Δρόμοι

Το παράπονο…

… μερικών είναι πως «παρά τη δημοκρατία μας, υπάρχει ακόμη πολλή
φτώχεια και ανισότητα. Κάποιοι άλλοι μάλιστα λένε πως τα πράγματα διαρκώς
χειροτερεύουν. Για πάρα πολλούς, αυτό μπορεί να είναι αλήθεια. Όμως, η λύση
δεν βρίσκεται στον κρατισμό και τον προστατευτισμό. Η λύση βρίσκεται σε
περισσότερη ελευθερία». Με αυτά τα λόγια απευθύνθηκε ο πρόεδρος Μπους στη
σύνοδο κορυφής των χωρών της Βόρειας και της Νότιας Αμερικής στο Κεμπέκ. Αυτό
που δεν είπε, είναι: Ελευθερία για ποιον; Ελευθερία από τι;

Ένας αποστάτης…

… της παγκοσμιοποίησης έρχεται να πει όσα απέφυγε να πει ο Μπους. Ο
Τζον Γκρέι ήταν ο πιο γνωστός σύμβουλος της Μάργκαρετ Θάτσερ. Αλλαξοπίστησε,
εσχάτως, όταν κατάλαβε πως ο συντηρητισμός δεν είναι πια βιώσιμος. «Η ουτοπία
της ελεύθερης αγοράς», λέει ο Γκρέι, «δεν έφερε το ίδιο ανθρώπινο κόστος με
εκείνο που έφερε ο κομμουνισμός. Όμως, στο μέλλον, μπορεί να φέρει τον ίδιο
ανθρώπινο πόνο». Τα ίδια πράγματα, με άλλα λόγια, είπε ένας από τους ηγέτες
των 35 αμερικανικών κρατών στη σύνοδο του Κεμπέκ, ο πρωθυπουργός της Σάντα
Λουσία: «Ώσπου όλοι οι αμερικανικοί λαοί να απελευθερωθούν από την πείνα και
τον φόβο της ανεργίας, δεν μπορούμε να πανηγυρίζουμε για τις αρετές της
απελευθέρωσης του εμπορίου».

Η ελεύθερη αγορά…

… που αναπτύχθηκε στα μέσα του δέκατου αιώνα στην Αγγλία δεν ήταν ποτέ
ούτε τόσο αυθόρμητη ούτε τόσο ελεύθερη. Και δεν προέκυψε τυχαία. Αντίθετα με
την προπαγάνδα της Νέας Δεξιάς, δεν προέκυψε από μια μακρά διαδικασία
απρογραμμάτιστης εξέλιξης. Ο Γκρέι υποστηρίζει πως ήταν προϊόν της εξουσίας
και της κρατικής ισχύος, σε μια περίοδο που «στην Ιαπωνία, τη Ρωσία, τη
Γερμανία και τις ΗΠΑ ο κρατικός παρεμβατισμός ήταν βασικός παράγοντας της
οικονομικής ανάπτυξης». Προϋπόθεση για τη δημιουργία της ελεύθερης αγοράς ήταν
η χρήση της κρατικής εξουσίας για τον μετασχηματισμό των κοινών γαιών σε
ιδιωτική περιουσία. Ο Γκρέι πιστεύει πως πέφτουν έξω θεωρητικοί σαν τον
Χάγιεκ, τον πνευματικό πατέρα της οικονομικής πολιτικής του Ρήγκαν, όταν
υποστηρίζουν πως οι ελεύθερες αγορές είναι προϊόν βαθμιαίας εξέλιξης στην
οποία το κράτος δεν έπαιξε κανέναν ρόλο.

Οι διαδηλωτές…

… που τις έφαγαν στο Κεμπέκ, είδαν με τα μάτια τους πόσο ­ και για
ποιους ­ μπορεί να είναι παρεμβατικό, όταν θέλει, το κράτος. Μπορεί να μην
είχαν διαβάσει ποτέ ούτε Χάγιεκ ούτε Γκρέι. Δεν δυσκολεύτηκαν όμως να
καταλάβουν κάτι που δεν μας αφήνουν να καταλάβουμε οι νεοφιλελεύθεροι και
σοσιαλφιλελεύθεροι «ιδεολόγοι»: πως η φιλολογία της ελεύθερης αγοράς είναι
ένας μύθος, πως η σύλληψή της δεν ήταν καθόλου άμωμος, αφού ήταν και αυτή
προϊόν κρατικής παρέμβασης και πως δεν υπήρξε ποτέ δημοκρατική, αφού στη βάση
της φιλοσοφίας της είναι η ενίσχυση των πολυεθνικών μονοπωλίων εις βάρος των
εθνικών νομοθεσιών που ψηφίζουν οι μοναδικοί άμεσα αιρετοί αντιπρόσωποι του
λαού.