Είμαι αθώος, αλλά όχι ελεύθερος

Η επανάληψη μιας δίκης παρά την πρωτόδικη αθώωση.

Ποιος αντέχει την ίδια δοκιμασία, όταν μάλιστα έχει πανηγυρίσει την
απαλλαγή του; Όταν, έστω και λόγω αμφιβολιών (που λειτουργούν πάντα υπέρ του
κατηγορουμένου), έχει αποδοθεί «λευκός» στην κοινωνία; Αν στο Εφετείο
στηρίζουν όλες τις ελπίδες τους οι καταδικασθέντες για μια ευνοϊκότερη
μεταχείριση, οι πρωτοδίκως αθωωθέντες ξανακάθονται στο εδώλιο με αγανάκτηση.
«Πληρώνουν» το γεγονός ότι δεν έπεισαν όλους τους δικαστές για την αθωότητά
τους. Η κατά πλειοψηφία έκδοση μιας απόφασης αφήνει συχνά περιθώρια
αμφιβολίας. Και αν είναι αντίθετη προς την εισαγγελική πρόταση ή έχει
υπερισχύσει η άποψη των ενόρκων έναντι εκείνης των τακτικών δικαστών,
θεωρείται εκ προοιμίου βεβαία η αμφισβήτηση του αποτελέσματος.

Στην Ελλάδα καθιερώθηκε εδώ και αρκετά χρόνια το δικαίωμα εφέσεως κατά των
αποφάσεων του Κακουργιοδικείου, αλλάζοντας μακρά παράδοση, όπου το
Κακουργιοδικείο δίκαζε ουσιαστικά σε έναν μόνο βαθμό.

Η καθιέρωση της εφέσεως, που πρόσφατα μόνο υιοθετήθηκε και από άλλες ξένες
χώρες, όπως π.χ. η Γαλλία, απέδωσε, κατά τη γνώμη μου, θετικά αποτελέσματα,
διότι οι υποθέσεις κρίνονται σε δεύτερο βαθμό από δικαστές (τρεις
δευτεροβάθμιους τακτικούς και τέσσερις ενόρκους) κατά τεκμήριο εμπειρότερους
(όσον αφορά τους τακτικούς δικαστές) και, ασφαλώς, λόγω της παρόδου αρκετού
χρόνου από της τελέσεως του κακουργήματος, νηφαλιότερους.

Μεταξύ της πρώτης και της δεύτερης δίκης αρκετά έχουν γραφεί στις εφημερίδες
και γενικά παρουσιασθεί στα ΜΜΕ, που έχουν ενδεχομένως δημιουργήσει ένα κλίμα
στο κοινό υπέρ ή κατά του κατηγορουμένου.

Το κλίμα αυτό όμως, κατά τη γνώμη μου, δεν επιδρά ουσιαστικά παρά μόνο στο
κοινό. Το δικαστήριο προσδιορίζει την κρίση του στηριζόμενο στο αποδεικτικό
υλικό. Είναι τόση η ένταση της ακροαματικής διαδικασίας, τόσο για τους
τακτικούς δικαστές όσο και για τους ενόρκους, ώστε εντυπώσεις που
δημιουργήθηκαν από τα ΜΜΕ να υποχωρούν μπροστά στο ζωντανό αποδεικτικό υλικό.

Στο πρόσφατο βιβλίο της «Δικαιοσύνη, υπόθεση όλων μας», η Γαλλίδα δικαστής Eva
Joly αναφέρει ότι ο δεύτερος βαθμός εκδικάσεως κακουργημάτων αποτελεί… μία
δεύτερη ζαριά.

Ας τολμήσω να μη συμφωνήσω με τη διαπρεπή δικαστή, διότι πιστεύω ότι όσο
περισσότερο εκτενής σε πρώτο και δεύτερο βαθμό είναι η εξέταση του ηλεγμένου
αποδεικτικού υλικού που έχει ληφθεί με τις εγγυήσεις του Συντάγματος και του
Κώδικα Ποινικής Δικονομίας, μέσα στο πλαίσιο μιας ποινικής δίκης και με την
ένταση της ακροαματικής διαδικασίας, τόσο περισσότερες πιθανότητες υπάρχουν
αποδόσεως αληθούς και ουσιαστικής δικαιοσύνης.

