«Με είχαν σαν σκυλί με 700 δρχ. μεροκάματο…»

Το θέμα είναι…

… Το φρικτό έγκλημα της πατροκτονίας ή και της μητροκτονίας, με δράστες ­
συνήθως ­ ψυχικά διαταραγμένους γιους. Άτομα δηλαδή μη ισορροπημένα, που ­
όπως έχει παρατηρηθεί ­ ξεσπούν κυρίως σε πρόσωπα του στενού οικογενειακού
τους περιβάλλοντος. Η υπερβάλλουσα φροντίδα ίσως, εκλαμβάνεται ως καταπίεση
που «πνίγει». Γι’ αυτό και το ξέσπασμα είναι βίαιο. Η συχνότερη θανάτωση του
πατέρα από τον γιο εξηγείται από τις ανταγωνιστικές σχέσεις που αναπτύσσονται
μεταξύ τους, καθώς και από την πατριαρχική αυστηρότητα όπως τη βιώνουν οι
δράστες. Αδημοσίευτη έρευνα που διενεργήθηκε στις ελληνικές φυλακές υπό την
εποπτεία των καθηγητών κ.κ. Καλλιόπη Σπινέλλη και Νέστορα Κουράκη ­ από τον
δικηγόρο κ. Δημ. Μικελόπουλο ­ αποκαλύπτει πολλά και ενδιαφέροντα στοιχεία.

Αν και το αδίκημα της πατροκτονίας στατιστικά δεν απαντά με τόση συχνότητα
στην εποχή μας, παρ’ όλα αυτά αναφαίνεται ως αδίκημα ήδη από τους αρχαιότατους
ελληνικούς χρόνους. Κατά το άγραφο αρχαίο ελληνικό δίκαιο, πατροκτονία σε
στενή έννοια ήταν ο φόνος ανιόντος υπό κατιόντος, σε ευρύτερη δε έννοια ο
φόνος παντός προσώπου ενός γένους από πρόσωπο του αυτού γένους. Εθεωρείτο
έγκλημα οικογενειακής φύσεως που δεν ενδιέφερε την κοινωνία, γι’ αυτό και η
τιμωρία, που ήταν η ποινή της εξορίας (αειφυγίας), επιβαλλόταν από τον αρχηγό
της οικογένειας.

Το καθεστώς αυτό δεν έθιξε ούτε ο Δράκων στην κωδικοποίηση των «φονικών νόμων»
ούτε ο νομοθέτης Σόλων, αν και η πολιτεία άρχιζε να καταδικάζει έμμεσα την
πατροκτονία, θεωρούσα ως βαρύτατα υβριστικές τις λέξεις: πατραλοίας ή
μητραλοίας.

Η πράξη ως γενικότερη κοινωνική απαξία διαμορφώθηκε στη ρωμαϊκή εποχή και
ποινή κατά τη lex cornelia ήταν ο θάνατος τόσον του αυτουργού όσον και του
ηθικού αυτουργού και του συνεργού.

Στις πλείστες από τις σύγχρονες ποινικές νομοθεσίες, η πατροκτονία
εξομοιώνεται προς την ανθρωποκτονία και υπάρχει η αυτή ποινική κύρωση. Ο
νομοθέτης όμως επαφίεται στη δικαστική κρίση για να λάβει υπόψη της για την
αυστηρότητα της ποινής τη βδελυγμία την οποία προκαλεί σε κάθε άνθρωπο η πράξη
αυτή, ενώ άλλες νομοθεσίες θεωρούν τη συγγένεια ως επιβαρυντική περίσταση.

