Με έναν πατέρα και δύο μητέρες!

Γεννήθηκαν χάρη σε μια πειραματική τεχνική που ονομάζεται κυτταροπλασματική
μεταμόσχευση.

Κυτταροπλασματική μεταμόσχευση. Η διαμάχη γύρω από τη σκοπιμότητα και την ορθότητά της έχει μόλις αρχίσει

Από μητέρες που αδυνατούσαν να συλλάβουν και δέχθηκαν μια μικρή βοήθεια από
την επιστήμη. Ονομάστηκαν «τα πρώτα γενετικά τροποποιημένα μωρά» του κόσμου.
Και προκαλούν θαυμασμό αλλά και ανησυχία. Η αρχή, σύμφωνα με πρόσφατο άρθρο
της βρετανικής επιθεώρησης «Human Reproduction», έγινε στο αμερικανικό
Ινστιτούτο Αναπαραγωγικής Ιατρικής και Επιστημών Σεντ Μπαρνάμπας του Νιου
Τζέρσεϊ. Εκεί εφαρμόστηκε για πρώτη φορά η κυτταροπλασματική μεταμόσχευση.
Καρπός της, ήταν δεκαπέντε υγιή μωρά ­ το μεγαλύτερο πρόκειται να κλείσει τον
επόμενο μήνα τα τέσσερά του χρόνια. Στη συνέχεια, η τεχνική εφαρμόστηκε και σε
άλλα ιατρικά κέντρα, φέρνοντας έτσι στη ζωή άλλα δεκαπέντε μωρά.

Σε τι συνίσταται, όμως, η κυτταροπλασματική μεταμόσχευση; Πρόκειται ουσιαστικά
για μια επαναστατική θεραπεία γονιμότητας: οι ιατροί λαμβάνουν ένα ωάριο από
μια γυναίκα που αδυνατεί να συλλάβει, ένα ωάριο από μια δωρήτρια και σπέρμα
από τον σύντροφο της πρώτης. Κατόπιν, αναρροφούν λίγη από την ουσία (το
κυτταρόπλασμα) του δωρηθέντος ωαρίου χρησιμοποιώντας μια μικροσκοπική βελόνα,
την οποία χειρίζονται ανάλογα μικροσκοπικοί μηχανικοί βραχίονες. Το
κυτταρόπλασμα εγχέεται στη συνέχεια στο ωάριο της γυναίκας που αντιμετωπίζει
προβλήματα γονιμότητας ­ και τα σπερματοζωάρια του συντρόφου της ολοκληρώνουν
τη διαδικασία της σύλληψης.

Οι τρεις γονείς

Η τεχνική αυτή, βέβαια, μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα την εισαγωγή γενετικού
υλικού ­ μιτοχονδρίων ­ από το δωρηθέν ωάριο, στο γενετικό μείγμα που
κληροδοτείται στο έμβρυο από τη μητέρα και τον πατέρα. Οι εξετάσεις που
διενεργήθηκαν το αποδεικνύουν: σύμφωνα με τον επιστημονικό διευθυντή του
αμερικανικού Ινστιτούτου Αναπαραγωγικής Ιατρικής και Επιστημών Σεντ
Μπαρνάμπας, Ζακ Κοέν, τα δύο από τα δεκαπέντε μωρά που γεννήθηκαν εκεί χάρη
στην κυτταροπλασματική μεταμόσχευση, φέρουν γενετικό υλικό από τη φυσική τους
μητέρα, τον φυσικό τους πατέρα, καθώς και τη γυναίκα που δώρισε ένα ωάριο.
Έχουν, εν ολίγοις, από γενετική τουλάχιστον πλευρά, έναν πατέρα και… δύο
μητέρες.

Το γεγονός αυτό προκάλεσε, όπως ήταν αναμενόμενο, πλήθος αντιδράσεων· πολλά
μέλη της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας έσπευσαν να χαρακτηρίσουν την
τεχνική της κυτταροπλασματικής μεταμόσχευσης «ανήθικη». Ο δρ Ζακ Κοέν, δεν
συμφωνεί: «Δεν πιστεύω ότι υπάρχει κάτι ανάρμοστο σε αυτή», λέει. «Τα μωρά
αυτά δεν θα είχαν γεννηθεί αν δεν είχαμε χρησιμοποιήσει αυτή την τεχνική».

