Η τραγωδία του Ζαχαριάδη

Όσο περνάνε τα χρόνια όλο και πιο πολύ αποκαλύπτονται οι δραματικές
περιπέτειες που πέρασε ο πιο ισχυρός γραμματέας του ΚΚΕ, ο Νίκος Ζαχαριάδης.
Την εποχή που η Ελλάδα περνούσε τα «πέτρινά» της χρόνια, με το ΚΚΕ στην
παρανομία, τα ξερονήσια γεμάτα με αριστερούς και με νωπές τις εκτελέσεις του
Νίκου Μπελογιάννη και του Νίκου Πλουμπίδη, ο Νίκος Ζαχαριάδης ζούσε κι αυτός
«αλλά με αντιπάλους ορισμένους συντρόφους του» τον δικό του Γολγοθά, στα
χρόνια της προσφυγιάς στην πρώην ΕΣΣΔ.

Τα γεγονότα αυτά με τις διώξεις του Ζαχαριάδη, που άρχισαν επί χρουτσοφικής
εποχής και συνεχίσθηκαν επί Μπρέζνιεφ, καταγράφει ένας από τους πιστούς
συντρόφους του Νίκου Ζαχαριάδη, ο ταξίαρχος του Δημοκρατικού Στρατού, στα
χρόνια του εμφύλιου, ο Αχιλλέας Παπαϊωάννου.

Και φέρνει στο φως καταπληκτικές μαρτυρίες που καταδεικνύουν, ακόμα μία
φορά, ότι η ελληνική Αριστερά δεν κυνηγήθηκε μόνον από τη Δεξιά, αλλά πολλές
φορές και από τον ίδιο της τον εαυτό.

Ο Αχιλλέας Παπαϊωάννου στο νέο του βιβλίο «Η απαγορευμένη εικόνα, διώκτες
και ιεροκτόνοι του Νίκου Ζαχαριάδη», που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Φιλίστωρ,
βάζει βαθιά στην πληγή το «νυστέρι» για να φωτίσει πλευρές της ιστορίας ενός
πολιτικού που αγαπήθηκε αλλά και μισήθηκε απίστευτα…

Πολλά χρόνια αργότερα, αυτή η αγάπη κι αυτό το μίσος έμειναν άσβεστα…
Όταν στη δεκαετία του ’90 η σορός του Νίκου Ζαχαριάδη, που φέρεται να
αυτοκτόνησε στα βάθη της πρώην ΕΣΣΔ, το ’73, έφθασε στην Ελλάδα, ξετυλίχθηκαν
σκηνές τραγωδίας στην ταφή του στο Α’ Νεκροταφείο. Ζαχαριαδικοί της μίας
πλευράς και «ζαχαριαδικοί της άλλης πλευράς έδωσαν» μάχη πάνω από τον ανοιχτό
τάφο, προσπαθώντας ακόμα και με πλακάτ που πέταξαν στο μνήμα να επιβάλουν τις
θέσεις τους!

Λίγα μέτρα πιο κάτω το ‘φερε η μοίρα να ταφεί λίγα χρόνια αργότερα ένας
άλλος μεγάλος της Αριστεράς, ένας αντίπαλος του Ζαχαριάδη, ο πρώην γραμματέας
της 4ης Διεθνούς (των Τροτσκιστών), Μιχάλης Ράπτης (Πάμπλο).

Αυτή η ανείπωτη τραγωδία της Αριστεράς καταγράφεται και στο χαρακτηριστικό
απόσπασμα από το νέο βιβλίο του Αχιλλέα Παπαϊωάννου, το οποίο προδημοσιεύουν
«ΤΑ ΝΕΑ».

Λίγη ευτυχία. Η ζωή του Νίκου Ζαχαριάδη ήταν γεμάτη πίκρες. Στη φωτογραφία απεικονίζεται μία από τις λίγες ευτυχισμένες στιγμές του βίου του. Είναι με τη δεύτερη γυναίκα του, τη Ρούλα Κουκούλου

Στην προσφυγιά, στην Τασκένδη ­ 23 Αυγούστου του 1955 ­ πραγματοποιήθηκε μία
ευρεία σύσκεψη στελεχών του ΚΚΕ, με την παρουσία στελεχών του ΚΚΣΕ. Ήταν η
εποχή που είχε αρχίσει η σκληρή κριτική στον Νίκο Ζαχαριάδη…

«Ο Ζαχαριάδης στέκεται όρθιος στο προεδρείο. Κρατά ένα χαρτάκι με σημειώσεις.
Διακρίνεται κάποια αγωνία στο πρόσωπό του.