Όπως σημειώθηκε παραπάνω, η ελληνική έννομη ποινική τάξη ταυτίζει την
πατροκτονία με το αδίκημα της ανθρωποκτονίας χωρίς διακρίσεις ως προς τις
ποινικές κυρώσεις. Τα ποινικά όμως δικαστήρια μπορώ να πω ότι αντιμετωπίζουν
το αδίκημα αυτό κάπως επιεικέστερα από τις κοινές ανθρωποκτονίες. Τούτο κυρίως
οφείλεται στο γεγονός ότι κατά κανόνα στους δράστες αυτούς παρατηρείται μια
απόκλιση από την κανονική και φυσιολογική ψυχική προσωπικότητα. Οι δράστες
είναι πρόσωπα συνήθως με ψυχικές νόσους και συχνότερα με ψυχικές ανωμαλίες και
ιδιαιτερότητες, ώστε να μην είναι πάντοτε σε νηφάλια ψυχική κατάσταση όταν
εγκληματούν. Την εγκληματική τους δραστηριότητα υποβοηθά πολλές φορές και το
άσχημο οικογενειακό περιβάλλον, η σκληρότητα των γονέων τους, η οικονομική
ανέχεια και οι οικογενειακές έριδες.

Γι’ αυτό, καθήκον της πολιτείας είναι, προκειμένου να περιορισθεί το
αποτρόπαιο αυτό αδίκημα, να εντοπίσει όσο είναι δυνατόν τα άτομα που διαθέτουν
τις παραπάνω ιδιαιτερότητες και να τα υποβάλει στην κατάλληλη θεραπευτική και
κοινωνική αγωγή.

«Ήθελα να ζήσω ήσυχος…»

«Με είχαν σαν σκυλί. Μ’ έβαζαν να δουλεύω από το πρωί μέχρι το βράδυ και μου
έδιναν μεροκάματο 700 δραχμές». Ο 38χρονος Σπύρος Αθανασίου αναφέρεται στον
πατέρα του και τη μητριά του. Λίγες ώρες νωρίτερα, με τη βοήθεια του Αλβανού
Ρόμπερτ Μπινάζ, ο οποίος εργαζόταν τους τελευταίους τρεις μήνες στη στάνη του
66χρονου Βασίλη Αθανασίου, είχε διαπράξει ένα διπλό έγκλημα.

«Πριν από λίγες μέρες ο πατέρας μου με χτύπησε μπροστά στον Αλβανό. Τότε ο
Μπινάζ μού είπε να τους σκοτώσουμε για να ησυχάσω εγώ και η οικογένειά μου.
Συμφώνησα να του δώσω ένα εκατομμύριο από τα χρήματα που θα έπαιρνα στη
συνέχεια πουλώντας τα 600 γιδοπρόβατα που έχουμε». Έτσι πήρε τη μεγάλη απόφαση
ο Σπύρος Αθανασίου, παντρεμένος και πατέρας δύο παιδιών.

Το έγκλημα έγινε στη στάνη, στο χωριό Καρτέρι της Θεσπρωτίας. Πρώτη δέχθηκε
τους πυροβολισμούς η Σταματία Αθανασίου. Μία σφαίρα στο κεφάλι και μία στον
θώρακα. Οι δύο συνεργάτες έκρυψαν το πτώμα, ενώ ο Αλβανός έφυγε για το χωριό
προκειμένου να φέρει στον τόπο της εκτέλεσης, όπου παρέμεινε ο Σπύρος
Αθανασίου, και τον σύζυγό της. Ο κτηνοτρόφος βρισκόταν στο σπίτι του και αφού
του είπε ο Μπινάζ ότι τον ζητούσε ο αδελφός του, πείσθηκε να τον ακολουθήσει.
Μόλις πλησίασαν τη στάνη, ο 24χρονος Αλβανός έβγαλε την καραμπίνα, την οποία
είχε κρύψει κάπου εκεί, και τον πυροβόλησε στην κοιλιακή χώρα. Παρά τον
τραυματισμό του ο Βασίλης Αθανασίου σύρθηκε, έπιασε τον δράστη από το πόδι και
πάλεψαν για λίγα δευτερόλεπτα.

