ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ένας κρυφός κομμουνιστής

Τώρα που ο Μπερλουσκόνι δεν έχει πια λόγο να κρύβεται, μπορεί επιτέλους να
το αποκαλύψει: βαθιά μέσα του κρύβει έναν κομμουνιστή.

«Η δημοκρατία κινδυνεύει». «Ας ελπίσουμε ότι θα έλθει κάποιος να τη βοηθήσει» (του Αλτάν, από το Εσπρέσσο)

Είπαν πως η προεκλογική του εκστρατεία στηρίχθηκε στις αρχές της διαφήμισης: ο
καταναλωτής γνωρίζει πολύ καλά πως το απορρυπαντικό Χ δεν πλένει καλύτερα από
το Ψ, το αγοράζει όμως επειδή η διαφήμισή του είναι τόσο επιθετική, ώστε έχει
περάσει στο υποσυνείδητό του. Άλλοι διέκριναν πίσω από τις επιθέσεις, τις
απειλές και τις υποσχέσεις, ένα μοντέλο που παραπέμπει περισσότερο στον
Μουσολίνι. Για τον Ουμπέρτο Έκο όμως, ο «Καβαλιέρε» και οι συνεργάτες του
ακολουθούν ένα μοντέλο που δεν είναι ούτε διαφημιστικό, ούτε φασιστικό, αλλά
κομμουνιστικό παλαιού τύπου. Με πολλά στοιχεία του ’68.

Ο Τολιάτι και οι υπόλοιποι ηγέτες του Ιταλικού Κομμουνιστικού Κόμματος είχαν
αναμφισβήτητα μια υψηλή πνευματική καλλιέργεια. Προς τα έξω, όμως, το κόμμα
εμφανιζόταν με απλά, κατανοητά και αποτελεσματικά συνθήματα. Ο καπιταλιστικός
ιμπεριαλισμός ήταν η αιτία της φτώχειας στον κόσμο. Η κυβέρνηση ήταν υπηρέτης
των Αμερικανών. Η αστυνομία ήταν το ένοπλο σκέλος της κυβέρνησης. Και οι
δικαστές χωρίζονταν στους καλούς, που υπερασπίζονταν τα δικαιώματα των μαζών,
και στους κακούς, που τα καταπατούσαν. Αρκεί τώρα να αντικαταστήσει κανείς τις
Ηνωμένες Πολιτείες με τον Κομμουνισμό, διατηρώντας τη διάκριση ανάμεσα στους
«κόκκινους» δικαστές (που ερευνούν τα σκάνδαλα του Μπερλουσκόνι) και τους
τίμιους (που καταρρίπτουν αυτές τις κατηγορίες), για να φτάσει στην εκστρατεία
του «Οίκου των Ελευθεριών». Ακόμη και το βασικό σύνθημα είναι ίδιο: «Πρέπει να
αλλάξουμε τα πράγματα».

Ένα άλλο κοινό στοιχείο των δύο μοντέλων (και όχι βέβαια των δύο ιδεολογιών)
είναι η ικανότητα προσεταιρισμού και μονοπώλησης κοινών αξιών. Όποιος φίλαθλος
φωνάζει «Φόρτσα Ιτάλια» στο γήπεδο, όποιος πολίτης αναφέρεται σε φιλελεύθερες
αξίες, μετατρέπεται αυτομάτως σε οπαδό του Μπερλουσκόνι. Από την άλλη πλευρά,
κάθε κριτική, κάθε εχθρική στάση, καταγγέλλεται αυτομάτως ως αντεθνική. Το
χρώμα, τότε κόκκινο, σήμερα γαλάζιο, παίζει αποφασιστικό ρόλο. Όπως και ο
«δανεισμός» διανοουμένων από ξένους χώρους: ο Μπέηκον, ο Έρασμος, ο Τομάζο
Καμπανέλα.

Το Κομμουνιστικό Κόμμα της κλασικής περιόδου, βέβαια, σεβόταν τους θεσμούς και
υποστήριζε τους νόμους με τους οποίους συμφωνούσε. Ο Μπερλουσκόνι, αντίθετα,
διαφωνεί με κάθε μεταρρύθμιση, αρνείται κάθε διάλογο, δεν αναγνωρίζει τίποτα
καλό στους αντιπάλους του. Στο σημείο αυτό βρίσκεται πιο κοντά στο μοντέλο του
’68. Τι του έλειπε; Το κλειδί της εξουσίας, που οι κομμουνιστές αναγκάστηκαν
να παραδώσουν και οι εξεγερμένοι του Μάη δεν απέκτησαν ποτέ. Για να το
αποκτήσει, ο Μπερλουσκόνι χρησιμοποίησε ένα εργαλείο που ούτε οι πρώτοι ούτε
οι δεύτεροι ήξεραν να χειριστούν αποτελεσματικά: την τηλεόραση. Από σήμερα,
δημόσια και ιδιωτική, είναι όλη δική του.