον συνοδεύει
ο επιτελάρχης Χουσεΐν Κιβρίκογλου, αλλά κανένας υπουργός της κυβέρνησης ως
αποτέλεσμα της υφέρπουσας ­ ας την πούμε έτσι ­ αντιπαλότητας του Σεζέρ με τον
πρωθυπουργό Μπουλέντ Ετζεβίτ.

Το Κρατικό Ινστιτούτο Στατιστικής (ΚΙΣ) της Τουρκίας ιδρύθηκε το 1926 με
διαταγή του Ατατούρκ (τι, σ’ αυτήν τη χώρα, δεν έχει γίνει με διαταγή του,
άραγε;) και είναι οργανισμός ημιαυτόνομος. Τα στοιχεία που εκδίδει θεωρούνται
πάντοτε αξιόπιστα ­ μόνον επί εποχής Οζάλ (1983-1993) είχαν καταγγελθεί κάποια
«μαγειρέματα».

Μέσα στον γενικό ορυμαγδό που επικρατεί στην Τουρκία, το ΚΙΣ ανακοίνωσε την
περασμένη εβδομάδα, όπως κάθε χρόνο, λεπτομερή στατιστική για το κατά κεφαλήν
εισόδημα στη χώρα.

Ο μέσος όρος του κατά κεφαλήν εισοδήματος στην Τουρκία, λοιπόν, είναι 2.847
δολάρια. (Ξέρετε αυτό που λένε για τη στατιστική: έχουμε δύο ανθρώπους και ένα
κοτόπουλο, ο ένας το τρώει όλο, η στατιστική βγάζει ότι το έχουν φάει μισό
μισό, αλλά τα στοιχεία του ΚΙΣ είναι πιο αναλυτικά από αυτό).

Το υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα το έχει ο Νομός Κοτζάελι (μέρος που είχε
χτυπήσει ο σεισμός του Αυγούστου 1999) με 6.236 δολάρια. Το χαμηλότερο, το
Μους της Νοτιοανατολικής Τουρκίας, 802 δολάρια.

Η Κωνσταντινούπολη, η Σμύρνη, η Γιάλοβα, το Κιρκλάρελι είναι «πλούσιους νομοί»
με μέσο όρο εισοδήματος πάνω από 4.000 δολάρια. Σε 16 (από τους συνολικά 75)
νομούς το κατά κεφαλήν εισόδημα κυμαίνεται μεταξύ 3-4.000 δολαρίων. Σε 29
μεταξύ 2-3.000. Σε 30 μεταξύ 1-2.000.

Ας υποθέσουμε ότι «γυρίζει ο τροχός» και η Τουρκία εκπληρώνει όλους τους όρους
εκδημοκρατισμού των θεσμών της. Αυξάνει ο αριθμός των πολιτικών στο Συμβούλιο
Εθνικής Ασφαλείας, σταματούν τα βασανιστήρια, οι βασανιστές δικάζονται και
καταδικάζονται, καταργείται η θανατική ποινή, αίρεται η απαγόρευση της
κουρδικής γλώσσας, παύουν να υπάρχουν πολιτικοί κρατούμενοι ­ η Τουρκία
ανταποκρίνεται δηλαδή πλήρως στα κριτήρια της Κοπεγχάγης και ανοίγει ο δρόμος
της για ένταξη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το χάσμα που χωρίζει τις πλαγιές του
Βοσπόρου από το Βαν δεν αναπαριστάται εύκολα με τα λόγια, αλλά μπορεί κανείς
να προσπαθήσει να το περιγράψει. Τα στοιχεία που παρέχει το ΚΙΣ της Τουρκίας
δεν επιδέχονται σχολιασμό, γεννούν μόνον ερωτήματα, όπως, για παράδειγμα, πού
θα ενταχθεί το Μους με τα 802 δολάρια;

Η μεγαλύτερη από τις τρεις συνομοσπονδίες εργατικών συνδικάτων της Τουρκίας, η
Τουρκ-Ις, εκδίδει κάθε μήνα τα αποτελέσματα των ερευνών της για την κατάσταση
μισθών και ημερομισθίων. Σύμφωνα με την έρευνα του Μαΐου 2001, ο βασικός
μισθός που ήταν 152 δολάρια τον Ιανουάριο, μειώθηκε κατά 61 μετά την υποτίμηση
της τουρκικής λίρας τον Φεβρουάριο, φθάνοντας τον Μάιο τα 91 δολάρια.

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, τα έξοδα διατροφής τετραμελούς οικογένειας που
ήταν 175.345.000 τουρκικές λίρες τον Ιανουάριο 2001, έφθασαν στο ποσό των
219.860.000 τουρκικών λιρών τον Μάιο 2001. (Το καθαρό ποσό του βασικού μισθού
είναι σήμερα 102.369.600 τουρκικές λίρες. Το δολάριο κάνει 1.150.000 τουρκικές
λίρες και έκανε 670.000 τον Ιανουάριο).