ΔΡΟΜΟΙ

Στα 1970…

… για ένα σύντομο διάστημα, πολλοί στη Δύση ­ και ακόμη περισσότεροι στον
Τρίτο Κόσμο ­ πίστευαν πραγματικά πως το σοβιετικό μοντέλο, ή κάτι παρόμοιο,
ήταν το πιο ελπιδοφόρο για το μέλλον της ανθρωπότητας. Με εξαίρεση τη
σταλινική ωμότητα, το σύστημα ήταν σε μερικούς σημαντικούς τομείς ανώτερο από
το σύστημα της Δύσης: παιδεία, υγεία, κοινωνική ασφάλιση. Στη Ρωσία, ας πούμε,
το προσδόκιμο ζωής διπλασιάστηκε και η παιδική θνησιμότητα μειώθηκε δέκα φορές
από το 1917. Από αυτή την άποψη, οι μπολσεβίκοι τήρησαν τις υποσχέσεις τους.

Το απόγειο…

… του κομμουνιστικού συστήματος ήταν στα 1970 ­ τότε που, με τη μια ή την
άλλη μορφή, κυβερνούσε το ένα τρίτο του κόσμου. Σήμερα γνωρίζουμε πως η
κορωνίδα του, η Σοβιετική Ρωσία, ήταν ήδη σάπια στο εσωτερικό της και
ανεπίδεκτη μεταρρυθμίσεων. Είναι άραγε δυνατόν οι ΗΠΑ, η κορωνίδα του
συστήματος της ελεύθερης αγοράς, να είναι και αυτή το ίδιο σάπια; Το ερώτημα
θέτει το βρετανικό περιοδικό «New Statesman», που επισημαίνει πως το
αμερικανικό σύστημα πέρασε και αυτό το απόγειό του και πως ίσως τα προσεχή 20
χρόνια οι Αμερικανοί να υποστούν τις ίδιες επώδυνες «προσαρμογές» που
υπέστησαν και οι Ρώσοι τα περασμένα 20 χρόνια.

Το ερώτημα…

… αυτό δεν τίθεται μόνο επειδή φαίνεται πια να τελειώνει η μεγάλη
χρηματιστηριακή άνθηση που τροφοδότησε την αμερικανική οικονομία ­ η οποία
ίσως ακολουθήσει και αυτή τον δρόμο της ιαπωνικής, που κάποτε τη θεωρούσαμε
άτρωτη. Τίθεται και εξαιτίας της αλαζονικής στάσης του προέδρου Μπους,
ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά στο περιβάλλον ­ κάτι που θα μπορούσε να στοιχίσει στο
μέλλον όσους νεκρούς στοίχισαν ο Στάλιν ή ο Μάο, λένε οι επικριτές του
Αμερικανού προέδρου. Στην Αμερική, όπου επωάστηκε η ιδεολογία της ελεύθερης
αγοράς, τόσο μεγάλη είναι η διαπλοκή της εξουσίας με τις αυτοκινητοβιομηχανίες
και τις εταιρείες πετρελαίου, που η χώρα χάνει μια από τις σημαντικότερες
εξελίξεις του 21ου αιώνα. Οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας είναι από τις πιο
γοργά αναπτυσσόμενες αγορές της Ευρώπης, που σε μερικές περιοχές της παρέχουν
το 10% του ηλεκτρισμού. Την ίδια ώρα, ο πρόεδρος Μπους καθηλώνει την
αμερικανική οικονομία στην εποχή του πετρελαίου και του κάρβουνου.

Τα τρωτά…

… της Αμερικής είναι κυρίως δύο. Πρώτον, έχει παραδοθεί στην υπερβολή. Όπως
ακριβώς ήταν αμαρτία για τους Σοβιετικούς να υποκύψουν στις ορέξεις των
καταναλωτών, το ίδιο αμαρτία είναι σήμερα για τους Αμερικανούς να τους
αρνηθούν οτιδήποτε. Δεύτερον, το αμερικανικό σύστημα διακυβέρνησης είναι
εξαιρετικά ευάλωτο και εξαρτημένο από τα επιχειρηματικά συμφέροντα. Ο
υπόλοιπος κόσμος μπορεί να προχωρήσει στην προστασία του περιβάλλοντος χωρίς
τους Αμερικανούς. Αλλωστε ήδη το κάνει (από το 1990, οι Αμερικανοί έχουν
αυξήσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου κατά 13%, ενώ οι Ευρωπαίοι μόλις
κατά 1%). Η Αμερική θα απομονωθεί: μια αχαλίνωτη ελεύθερη αγορά σε μια χώρα,
όπως άλλοτε ο σοσιαλισμός σε μια χώρα. Το ίδιο ανεφάρμοστο το ένα, όσο και το
άλλο. Με Μπους αντί για Στάλιν.