ΔΡΟΜΟΙ

Η ελεύθερη αγορά…

… γνωρίζαμε πως είναι κάτι που ανήκε στο παρελθόν. Γνωρίζαμε πως ήταν μια
απηρχαιωμένη μορφή οικονομικής οργάνωσης, που το ανθρώπινο κόστος και η
εγγενής αστάθειά της οδήγησαν στη μεγάλη κρίση του 1929. Όμως, στη δεκαετία
του 1980, η ελεύθερη αγορά ξανάγινε το «credo» μιας νέας δεξιάς διανόησης,
μιας νέας οικονομικής ορθοδοξίας. Οι δυτικές κυβερνήσεις εκχώρησαν όσες
εξουσίες τούς είχαν απομείνει σε υπερεθνικούς οργανισμούς που άρχισαν να
χτίζουν την παγκόσμια οικονομία πάνω στα σκαριά αυτής της ορθοδοξίας. Για
πολλούς, αυτό ήταν το μέλλον της ανθρωπότητας. Μα όχι για πολύ.

Το οικοδόμημα…

… άρχισε να τρίζει, πριν καλά – καλά περάσουν 20 χρόνια: χρεοκοπία της
Ρωσίας, κατάρρευση των «τίγρεων» της Ασίας, υπερδεκαετής ιαπωνική κρίση. Ίσως,
όμως, αυτό που καλύτερα από όλα συμβολίζει το τέλος του παγκόσμιου «laissez –
faire» είναι η στάση του Τζορτζ Μπους. Η αμερικανική κυβέρνηση υπαναχωρεί από
τις διεθνείς συμφωνίες οποτεδήποτε κρίνει πως αυτές δεν εξυπηρετούν τα
αμερικανικά συμφέροντα: πρωτόκολλο του Κιότο, εξοπλισμοί. Η Αμερική επιστρέφει
στις πολιτικές που ακολουθούσε τον 19ο αιώνα. Επιστρέφει στον οικονομικό
εθνικισμό και στην ιδέα του «laissez – faire» σε μια μόνο χώρα. Όσο για την
παγκόσμια ελεύθερη αγορά, μπορούμε σήμερα να πούμε, μαζί με τον Τζον Γκρέι,
πως αυτή ανήκει πια στην ιστορία.

Ο Τζον Γκρέι…

… καθηγητής της Οικονομικής Σχολής του Λονδίνου ­ που λιβάνισε και αυτός για
ένα διάστημα το δόγμα της παγκοσμιοποιημένης ελεύθερης αγοράς, πριν
αλλαξοπιστήσει ­ παρουσιάζει ένα ενδιαφέρον βιβλίο στους «Λος Αντζελες Τάιμς»:
«Οικονομικά συναισθήματα», της Έμμα Ρότσιλντ (εκδ. Harvard). Στο τέλος του
βιβλίου της, η Ρότσιλντ γράφει: «Το πιο ύπουλο ελάττωμα του φιλελεύθερου
οικονομικού συστήματος είναι η ανασφάλεια του ίδιου του συστήματος». Με τον
αχαλίνωτο δυναμισμό τους, οι οικονομίες της ελεύθερης αγοράς από τη μια μεριά
παράγουν τεράστιο πλούτο και από την άλλη βυθίζουν τον κόσμο στην ανασφάλεια ­
ιδιαίτερα τους φτωχούς. Επαγγέλλονται την ισότητα των ευκαιριών, αλλά η ίδια
αυτή ισότητα φαλκιδεύεται από τις ανισότητες του συστήματος. Αυτά τα παράδοξα
είχαν οδηγήσει κάποτε στη λήψη αντισταθμιστικών μέτρων. Η ευρωπαϊκή
σοσιαλδημοκρατία και το αμερικανικό «New Deal» δεν ήταν παρά προσπάθειες να
δαμαστεί η αγορά και να συμβιβαστεί με την ανθρώπινη ανάγκη για οικονομική
ασφάλεια. Αυτές ακριβώς οι προσπάθειες καταστράφηκαν από τη νέα δεξιά
ιδεολογία.

Το συμφέρον…

… το στενό συμφέρον, είναι σήμερα αυτό που προέχει. Η Αμερική παίρνει μέτρα
προστασίας από έναν «επικίνδυνο κόσμο», φυλάει ζηλότυπα τους ενεργειακούς
πόρους της και επιβάλλει προνομιακές εμπορικές συμφωνίες. Η πολιτική της
προκαλεί εχθρικά συναισθήματα στην Ευρώπη, τη Μέση Ανατολή και την Ασία. Την
ίδια ώρα, σε πολλά μέρη του κόσμου κυριαρχεί ο φονταμενταλισμός και ο
εθνικισμός. Στο βιβλίο της, η Ρότσιλντ βρίσκει πολλές ομοιότητες ανάμεσα στην
εποχή μας και τον 18ο αιώνα. Όμως, ο Τζον Γκρέι βρίσκει περισσότερες
ομοιότητες με τις αρχές του 20ού αιώνα: μια περίοδο φαινομενικά διαρκούς
ειρήνης και ευημερίας, που ωστόσο αποδείχτηκε πως ήταν χτισμένη πάνω στην
άμμο…