ΑΝΤΙΔΡΑΣΕΙΣ

Οι αλλαγές στον γενετικό χάρτη

«Η είδηση αυτή πρέπει να χαροποιήσει όλους όσους καλωσορίζουν τον ερχομό νέων
παιδιών σε αυτό τον κόσμο. Και να προκαλέσει προβληματισμό σε αυτούς που
πιστεύουν στην αναγκαιότητα διεξαγωγής μιας ειλικρινούς δημόσιας συζήτησης
γύρω από την προοπτική χρησιμοποίησης τεχνολογιών “γενετικής αναπαραγωγής”»,
σχολιάζουν ο Έρικ Πάρενς, από το Κέντρο Χέιστινγκς της Νέας Υόρκης, και ο Έρικ
Γιούενγκστ, από το Κέντρο Βιοϊατρικής Δεοντολογίας του Κλίβελαντ, σε κοινό
τους άρθρο στην επιθεώρηση Science.

«Δεν τροποποιήσαμε κανένα γονίδιο», αντιτείνει ο δρ Κοέν. «Απλώς προσθέσαμε
επιπλέον γενετικό υλικό. Η γενετική τροποποίηση είναι ένα γιγάντιο άλμα σε
σύγκριση με το μικρό βήμα που κάναμε. Φυσιολογικά, βέβαια, τα μωρά που
γεννιούνται φέρουν μιτοχόνδρια μόνο από τη μητέρα και τον πατέρα τους ­ ενώ
κάποια από τα μωρά που γεννήθηκαν με την τεχνική της κυτταροπλασματικής
μεταμόσχευσης φέρουν μιτοχόνδρια και από τη δωρήτρια γυναίκα».

Αυτό ακριβώς, όμως, είναι και το «σημείο τριβής». Τα επιπλέον μιτοχόνδρια
επιφέρουν αλλαγές στον γενετικό χάρτη του μωρού και, ως εκ τούτου, τροποποιούν
και τον γενετικό χάρτη των μελλοντικών απογόνων του. Οι σημερινές
επιστημονικές μας γνώσεις, όμως, έχουν πεπερασμένο χαρακτήρα και ουδείς
γνωρίζει τους κινδύνους που ενέχει μια τέτοια επέμβαση στη φύση.

Έντονος προβληματισμός

Ο Λορντ Γουίνστον, για παράδειγμα, ειδικός σε θέματα γονιμότητας από το
Νοσοκομείο Μάμερσμιθ του Λονδίνου, εξέφρασε τον έντονο προβληματισμό του για
το γεγονός ότι η τεχνική της κυτταροπλασματικής μεταμόσχευσης δεν δοκιμάστηκε
πρώτα επαρκώς σε ζώα προκειμένου να διαπιστωθεί, για παράδειγμα, αν υπάρχει
αλληλεπίδραση μεταξύ του «ξένου» και του «συγγενούς» γενετικού υλικού.
«Υπάρχουν άνθρωποι που λένε, “Για ποιον λόγο να χρησιμοποιήσει κανείς μια
τέτοια τεχνική χωρίς να έχει αδιάσειστες αποδείξεις ότι θα είναι
αποτελεσματική;”», αντιτείνει ο δρ Ζακ Κοέν. «Υπάρχουν και άλλοι που λένε,
“Παρεμβαίνετε στη φύση” ­ μήπως αυτό δεν ισχύει ουσιαστικά για όλες τις μορφές
τεχνητής γονιμοποίησης;».

Η διαμάχη γύρω από τη σκοπιμότητα και την ορθότητα της κυτταροπλασματικής
μεταμόσχευσης έχει μόλις αρχίσει. Η τεχνική αυτή, πάντως, που εφαρμόστηκε στις
ΗΠΑ ­ όπως σπεύδουν να διευκρινίσουν οι επιστήμονες ­ «χωρίς καμία
χρηματοδότηση από την κυβέρνηση» δεν αναμένεται να περάσει σύντομα τα σύνορα
της Ευρώπης.

Επιφυλακτικοί οι Έλληνες επιστήμονες για τις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις

Με επιφυλακτικότητα σχολιάζουν Έλληνες επιστήμονες την είδηση της γέννησης των
πρώτων γενετικά τροποποιημένων βρεφών. Οι επιφυλάξεις τους εστιάζονται κυρίως
στις μακροπρόθεσμες επιπτώσεις τέτοιου είδους τεχνικών ­ τόσο στα ίδια τα
παιδιά όσο και στις μελλοντικές γενιές, αφού οι γενετικές τροποποιήσεις θα
«περάσουν» τελικά σε αυτές.