Ένα χτύπημα με το κοντάκι του όπλου ακινητοποίησε το θύμα, που δέχθηκε τελικά
τη χαριστική βολή ­ μια σφαίρα στο κεφάλι ­ από τον Αλβανό με τη βοήθεια του
γιου του. Για να εξαφανίσουν κάθε ίχνος οι δύο δράστες μετέφεραν ένα-ένα τα
πτώματα μ’ ένα καρότσι σε μια κοντινή χαράδρα, τα περιέλουσαν με βενζίνη και
τους έβαλαν φωτιά.

Πίσω στο ποιμνιοστάσιο, πλύθηκαν, άλλαξαν και κατέβηκαν στο χωριό. Ο Σπύρος
στο σπίτι του για ύπνο και ο Μπινάζ στο καφενείο για μπίρες. Αργά το βράδυ,
αφού η αστυνομία είχε κινητοποιηθεί λόγω της εξαφάνισης του ζεύγους, συνελήφθη
σε λεωφορείο του ΚΤΕΛ με κατεύθυνση την Αθήνα. Αρχικά προσπάθησε να
παραπλανήσει τις αρχές, αλλά στη συνέχεια ομολόγησε τα πάντα με λεπτομέρειες.

Ο Σπύρος Αθανασίου τα είπε όλα χωρίς περιστροφές: «Με καταπίεζαν, με
χτυπούσαν, δεν με άφηναν να ζήσω ήσυχος με την οικογένειά μου. Γι’αυτό τους σκότωσα…».

Πήρε την απόφαση να ζήσει…

Η 57χρονη Κωνσταντινουπολίτισσα ήθελε να δώσει τέλος στη ζωή της. Έπασχε από
μελαγχολία και δεν έβρισκε διέξοδο. Ο σύζυγός της άνεργος, ο γιος της στην
εφηβεία κι εκείνη παρακαλούσε κάθε τόσο τον πατέρα της να τους δώσει 2-3
χιλιάρικα για να ζήσουν. Πώς να φτάσουν και για τη νοσηλεία της…

Τουλάχιστον στην Πόλη είχε νοσηλευθεί σε ψυχιατρείο. Από τότε όμως που
εγκαταστάθηκαν στην Αθήνα, όλα πήγαιναν από το κακό στο χειρότερο. Ο πατέρας
της, αν και είχε οικονομική άνεση, δεν συμμεριζόταν καθόλου τα προβλήματά
τους. Η Μαρίκα δεν έβλεπε άλλη λύση. Αν τους απάλλασσε από την παρουσία της,
ίσως οι υπόλοιποι να ζούσαν καλύτερα. Η πρώτη απόπειρα απέτυχε. «Αφήστε με να
πνιγώ! Δεν θέλω να ζήσω…» φώναζε προσπαθώντας να ξεφύγει από τα χέρια του
κολυμβητή που αντελήφθη τις προθέσεις της, όταν την είδε να πέφτει στη
θάλασσα. «Θα ζήσεις και θα δεις ότι η ζωή έχει και καλές πλευρές», της
απάντησε εκείνος καθώς την τραβούσε προς τα έξω.

Για πρώτη φορά στη ζωή της η Μαρίκα ένιωσε δυνατή. Αποφάσισε να παλέψει με την
αρρώστια της, αφού προηγουμένως αποσπάσει από τον πατέρα της ­ έστω και με το
ζόρι ­ χρήματα. Άλλωστε ήξερε πού τα έκρυβε. Θα του τα έπαιρνε ήθελε δεν
ήθελε.

Την επομένη ξεκίνησε για το σπίτι τής αδελφής της όπου έμενε ο πατέρας της.
Στην είσοδο συνάντησε την αδελφή της που έφευγε. Ανέβηκε γνωρίζοντας πως θα
τον έβρισκε μόνο και όλα θα ήταν ευκολότερα. Χωρίς δισταγμό αξίωσε να της
δώσει 200.000 δραχμές για να γίνει καλά. Ο ηλικιωμένος αιφνιδιάστηκε. Σηκώθηκε
από το κρεβάτι που ήταν ξαπλωμένος και την έσπρωξε. Πάλεψαν.