Όσον αφορά εφέσεις που ασκούνται από την εισαγγελική αρχή κατά αθωωτικών
αποφάσεων, νομίζω ότι μία δεύτερη κρίση ποτέ δεν βλάπτει, τουναντίον, όπως
είπαμε, βοηθάει στην ουσιαστικότερη αντιμετώπιση του θέματος.

«Ο Ρωχάμης θα το παραδεχόταν»

Το επεισόδιο είχε όλα τα χαρακτηριστικά της τρομοκρατικής ενέργειας.
Περιπολικό καταδίωκε ύποπτο αυτοκίνητο στην περιοχή των Σεπολίων. Όταν από το
παράθυρο του συνοδηγού άρχισαν να πέφτουν χειροβομβίδες. Οι αστυνομικοί, οι
οποίοι αποτελούσαν το πλήρωμα του περιπολικού, κινδύνευσαν να σκοτωθούν. Προ
του κινδύνου να χάσουν τη ζωή τους, δεν κατόρθωσαν να δουν τα πρόσωπα των
δραστών.

Το αυτοκίνητο, που εντοπίστηκε σύντομα, ήταν ενοικιασμένο από τον Γιώργο
Σταθόπουλο, ο οποίος είχε χρησιμοποιήσει πλαστή άδεια οδήγησης. Είκοσι ημέρες
μετά το περιστατικό, το οποίο συνέβη τη νύχτα της 27ης Απριλίου 1995, ο οδηγός
συνελήφθη. Και ομολόγησε. Ένα αποτύπωμα του Βαγγέλη Ρωχάμη που βρέθηκε στο
αυτοκίνητο, οδήγησε αμέσως και στη δική του σύλληψη.

Ο Σταθόπουλος ισχυρίστηκε πως συνοδηγός δεν ήταν ο Ρωχάμης, αλλά κάποιος
Βασίλης Βαρσάλος ή Βασσάλος. Ωστόσο δεν έγινε πιστευτός. Ο Ρωχάμης
παραπέμφθηκε να δικαστεί για απόπειρα ανθρωποκτονίας εις βάρος των αστυνομικών
και ο Σταθόπουλος για απλή συνέργεια στις κατηγορίες.

«Αν ήταν στο αυτοκίνητο ο Ρωχάμης πιστεύω ότι θα το παραδεχόταν…». Η
εκτίμηση αυτή του αστυνομικού Δημ. Σταματίου, ο οποίος επέβαινε στο περιπολικό
τη νύχτα εκείνη, κατέπληξε τους πάντες. Τόσο ο ίδιος όσο και ο συνάδελφός του
Βασ. Μαρσέλης δεν ήταν σε θέση να στηρίξουν το κατηγορητήριο, που, ούτως ή
άλλως, έπασχε. Εκτός από το αποτύπωμα του Ρωχάμη, που ο ίδιος απέδωσε στο
γεγονός ότι είχε επιβιβαστεί στο αυτοκίνητο πολλές φορές, κανένα άλλο στοιχείο
δεν συνηγορούσε υπέρ της ενοχής του.

Μια δακτυλοσκοπική εξέταση στις περόνες των χειροβομβίδων θα οδηγούσε
ενδεχομένως στην εξαγωγή ασφαλέστερων συμπερασμάτων. Φαίνεται όμως ότι το
παρελθόν του Βαγγέλη Ρωχάμη, ο οποίος την εποχή εκείνη ήταν δραπέτης, σε
συνδυασμό με το αποτύπωμα, δεν άφησε στα αστυνομικά όργανα καμία αμφιβολία.
Άλλο όμως η σύνταξη ενός κατηγορητηρίου και άλλο η επ’ ακροατηρίω εξέταση μιας
υπόθεσης.

