ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η φαντασία στην εξουσία

Νίκη καθαρή και αποφασιστική. Νίκη όχι αριθμητική αλλά πολιτική, άρα ακόμη
πιο σημαντική. Νίκη που κλείνει μια ιστορική φάση και νομιμοποιεί τον εγωισμό
ως μοντέλο κοινωνικής συμπεριφοράς.

«Θα μπορούσε να είναι και χειρότερα». «Όχι» (του Αλτάν, από τη «Ρεπούμπλικα»)

Ο Τζόρτζιο Μπόκα συμφωνεί απολύτως με τον Αλτάν: χειρότερα δεν μπορούσε να
είναι. Αυτό που ενοχλεί περισσότερο, σημειώνει ο Ιταλός αρθρογράφος στη
Ρεπούμπλικα, δεν είναι τόσο η παρουσία των νεοφασιστών και των
ρατσιστών στην κυβέρνηση, όσο η απώλεια, ή έστω η πρόσκαιρη έκλειψη, των
κοινών αξιών στις οποίες στηρίχθηκε η ιταλική Δημοκρατία από το 1948 κι
έπειτα. Η επιβράβευση ανθρώπων που έχουν αναμειχθεί στα πιο βρώμικα σκάνδαλα,
η νομιμοποίηση των πιο ανήθικων συμπεριφορών, η αποδοχή ως απολύτως
φυσιολογικού γεγονότος της συνεργασίας πολιτικών και επιχειρήσεων με τη Μαφία.
Αυτό που απελπίζει στη σημερινή Ιταλία είναι η εξαφάνιση της ευπρέπειας. Η
ανάκτηση μιας κοινής γλώσσας, μιας κοινής λογικής, θα είναι έργο χρονοβόρο και
επώδυνο.

Όλα αυτά όμως απαιτούν μια εξήγηση. Μια αποκρυπτογράφηση του αινίγματος που
λέγεται Μπερλουσκόνι. Ο νέος πρωθυπουργός της Ιταλίας, λέει στο Μανιφέστο
ο καθηγητής Ιστορίας στο Πανεπιστήμιο της Μπολώνια Κάρλο Γκάλι, ενσαρκώνει
μια νέα Δεξιά, που δεν εκφράζεται πια με τη μορφή του κόμματος, αλλά μέσα από
την επίκληση του φαντασιακού. Στον Οίκο των Ελευθεριών δεν συναντά κανείς τις
παραδοσιακές κουλτούρες της οικονομικής και πολιτικής Δεξιάς, ούτε ανθρώπους
σαν τον Ίντρο Μοντανέλλι. Ο συνασπισμός αυτός είναι ένα αμάλγαμα υλικών
συμφερόντων, που δεν αποκαλούνται όμως έτσι παρά μετασχηματίζονται σε
φαντασιακό και «διαθέσεις». Η βασική ιδέα, δανεισμένη από την παράδοση της
Δεξιάς, είναι ότι ο κόσμος δεν αλλάζει, είναι αυτός που είναι. Η καινούργια
ιδέα, η ιδέα που κινητοποιεί, είναι ότι σε αυτόν τον δεδομένο κόσμο μπορεί ο
καθένας να λειτουργήσει, να κουβαλήσει τη δική του ουτοπία. Το όνειρο στην
πραγματικότητα. Το σώμα των συμφερόντων ντυμένο με τον ανάλαφρο μανδύα του
ονείρου. Η φαντασία στην εξουσία.

Οι εκλογές της περασμένης Κυριακής, τονίζει ο Ιταλός καθηγητής, σηματοδοτούν
το τέλος του συνταγματικού συμφώνου του 1948. Το Σύνταγμα εκείνο ­ που μεταξύ
άλλων αποτύπωνε τις ιδέες της Αντίστασης, αναγνώριζε το δικαίωμα στην εργασία
ως θεμελιώδες ανθρώπινο δικαίωμα και κατοχύρωνε τη διάκριση των εξουσιών ­
ανταποκρινόταν σε μια δημοκρατία όπου κυριαρχούσαν οι μαζικές μέθοδοι
βιομηχανικής παραγωγής και τα μαζικά πολιτικά κόμματα. Σήμερα ζούμε στην εποχή
της μετα-φορντιανής επιχείρησης και του τέλους των πολιτικών κομμάτων. Μια
πρώτη ρήξη με τη συνταγματική παράδοση σημειώθηκε το 1994, στη διάρκεια της
σύντομης πρώτης θητείας του Μπερλουσκόνι. Τώρα η ρήξη αυτή οριστικοποιείται. Η
Δεξιά εκπληρώνει έτσι την υπόσχεση της «επανάστασης» που έδωσε πριν από
χρόνια. Και η Αριστερά είναι αναγκασμένη να αναθεωρήσει τις απόψεις της. Ίσως
κι αυτόν τον ορισμό της κοινής λογικής.