Δεν είναι ο Νίκος που ανεβαίνει στο βήμα, πάντα αεράτος και χαμογελαστός.
Είναι σφιγμένος τώρα. Λες και ψυχανεμίζεται κάποιον κίνδυνο. Ήξερε καλύτερα
τώρα τι σημαίνει ΚΚΣΕ. Τι σημαίνει μυστικές υπηρεσίες, Κα Γκε Μπε. Παίρνει τον
λόγο. Βρίσκει τον εαυτό του, το ανυποχώρητο πιστεύω του στον σοσιαλισμό, όσο
στραπατσαρισμένος και αν του φαίνεται αυτήν τη στιγμή. Μιλάει και αναπτύσσει
τις θέσεις του, κάνει την αυτοκριτική του και εξηγεί. Όλοι σωπαίνουν και
ακούνε. Ένα λεπτό. Δεύτερο λεπτό, τρίτο λεπτό και ο Ζαχαριάδης έτοιμος να
δώσει το περίγραμμα του κόμματος όπως το ονειρεύεται από εδώ και πέρα. Το
κόμμα που θα λειτουργούσε κάτω στην Ελλάδα. Τίποτε δεν ακούγεται στην αίθουσα,
μόνον η φωνή του Νίκου Ζαχαριάδη. Ξαφνικά, όλα ανατρέπονται. Ένα βαρύ τούβλο
διαγράφει το τόξο του πάνω από τα κεφάλια των συνέδρων και πέφτει με πάταγο,
ξυστά δίπλα στον Ζαχαριάδη. Το τούβλο είχε ξεκινήσει ψηλά από το θεωρείο με
στόχο τον ομιλητή.

Πανδαιμόνιο

Ο Ζαχαριάδης προλαβαίνει και κάνει μια γρήγορη κίνηση. Γέρνει το κεφάλι του
προς τα πίσω, ίσα ίσα για να μην τον βρει το τούβλο κατακούτελα. Ακολουθεί και
το υπόλοιπο σώμα του, ενώ το τούβλο πέφτει με πάταγο δίπλα του και κυλώντας
καταλήγει στα πρώτα καθίσματα.

Σε κλάσματα δευτερολέπτου η αίθουσα τινάχτηκε επάνω. Όρθιοι όλοι οι σύνεδροι
μπροστά στα καθίσματά τους, ενώ μια βουερή κραυγή από το ξάφνιασμα αντηχούσε
στη μεγάλη σάλα. Το βαρύ τούβλο είχε περάσει πάνω από τα κεφάλια τους, όλα
μπορούσαν να συμβούν. Πανδαιμόνιο, διαμαρτυρίες και κραυγές, “δολοφόνε”,
“εγκληματία”, είναι η εικόνα που παρουσιάζει η αίθουσα του αχτίφ στελεχών.
Παρά τη γενική αναστάτωση και το σοκ, κάποιοι είδαν τον δράστη να κατεβαίνει
από το θεωρείο, έτρεξαν πίσω και τον αναγνώρισαν. Ήταν ο Ξενοφών Στράτος
(Φώντας) από την Ήπειρο, “γνωστή φάτσα” σε πολλούς από εμάς. Πρόλαβε κι έγινε
άφαντος. Μόνον αργότερα μαθεύτηκε ότι η Κα Γκε Μπε τον φυγάδευσε τη νύχτα σε
κάποια πόλη της Ρωσίας. Γύρισε στην Τασκένδη πολύ αργότερα, επαναπατρίστηκε,
έζησε για λίγα χρόνια στη Θεσσαλονίκη και εκεί τελείωσε η ζωή του.