Έτσι με τις τέσσερις ψήφους των ενόρκων ο Ρωχάμης κρίθηκε αθώος κατά
πλειοψηφία. Στον Γ. Σταθόπουλο το δικαστήριο επέβαλε ποινή κάθειρξης 10 χρόνων
και 4 μηνών για απλή συνέργεια σε όσα διέπραξε ο συνοδηγός του.

Τα δάκρυα χαράς του Βαγγέλη Ρωχάμη διαδέχθηκε σύντομα η απογοήτευση. Η
Εισαγγελία άσκησε έφεση κατά της απόφασης και έναν χρόνο αργότερα άντε πάλι
από την αρχή.

Η διαδικασία που διεξήχθη ενώπιον του Μεικτού Ορκωτού Εφετείου της Αθήνας
θύμιζε πολύ την πρωτόδικη. Ακόμη και η απόφαση ήταν ακριβώς ίδια και για τους
δύο κατηγορουμένους. Το μόνο που διέφερε ήταν η άποψη του εισαγγελέα της
έδρας. Πρωτοδίκως η εισαγγελέας κ. Φανή Κοντοθανάση είχε εισηγηθεί την ενοχή
του Ρωχάμη, πεπεισμένη ότι εκείνος ήταν που έριξε τις χειροβομβίδες, ενώ στο
Εφετείο ο εισαγγελέας κ. Ν. Σίγουρας είχε τονίσει: «Δεν μπορώ να αχθώ σε
καταδικαστική πρόταση για τον Βαγγέλη Ρωχάμη με μόνο αποδεικτικό στοιχείο το
δακτυλικό αποτύπωμά του που βρέθηκε στο καταδιωκόμενο αυτοκίνητο».

Κανείς δεν τον άκουσε

Παρέμεινε 12 μήνες στη φυλακή, προσωρινά κρατούμενος. Γνωστός δικηγόρος του
Ηρακλείου Κρήτης, ο Μιχάλης Γερωνυμάκης βρέθηκε στη θέση εκείνων που κατά
καιρούς υπεράσπιζε. Κατηγορούμενος, και μάλιστα για διπλή δολοφονία. Της
συζύγου του και της πεθεράς του…

Η Αστυνομία είχε ειδοποιηθεί από τον ίδιο το μεσημέρι της 23ης Οκτωβρίου 1996,
όταν επιστρέφοντας στο σπίτι του βρέθηκε ­ όπως είπε ­ αντιμέτωπος με το πιο
μακάβριο θέαμα. Η γυναίκα του Μαρίνα και η μητέρα της Ειρήνη Κλαουράκη ήταν
νεκρές. Μαχαιρωμένες με μανία. Ίχνη παραβίασης της οικίας δεν διαπιστώθηκαν.
Αυτό σε συνδυασμό με το γεγονός ότι δεν γάβγισε ο σκύλος όταν μπήκε ο δράστης
κατηύθυναν τις υποψίες σε πρόσωπο οικείο. Οι κατηγορίες που απαγγέλθηκαν εις
βάρος του Μιχάλη Γερωνυμάκη στηρίχθηκαν στα ίχνη αίματος των θυμάτων που
βρέθηκαν στο νύχι του, καθώς και σε κάποιες αμυχές που έφερε ο ίδιος.

Έναν χρόνο μετά το διπλό έγκλημα κι ενώ οι δύο γιοι της οικογένειας ήταν
συνεχώς στο πλευρό του πατέρα τους, ο δικηγόρος κάθησε στο εδώλιο του Μεικτού
Ορκωτού Δικαστηρίου Ρεθύμνου. Η διαδικασία διήρκεσε 15 ημέρες και κατέληξε
στην κατά πλειοψηφία αθώωση του Μιχάλη Γερωνυμάκη. Οι τέσσερις ένορκοι δεν
θεώρησαν επαρκή τα επιβαρυντικά στοιχεία, τα οποία χαρακτήρισαν απλές
ενδείξεις και όχι αποδείξεις. Αντιθέτως, οι τρεις τακτικοί δικαστές, όπως
άλλωστε και ο εισαγγελέας, πείσθηκαν πως ο κατηγορούμενος είχε δολοφονήσει τις
δύο γυναίκες για να περιέλθει, μάλλον, στην κατοχή του η περιουσία τους.

