Το 2002 η άρση των ορίων στα καταναλωτικά δάνεια

Αναβάλλεται για το 2002 η πλήρης απελευθέρωση των ορίων των καταναλωτικών
δανείων και των αγορών με πιστωτικές κάρτες. Στην απόφαση αυτή καταλήγει η
Τράπεζα της Ελλάδος, που φοβάται ότι η απελευθέρωση της καταναλωτικής πίστης
στην τρέχουσα συγκυρία θα έριχνε «λάδι στη φωτιά» του πληθωρισμού ενώ θα
δημιουργούσε τις προϋποθέσεις για ακόμη μεγαλύτερη αύξηση του δανεισμού των
ελληνικών νοικοκυριών και θα μεγάλωνε τον κίνδυνο του υπερδανεισμού τους.

Σήμερα, το ανώτατο όριο χορήγησης δανείων για αγορές καταναλωτικών αγαθών
ανέρχεται σε 8 εκατομμύρια δραχμές ενώ το αντίστοιχο όριο για τα προσωπικά
δάνεια που χορηγούνται χωρίς δικαιολογητικά ανέρχεται σε ένα εκατομμύριο
δραχμές.

Ο πληθωρισμός

Ανώτερα στελέχη της κεντρικής τράπεζας εκφράζουν την ανησυχία ότι στην
περίπτωση που υπό τις παρούσες συνθήκες απελευθερώνονταν πλήρως τα όρια αυτά,
θα προκαλούνταν επιπτώσεις στον πληθωρισμό, ο οποίος, παρά την εντυπωσιακή
πτώση που σημείωσε τον Μάρτιο στο 3%, αναμένεται να παρουσιάσει αύξηση τους
επόμενους μήνες. Στο κεντρικό πιστωτικό ίδρυμα της χώρας προβλέπουν ότι η άρση
των περιορισμών στα καταναλωτικά δάνεια θα οδηγούσε με μαθηματική ακρίβεια σε
ακόμη μεγαλύτερη αύξηση του δανεισμού από τα νοικοκυριά και σε αύξηση της
ζήτησης για αγορά καταναλωτικών αγαθών. Το γεγονός αυτό θα λειτουργούσε ως
πρόσθετος παράγοντας πίεσης στις τιμές και στον πληθωρισμό.

Άλλωστε, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις που κάνουν στην Τράπεζα της Ελλάδος, οι
επόμενοι μήνες δεν θα είναι ευνοϊκοί όσον αφορά τον τιμάριθμο. Ο Δείκτης Τιμών
Καταναλωτή, από το 3% που έτρεχε τον Μάρτιο, εκτιμάται ότι θα σκαρφαλώσει σε
υψηλότερα επίπεδα τον Απρίλιο ενώ δεν αποκλείεται η άνοδος αυτή να συνεχισθεί
και τους επόμενους μήνες του καλοκαιριού, για μια σειρά λόγων που σχετίζονται
με την πορεία των τιμών των καυσίμων, την ισοτιμία μεταξύ ευρώ και δολαρίου
αλλά και την πορεία των τιμών στην εγχώρια αγορά.

Μπορεί αυτό να μην προκαλεί ανησυχία όσον αφορά την απόσταση του εγχώριου
πληθωρισμού από αυτόν της ευρωζώνης (που κυμαίνεται στο 2,6%), καθώς η διαφορά
τους εξακολουθεί να κυμαίνεται πολύ κάτω από τη μία μονάδα που θεωρείται το
όριο ασφαλείας, όμως δεν παύει να αποτελεί παράγοντα ανησυχίας, δεδομένου ότι
η πορεία των τιμών στην αγορά επηρεάζει αφενός τα πραγματικά εισοδήματα,
αφετέρου μία σειρά από κρίσιμα μεγέθη της ελληνικής οικονομίας (μισθούς,
κόστος παραγωγής, επιτόκια κ.ά.). Στην Τράπεζα της Ελλάδος εκτιμούν ότι ο
πληθωρισμός το 2001 θα περιορισθεί τελικά κάτω του 3% αλλά αυτό θα γίνει από
τον Σεπτέμβριο και μετά.