Μετά το επεισόδιο με το τούβλο, η συνέλευση διαλύθηκε και ο κόσμος βγήκε από
την αίθουσα κουβεντιάζοντας ανήσυχος για την επικίνδυνη και απειλητική πλέον
τροπή που έπαιρναν τα πράγματα στην Τασκένδη. Κανένας δεν αμφέβαλλε ότι ήταν
μια ανοιχτή απόπειρα δολοφονίας κατά του Ζαχαριάδη και όλους μάς έθλιβε που τη
φρικαλέα αυτή πράξη την είχε αποτολμήσει Έλληνας πολιτικός πρόσφυγας…

Διανυκτέρευση στη «ντάτσα»

… Μου εξήγησε ο Ζαχαριάδης ότι εκείνες τις τέσσερις ταραγμένες εβδομάδες που
έμεινε στην Τασκένδη, τον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο του 1955, πήγαινε στην
“ντάτσα” μόνο για διανυκτέρευση. Για τις μετακινήσεις τού είχε παραχωρηθεί μια
καφέ “Πομπέντα” που την οδηγούσε πάντα ο σοφέρ της Κομματικής Οργάνωσης της
Τασκένδης, ο Ηλίας, που ήταν γνωστός μου, μια και είχε υπηρετήσει στο τμήμα
μου, στην 103η Ταξιαρχία, ως σύνδεσμος.

Στην “ντάτσα”, όπου πήγαινε για διανυκτέρευση ο Ζαχαριάδης έβρισκε πάντα
εκλεκτό βραδινό φαγητό, αλλά δεν άγγιζε τίποτε. Ούτε έπινε νερό από τις
εσωτερικές βρύσες του διαμερίσματος. Το ίδιο συνέβαινε και στα γραφεία της
ΚΟΤ, στην 7η Πολιτεία, όπου εργαζόταν όλη την ημέρα. Ούτε έτρωγε ούτε νερό
έπινε. Για νερό κατέβαινε στην αυλή όπου υπήρχε βρύση. Άνοιγε την κάνουλα κι
έπινε με τη χούφτα του μέχρι να ξεδιψάσει. Για να γευματίσει δεν πλησίαζε ποτέ
σε εστιατόριο. Με την καφετιά “Πομπέντα” και οδηγό του πάντα τον Ηλία,
κατέβαινε στο κέντρο της Τασκένδης, στη Βασκρεσέντσκαγια και αγόραζε μια
εφημερίδα, την “Πράβντα Βοστόκα”. Την έκανε χωνί και τραβούσε κατευθείαν σ’
έναν γεράκο Ουζμπέκο που πουλούσε “πιροσκί ωριλά” (ωτολαρυγγομύτες, όπως το
λέγανε εκεί), δηλαδή πιροσκί με γέμισμα από αλεσμένα αφτιά, λαρύγγια, μούρες
και διάφορα εντερικά προβάτων. Η γεύση του πιροσκί ήταν απαίσια. Ο Νίκος
έπαιρνε το πιροσκί του, έπιανε μια γωνιά, γύριζε την πλάτη του στον κόσμο και
έτρωγε όρθιος.

Με αυτόν τον τρόπο έτρωγαν τα πιροσκί τους όλοι οι Ρώσοι που έμεναν στην
Τασκένδη. Αυτή η μίμηση είχε σημασία για τη ζωή του Νίκου. Ό,τι δεν έτρωγε, το
έκανε ένα τόπι με το χωνί της εφημερίδας και το έριχνε στον κάδο σκουπιδιών.
Έπινε νερό από κάποια εξωτερική, πάντοτε, βρύση με τη χούφτα του και τραβούσε
για το γραφείο του στην 7η Πολιτεία, ή για την “ντάτσα” του όταν νύχτωνε.

Ο Νιγιάζοφ

Όλα τα παραπάνω για τα γεύματα του Ζαχαριάδη δεν τα ανέφερα τυχαία. Όταν
αποφάσισε να φύγει για τη Μόσχα στη διάρκεια των επεισοδίων του Σεπτεμβρίου
1955, τότε που η Κα Γκε Μπε είχε ενεργοποιήσει ένα ακόμα σχέδιο για τη φυσική
του εξόντωση, ο Ζαχαριάδης ειδοποίησε τον Νιγιάζοφ να του κρατήσει θέση στη
νυχτερινή πτήση για Μόσχα. Ο Νιγιάζοφ, που δεν έκρυβε τη συμπάθειά του για τον
Ζαχαριάδη, έσπευσε να τον ειδοποιήσει με απόλυτη μυστικότητα να μη φύγει με
την “Πομπέντα” για το αεροδρόμιο. Θα του έστελνε το δικό του αυτοκίνητο, μια
μαύρη λιμουζίνα “Τσάικα”»