ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ελεύθερη αγορά παιδιών

Οποία έκπληξις: η δουλεία εξακολουθεί να υπάρχει. Ποιος άραγε να φταίει που
τα χθεσινά θύματα έγιναν οι σημερινοί θύτες;

Σύγχρονη δουλεία: ένα κοινό μυστικό

«Ο σκλάβος ή ο πρώην σκλάβος είναι ένας σχεδόν αόρατος παράγων στο σύγχρονο
αφρικανικό τοπίο, ανύπαρκτος ακόμη και στην έρευνα για τις κοινωνικές
επιστήμες»: με τη φράση αυτή ο Γάλλος ανθρωπολόγος Ροζέ Μποτ ανακεφαλαιώνει το
πρόβλημα της σύγχρονης δουλείας στο τελευταίο τεύχος της Επιθεώρησης των
Αφρικανολόγων. Γιατί όμως είναι τόσο δύσκολο, και τόσο σπάνιο, να μιλά
κανείς σήμερα για τη δουλεία; Γιατί πρέπει να εμπλακούν μερικές εκατοντάδες
παιδιά, ώστε να σπάσει αυτό το ταμπού; Είναι τόσο ισχυρά τα συμφέροντα; Ή η
απάθειά μας τόσο αποφασιστική;

Οι ευθύνες ανήκουν και στις δύο πλευρές. Η αποικιοκρατία μπορεί να απαγόρευσε
σε πολλές περιπτώσεις τη δουλεία, δεν ήθελε όμως και να καταλυθούν η κοινωνική
τάξη και οι παραδοσιακές εξουσίες στις οποίες στηριζόταν. Επισήμως απούσα, η
εικόνα του σκλάβου παρέμεινε έτσι στο παρασκήνιο. Την ίδια ώρα οι
αφρικανολόγοι της Δύσης επεδείκνυαν έναν ιδιότυπο «σεβασμό» προς τις
παραδόσεις του πρωτογονισμού, όπως ο κανιβαλισμός και η δουλεία. Κάτι σαν την
ευαισθησία εκείνων που θεωρούν την κλειτοριδεκτομή «ανθρώπινο δικαίωμα»…

Στην αφρικανική πλευρά, πάλι, κυριαρχεί συχνά η αντίληψη ότι η μοναδική μορφή
δουλείας που έχει σημασία είναι το υπερατλαντικό δουλεμπόριο της προαποικιακής
εποχής. Για να απαλλαγούν οι λευκοί από τις ευθύνες τους, κατασκεύασαν ή
διόγκωσαν την εκμετάλλευση των Αφρικανών από τους Αφρικανούς. Είναι μια
προσέγγιση που αντιλαμβάνεται τον Αφρικανό αποκλειστικά ως θύμα της Δύσης,
ακόμη κι όταν η Δύση αποχωρεί και οι σχέσεις εξάρτησης αλλάζουν.

Τον Ιούλιο του 1980, η Μαυριτανία καταργεί επισήμως τη δουλεία, που αφορούσε
τότε γύρω στα 150.000 άτομα. Όπως παρατηρεί όμως ο Μπουμπακάρ Μεσαούντ, ένας
αρχιτέκτονας που προέρχεται από οικογένεια σκλάβων και το 1995 ίδρυσε την
οργάνωση SOS Σκλάβοι, η δουλεία εξακολουθεί να είναι εμμέσως αποδεκτή στη
χώρα. Τα σύγχρονα δικαστήρια, για παράδειγμα, αρνούνται να συζητήσουν αυτό το
θέμα, παραπέμποντάς το στους κατήδες. Κι εκείνοι, ερμηνεύοντας υποκειμενικά
τους ισλαμικούς νόμους, επιτρέπουν, όταν δεν ενθαρρύνουν, αυτές τις πρακτικές.
Στο Σουδάν, πάλι, η διαιώνιση της δουλείας είναι παραπροϊόν του εμφυλίου
πολέμου μεταξύ Βορρά και Νότου, γεγονός που θυμίζει ότι χωρίς τους πολέμους
μεταξύ των αφρικανικών βασιλείων το δουλεμπόριο από τους Ευρωπαίους θα ήταν
αδύνατο.

Η κυβέρνηση του Μπενίν απειλεί με αυστηρές ποινές τους εμπόρους παιδιών του
πλοίου «Etireno». Το έγκλημά τους είναι σοβαρό και σύνθετο. Αποκάλυψαν ένα
κρατικό μυστικό. Έξυσαν παλιές πληγές. Και απέδειξαν ότι η «ελεύθερη αγορά»,
στην οποία το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο ώθησε τη χώρα του σοσιαλιστή Ματιέου
Κερέκου, οδηγώντας χιλιάδες οικογένειες σε εξαθλίωση, είναι πρώτα απ’όλα
ελεύθερη αγορά παιδιών.