Η Μαρίκα κατάφερε να τον ρίξει στο πάτωμα. Έβρεξε με οινόπνευμα ένα τραπεζάκι,
άναψε φωτιά, άρπαξε από το συρτάρι του κομοδίνου 70.000 δρχ. κι έφυγε. Η
περιγραφή είναι δική της. Το έκανε για να τον φοβίσει είπε λίγες ώρες αργότερα
όταν την ανέσυραν και πάλι από τη θάλασσα, όπου έτρεξε να πέσει μόλις
συνειδητοποίησε τι είχε κάνει…

Ο πατέρας της ήταν νεκρός και η Μαρίκα έπρεπε να οδηγηθεί στη φυλακή.
Καταδικάστηκε σε 14 χρόνια κάθειρξη πρωτοδίκως. Η ποινή της μειώθηκε στο μισό
στο Εφετείο. Την εξέτισε και βγήκε. Δεν είχε ξεχάσει όμως την υπόσχεση που
έδωσε κάποτε στον εαυτό της. Έπειτα από λίγες ημέρες ένας ψαράς βρήκε το πτώμα
της στα ανοιχτά της Γλυφάδας. Στο πρόσωπό της έλαμπε η ευτυχία…

Με λίγα λόγια…

Τα θύματα των γονεοκτόνων ­ σύμφωνα με την έρευνα του Πανεπιστημίου Αθηνών
­ είναι άνθρωποι μεγάλης ηλικίας με υπερπροστατευτικές ή καταπιεστικές τάσεις.
Από τους 20 κρατουμένους στις ελληνικές φυλακές για το αδίκημα της
γονεοκτονίας (τόσοι ήταν όλοι), οι δέκα έχουν αφαιρέσει τη ζωή του πατέρα
τους, πέντε της μητέρας τους και οι υπόλοιποι πέντε και των δύο γονέων. Οι
δράστες είναι αγόρια ή ώριμοι άνδρες (17 στις 20 περιπτώσεις) και ελάχιστα
κορίτσια ή γυναίκες. Προέρχονται κυρίως από αγροτικές παραδοσιακές
οικογένειες, όπου «η εμμονή των γονέων να τα κατευθύνουν μέχρι ένα αρκετά
προχωρημένο στάδιο της ζωής τους» ­ όπως διαπιστώνει ο κ. Μικελόπουλος ­
αποτελεί έναν από τους σπουδαιότερους λόγους που οδηγούν τα παιδιά στο
έγκλημα. Αυτό που εντυπωσιάζει ιδιαίτερα είναι η αγριότητα του εγκλήματος. Ενώ
δηλαδή πρόκειται για περιστασιακούς εγκληματίες, οι οποίοι έχαιραν της
εκτίμησης του κοινωνικού τους περίγυρου και που, μετά το έγκλημα, επιδεικνύουν
καλή συμπεριφορά, τη στιγμή του φόνου είναι τόσο πολύ φορτισμένοι, ώστε ακόμη
και αν δεν πάσχουν από κάποια ψυχική νόσο, η πράξη τους μοιάζει με έργο
παράφρονα. Πάντως, από τους 20 δράστες γονεοκτονίας, οι 9 πάσχουν από βαρύ
ψυχικό νόσημα, χωρίς αυτό να τους κάνει να διαφέρουν από τους ψυχικά υγιείς ως
προς τον τρόπο τέλεσης του εγκλήματος, εφόσον εκδηλώνεται ως απελπισμένη
εκτόνωση σε μια συνεχή καταπίεση.

Ο Μαν. Σεργάκης διετέλεσε προϊστάμενος του Εφετείου Αθηνών.