Διαστάσεις Το «νεκρό κεφάλαιο» των φτωχών

Κουβανός καπνεργάτης (φωτογραφία του Σεμπαστιάο Σαλγκάδο)

Κι αν όλη η συζήτηση γύρω από την παγκοσμιοποίηση γίνεται σε λάθος βάση; Κι αν
οι φτωχοί είναι στην πραγματικότητα πλούσιοι και το μόνο που χρειάζεται για να
γίνουν οι αληθινοί πρωταγωνιστές της παγκοσμιοποίησης είναι η καταγραφή και
νομιμοποίηση αυτού του πλούτου; Επικεφαλής μιας ομάδας ερευνητών που
εργάστηκαν επί 13 χρόνια στις φτωχές χώρες, ο Περουβιανός οικονομολόγος
Ερνάντο ντε Σότο έφθασε σε ένα απροσδόκητο συμπέρασμα: η αξία των αγαθών που
έχουν στα χέρια τους οι κάτοικοι του Τρίτου Κόσμου και των χωρών του πρώην
κομμουνιστικού στρατοπέδου φθάνει τα 9,3 τρισεκατομμύρια δολάρια (!). Τα αγαθά
αυτά δεν μπορούν όμως να μετατραπούν σε κεφάλαιο καθώς απουσιάζουν οι τίτλοι
ιδιοκτησίας. Πρόκειται για ένα «νεκρό κεφάλαιο». Κι έτσι οι κάτοχοί του δεν
εμφανίζονται στις στατιστικές.

Οι φτωχές χώρες του πλανήτη, λέει ο Ντε Σότο στη Στάμπα, βρίσκονται
σήμερα στην αρχή της δικής τους Βιομηχανικής Επανάστασης ­ μιας επανάστασης
πρωτίστως νομικής, καθώς δημιούργησε το περιβάλλον στο οποίο μπορούσε να
αναπτυχθεί ο καπιταλισμός ­ και κατά συνέπεια πρέπει να λύσουν τα προβλήματα
που αντιμετώπισαν οι πλούσιες χώρες τον 19ο αιώνα. Ανάμεσα σε αυτά τα
προβλήματα δεν είναι η δημιουργία πλούτου, αλλά η νομιμοποίησή του. Στην
Αίγυπτο, για παράδειγμα, το 90% του θεωρούμενου φτωχού πληθυσμού κατέχει μη
καταγεγραμμένα αγαθά αξίας 241 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Ο αριθμός αυτός είναι
55 φορές μεγαλύτερος από το σύνολο των ξένων επενδύσεων που έχουν γίνει στη
χώρα σε όλη την ιστορία της. Στην Αϊτή, την πιο φτωχή χώρα της Λατινικής
Αμερικής, η περιουσία των κατοίκων είναι 150 φορές μεγαλύτερη από όλες τις
ξένες επενδύσεις που έχουν γίνει εκεί από την απόκτηση της ανεξαρτησίας, το
1804. Από τη Βόρεια Αφρική μέχρι την Άπω Ανατολή κι από το Μεξικό μέχρι την
πρώην σοβιετική Ασία, ο κόσμος έχει σπίτια αλλά δεν έχει τίτλους. Πώς να
πάρεις δάνειο από την τράπεζα για να επεκτείνεις τις δραστηριότητές σου όταν
το μόνο χαρτί που έχεις στα χέρια σου είναι υπογεγραμμένο από τον αρχηγό του
χωριού;

Η γραφειοκρατία περιπλέκει την κατάσταση. Προκειμένου να ανοίξει μια
επιχείρηση στη Λίμα ακολουθώντας όλες τις νόμιμες διαδικασίες, η ομάδα του Ντε
Σότο χρειάστηκε 289 εργάσιμες ημέρες και πάνω από 400.000 δρχ. για νομικές
δαπάνες, ένα ποσό 31 φορές μεγαλύτερο από τον μέσο μηνιαίο μισθό. Για να
αλλάξει αυτή η κατάσταση, για να περάσουν οι αναπτυσσόμενες χώρες από την
παρανομία στη νομιμότητα, απαιτείται η ριζική αναθεώρηση των πολιτικών τους
προσανατολισμών. Κάτι ανάλογο με αυτό που έγινε στις Ηνωμένες Πολιτείες το
1862, με το «Homestead Act», που εξασφάλιζε σε κάθε έποικο την ιδιοκτησία 650
στρεμμάτων υπό δύο και μόνο όρους: να ζει στην έκταση αυτή και να την καλλιεργεί.