Ο κίνδυνος υπερδανεισμού

Από την άλλη πλευρά, η πλήρης απελευθέρωση των καταναλωτικών δανείων θα
πυροδοτούσε αύξηση με ακόμη μεγαλύτερους ρυθμούς του δανεισμού των
νοικοκυριών, που ήδη βρίσκεται σε υψηλά επίπεδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία των
τραπεζών, ο συνολικός δανεισμός των ελληνικών νοικοκυριών ως ποσοστό του
Ακαθάριστου Εθνικού Προϊόντος (ΑΕΠ) κυμαίνεται σε ποσοστά πάνω από το 30%, που
θεωρούνται υψηλά παρά το γεγονός ότι το ποσοστό αυτό είναι πολύ μεγαλύτερο από
το αντίστοιχο στην ευρωζώνη και στις ΗΠΑ. Ενδεικτικά για τη συμπεριφορά των
ελληνικών νοικοκυριών στον τομέα αυτόν είναι τα επίσημα στοιχεία της Τραπέζης
της Ελλάδος που δείχνουν το ποσοστό αύξησης των καταναλωτικών δανείων και των
αγορών με πιστωτικές κάρτες τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα. Για παράδειγμα,
το 1998, τα χρέη από καταναλωτικά δάνεια και αγορές με πιστωτικές κάρτες
σημείωσαν αύξηση 37%, το 1999 αυξήθηκαν 31% ενώ το 2000 έτρεχαν με ρυθμό
αύξησης πάνω από 35%.

Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι το ποσοστό δανεισμού στην Ελλάδα σε σχέση με το
ΑΕΠ βρίσκεται σε πολύ χαμηλότερα επίπεδα από το αντίστοιχο ποσοστό στην
Πορτογαλία, που είναι μία χώρα με παρόμοια χαρακτηριστικά με την Ελλάδα και με
μέσο κατά κεφαλήν εισόδημα που δεν απέχει πολύ από το δικό μας. Αυτό προμηνύει
ότι τα επόμενα χρόνια θα συνεχισθούν οι υψηλοί ρυθμοί αύξησης του δανεισμού
των ελληνικών νοικοκυριών. Μάλιστα στελέχη της κεντρικής τράπεζας δεν κρύβουν
την ανησυχία τους ότι στις σημερινές συνθήκες η άρση των περιορισμών
ενδεχομένως να οδηγούσε σε αύξηση του δανεισμού για τοποθετήσεις χρημάτων στο
Χρηματιστήριο από επενδυτές που ζημιώθηκαν κατά το προηγούμενο διάστημα της
μεγάλης κατρακύλας των τιμών των μετοχών.

Μηχανισμός ελέγχου

Πάντως, στην Τράπεζα της Ελλάδος προσπαθούν από τώρα να προετοιμάσουν το
κατάλληλο πλαίσιο ώστε το 2002, όταν θα απελευθερωθεί πλήρως η καταναλωτική
πίστη, να υπάρχει ασπίδα προστασίας από τον κίνδυνο του υπερδανεισμού. Έτσι η
Τράπεζα της Ελλάδος σε συνεργασία με την Ένωση Ελληνικών Τραπεζών προσπαθούν
να δημιουργήσουν ένα μηχανισμό ελέγχου των οφειλών των δανειοληπτών ώστε να
αποφεύγονται τα φαινόμενα υπερδανεισμού τους, αφού κάτι τέτοιο θα έθετε σε
κίνδυνο όχι μόνο τους δανειολήπτες αλλά και το ίδιο το τραπεζικό σύστημα. Το
πρόβλημα που πρέπει να αντιμετωπισθεί ώστε να δημιουργηθεί ο μηχανισμός
αυτόματου ελέγχου των οφειλών του κάθε δανειολήπτη είναι να ξεπερασθούν
ορισμένα εμπόδια που σχετίζονται με την προστασία των προσωπικών δεδομένων.
Ειδικότερα αναζητείται σε συνεργασία με την Αρχή Προστασίας Προσωπικών
Δεδομένων μία «χρυσή τομή» ώστε το νέο σύστημα να λειτουργεί με τέτοιον τρόπο
που να μην παραβιάζει το απόρρητο των δανειοληπτών.

Στόχος του μηχανισμού αυτού θα είναι να εντοπίζονται αμέσως οι δανειολήπτες
που έχουν υπερβεί ένα συγκεκριμένο όριο οφειλών το οποίο θα θεωρείται
επισφαλές. Στο νέο αυτό σύστημα θα έχουν πρόσβαση όλες οι τράπεζες. Έτσι όταν
ένας δανειολήπτης υπερβαίνει το συγκεκριμένο όριο οφειλών θα εντοπίζεται
αμέσως από τις τράπεζες οι οποίες θα αρνούνται τη χορήγηση νέου δανείου. Με το
σύστημα αυτό θα παρακολουθείται το σύνολο των οφειλών των δανειοληπτών προς
τις τράπεζες (δηλαδή από στεγαστικά, καταναλωτικά, επιχειρηματικά και άλλα δάνεια).