Τη χαρά που προκάλεσε η απόφαση στον ίδιο και στα παιδιά του διαδέχθηκε πολύ
σύντομα η λύπη. Από την Εισαγγελία ασκήθηκε έφεση κατά της απόφασης, με
αποτέλεσμα να παραπεμφθεί ο δικηγόρος σε νέα δίκη με τις ίδιες πάντα
κατηγορίες.

Τριάμισι χρόνια μετά το πρωτοβάθμιο δικαστήριο, κατά τη διάρκεια των οποίων ο
Μιχάλης Γερωνυμάκης έφερε το στίγμα του δολοφόνου, κάθησε πάλι στο εδώλιο του
κατηγορουμένου. Αυτή τη φορά δικάστηκε από το Μεικτό Ορκωτό Εφετείο Πειραιώς.
«Έσφαξε τη σύζυγο και την πεθερά του σαν αρνιά», επισήμανε στους τακτικούς
δικαστές και τους ενόρκους ο εισαγγελέας της έδρας, εισηγούμενος την ενοχή του
χωρίς κανένα ελαφρυντικό.

Φαίνεται όμως πως δεν τον άκουσε κανείς. Τα μέλη του δικαστηρίου ομόφωνα τον
έκριναν αθώο. «Αθώος αλλά όχι ελεύθερος», δήλωσε ο ίδιος βγαίνοντας από την
αίθουσα του δικαστηρίου. «Αν δεν βρεθεί ο δράστης, δεν θα ησυχάσω», εξήγησε.

Με λίγα λόγια…

Η ταλαιπωρία των διπλοαθωωθέντων κάποτε ξεχνιέται. Τι να πουν όμως οι
διπλοκαταδικασθέντες; Οι κατηγορούμενοι εκείνοι που έχουν κατηγορηθεί και
καταδικαστεί για αδικήματα που διέπραξαν στην αλλοδαπή, οι οποίοι, αφού
εκτίσουν την ποινή τους εκεί, επιστρέφουν στη χώρα μας να ζήσουν ελεύθεροι
και, αντί αυτού, σύρονται πάλι σε δίκη για το ίδιο ακριβώς αδίκημα! Δεν είναι
λίγες αυτές οι περιπτώσεις και μάλιστα το ζήτημα έχει διχάσει τον νομικό
κόσμο. Όλοι θυμόμαστε τον Νίκο Ζαγγελίδη, τον ένα από τους τρεις Έλληνες
ναυτικούς που συνελήφθησαν το 1989 στην Αίγυπτο, ως πλήρωμα του πλοίου
«Θανάσης» στα αμπάρια του οποίου βρέθηκε μεγάλη ποσότητα χασίς. Και οι τρεις
καταδικάστηκαν σε ισόβια κάθειρξη, παρά το γεγονός ότι αποτελούσαν το κατώτερο
πλήρωμα και ενώ ο καπετάνιος παραμένει ελεύθερος. Οι προσπάθειες για τη
μεταφορά τους σε ελληνικές φυλακές προσέκρουαν πάντα στην αντίδραση των
αιγυπτιακών αρχών. Περί τα τέλη του 1998 ο Ν. Ζαγγελίδης αφέθηκε ελεύθερος
λόγω ανηκέστου βλάβης. Οι υπεύθυνοι των φυλακών Κανάτερ της Αιγύπτου τού
επέτρεψαν να πεθάνει στην πατρίδα του, της οποίας οι αρχές τού επεφύλασσαν
άλλη αντιμετώπιση. Τον παρέπεμψαν σε δίκη για όσα διέπραξε στην Αίγυπτο, λες
και δεν είχε πληρώσει με το παραπάνω… Ερήμην ­ αφού ήδη αργοπέθαινε ­ του
επέβαλαν ποινή κάθειρξης 11 1/2 ετών, την οποία όμως δεν πρόλαβε να εκτίσει.
Πόσο να αντέξει…