Οι επιστήμονες τονίζουν πως τα γονίδια που μεταφέρθηκαν στα βρέφη με το
κυτταροπλασματικό υλικό των υγιών γυναικών μπορεί στο μέλλον να δημιουργήσουν
αλλοιώσεις, οι συνέπειες των οποίων δεν μπορούν ακόμη να προβλεφθούν.

«Το γεγονός ότι έγιναν εγχύσεις κυτταροπλασματικού υλικού δεν σημαίνει ότι δεν
μεταδόθηκαν στα έμβρυα γονίδια», εξηγεί ο κ. Σταμάτης Αλαχιώτης, καθηγητής
Γενετικής και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Πατρών. «Τα γονίδια των
μιτοχονδρίων, που περιέχονται στο κυτταρόπλασμα, σαφώς συμβάλλουν στην
ολοκλήρωση του γενετικού υλικού. Επιπλέον, “συνεργάζονται” με το γενετικό
υλικό του κυτταρικού πυρήνα, για να δημιουργήσουν γονιδιακά προϊόντα όπως
είναι οι πρωτεΐνες, απαραίτητες για τη λειτουργία του κυττάρου. Από τη στιγμή,
λοιπόν, που έχουμε άτομα με μιτοχονδριακό γενετικό υλικό από δύο ωάρια, δεν
ξέρουμε αν μακροπρόθεσμα θα υπάρξουν κάποιες επιπτώσεις σε πρωτεϊνικό
επίπεδο».

«Εφόσον επεμβαίνει κανείς στο γενετικό υλικό αλλάζει τη δυναμική του»,
υπογραμμίζει ο κ. Μανούσος Κωνσταντουλάκης, διευθυντής στο Εργαστήριο
Χειρουργικής Έρευνας του Πανεπιστημίου Αθηνών και μέλος της Επιτροπής
Βιοηθικής της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Θετικά και αρνητικά

«Το συγκεκριμένο εγχείρημα δεν φαίνεται να έχει άμεσες συνέπειες, αλλά
μακροπρόθεσμα νομίζω πως σίγουρα θα έχει. Και αυτό διότι ­ όπως ακριβώς
συμβαίνει με όλες τις γενετικές παρεμβάσεις ­ μπορεί να φέρει στην επιφάνεια
ένα νέο χαρακτηριστικό ή να οδηγήσει στην ανάπτυξη νέων γενετικών νοσημάτων,
που θα είναι πιο δύσκολο να αντιμετωπισθούν». Και οι δύο, πάντως, συμφωνούν
πως είναι θετικό το ότι η νέα μέθοδος οδήγησε σε επιτυχημένες κυήσεις και
γεννήσεις παιδιών. Στο ίδιο πνεύμα κινείται και ο καθηγητής
Μαιευτικής-Γυναικολογίας κ. Ιωάννης Μεσσήνης, πρόεδρος της Επιτροπής
Εξωσωματικής Γονιμοποίησης του Κεντρικού Συμβουλίου Υγείας (ΚΕΣΥ). «Εφόσον η
μέθοδος αυτή κατέληξε στη γέννηση παιδιών, κρίνεται κατ’ αρχήν θετική», λέει.
«Ωστόσο, η αποτελεσματικότητά της πρέπει να κριθεί μακροπρόθεσμα, με βάση τις
πιθανές επιπτώσεις. Με άλλα λόγια, πρέπει να δούμε ποια θα είναι η εξέλιξη των
βρεφών, ώστε να καταλήξουμε σε οριστικά συμπεράσματα».

Όπως εξηγεί ο κ. Μεσσήνης, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακόμη για ποιον λόγο
παρατηρείται σε ορισμένες γυναίκες αδυναμία εμφυτεύσεως ενός γονιμοποιημένου
ωαρίου. «Μπορεί να υπεισέρχονται παράγοντες από το ενδομήτριο, από το ωάριο ή
από το ίδιο το έμβρυο και τη δυναμική τους για εμφύτευση», λέει. «Ακόμα και το
σπερματοζωάριο μπορεί να παίζει ρόλο στην αποτυχία. Στη συγκεκριμένη
περίπτωση, οι ερευνητές υπέθεσαν ότι η αποτυχία οφειλόταν σε
κυτταροπλασματικούς παράγοντες και γι’ αυτό προέβησαν στη διαδικασία που
πιθανώς ενίσχυσε ενεργειακά το ωάριο».