Στο Καραμπάχ ρίχνουν ακόμη λάδι στη φωτιά της οργής

Νεκρή ζώνη. Αζέρος στρατιώτης στο Ναγκόρνο Καραμπάχ

Η Τζούλια είναι Αρμένια και ζει στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, όχι μακριά από την
Ταλίς. Έγινε μάρτυρας της εχθρότητας μεταξύ Αζέρων και Αρμενίων που σπάραξε τη
γενιά της. Δεκάδες χιλιάδες άνθρωποι σκοτώθηκαν και οι Αζέροι εξαφανίστηκαν
από την περιοχή. «Αυτό είναι το Μελί Μπεϊλού», λέει, «κάποτε ήταν χωριό
Αζέρων, όμως τώρα είναι άδειο», υπονοώντας ότι αυτό πλέον είναι κατά κάποιον
τρόπο δεδομένο. Δεν υπάρχει ούτε κακία, ούτε καύχημα στον λόγο της. Και,
μάλλον, περιμένει να την καταλάβουν. Ποιος μπορεί όμως να φανταστεί τον τρόμο
που ένιωσε ένα ολόκληρο χωριό και αναγκάστηκε να εγκαταλείψει όλα όσα απέκτησε
σε μια ζωή; «Στη διάρκεια του πολέμου, οι Αζέροι στο Μελί Μπεϊλού χτυπούσαν
αυτό το σπίτι κάθε μέρα», λέει η Τζούλια. Μπορεί όμως να φανταστεί τους
παλιούς της γείτονες να επιστρέφουν; «Ποτέ», απαντά. «Αν τους αφήσουμε να
επιστρέψουν, όλα αυτά για τα οποία πολεμήσαμε θα αποδειχτούν μάταια». Και τι
είναι αυτό που μπορεί να μεταβάλει αυτήν την κατά τα άλλα ευγενική κυρία σε
πραγματικό βράχο; Επτά χρόνια πέρασαν από τότε που σταμάτησαν οι συγκρούσεις
και η εκεχειρία επιβεβαίωσε τη συντριπτική νίκη των Αρμενίων, όμως οι καρδιές
τους δεν γλύκαναν απέναντι στον λαβωμένο και ταπεινωμένο εχθρό. Οι μνήμες
αρχίζουν από παλιά. Και με τέτοιο βάθος, εφτά χρόνια είναι μια στιγμή. Μιλούν
ακόμη για τη γενοκτονία τους από τους Τούρκους το 1915, σα να ήταν χθες. Και
για τους Αρμένιους, οι Αζέροι δεν διαφέρουν από τους Τούρκους…

Οι δυο λαοί μοιράζονταν την ορεινή περιοχή του Καραμπάχ επί αιώνες. Στην εποχή
μας, πρώτη φορά έπειτα από τόσα χρόνια, δεν έχει μείνει ούτε ένας Αζέρος. Τα
χωριά τους είναι άδεια, τα σπίτια τους έχουν παραβιαστεί, οι χώροι λατρείας
και τα κοιμητήριά τους έχουν αφεθεί στη μοίρα τους. Πρωτεύουσα του Ναγκόρνο
Καραμπάχ είναι το Στεπανακέρτ (Κενκεντί για τους Αζέρους). Τίποτα σημαντικό θα
πει κάποιος που δεν το είδε στο τέλος του πολέμου. Πριν από εφτά χρόνια, δεν
υπήρχε ούτε ένα κτίριο που δεν είχε υποστεί ζημιές από τα πυρά. Η μεταμόρφωσή
του σήμερα είναι που κάνει τη διαφορά ­ κατάθεση της αποφασιστικότητας ενός
λαού να αναγεννηθεί από τις στάχτες του πολέμου και να δικαιολογήσει τη θυσία
που του στοίχισε σε αίμα. Υπάρχει κάτι από σίδερο στις ψυχές των Αρμενίων του
Καραμπάχ. Και όχι αδικαιολόγητα. Όταν οι Αζέροι είχαν το πάνω χέρι, δεν
έδειξαν έλεος. Σε ορισμένες περιπτώσεις μάλιστα συμπεριφέρθηκαν με άρρωστη
αγριότητα. Έτσι, δεν είναι ν’ αναρωτιέται κανείς που η λέξη «συμβιβασμός» δεν
υφίσταται στο λεξιλόγιο των Αρμενίων του Καραμπάχ.

Είναι όμως σαν να μην έγινε κατανοητό το μάθημα. Λιγότερα από 100 μίλια
μακριά, οι πρόσφυγες των άδειων χωριών δεν σκέφτονται τίποτα άλλο από το να
πάρουν πίσω αυτό που κάποτε ήταν δικό τους – και με τη βία αν χρειαστεί. Οι
Αζέροι και οι Αρμένιοι του Καραμπάχ τρέφουν ακόμη την οργή τους, ρίχνοντας
λάδι στη φωτιά του παλιού μίσους.

Ο Rob Parsons είναι συνεργάτης του BBC