ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η μουσική δεν τον έσωσε

«Η μουσική με έσωσε», έλεγε ο Μόζες Μολελέκουα. Μα δεν είχε υπολογίσει καλά
τη φονική δύναμη της μνήμης.

Νότια Αφρική (σκίτσο του Ολλανδού Tom Trouw)

Τον θεωρούσαν τον πιο ταλαντούχο μουσικό τής γενιάς του. Η μουσική του ήταν
ένα μείγμα τζαζ και λαϊκής παράδοσης, με τους ρυθμούς και τη γλύκα της
Αφρικής. Αυτός ο άνθρωπος, έλεγαν, συμβολίζει την Αφρικανική Αναγέννηση:
γεννημένος το 1973 στην Τεμπίσα, ένα γκέτο έξω από το Γιοχάνεσμπουργκ, είδε
πολλούς φίλους του να πέφτουν θύματα της φτώχειας, της εγκληματικότητας ή των
συγκρούσεων ανάμεσα σε μέλη του Αφρικανικού Εθνικού Κογκρέσου και του Ινκάτα,
τις οποίες προκαλούσε το καθεστώς τού απαρτχάιντ για να δείξει πως αν
αναγκαζόταν να αποχωρήσει από την εξουσία θα ακολουθούσε χάος. Μα ο Μόζες
Μολελέκουα είχε καταφέρει να μείνει ζωντανός. «Η μουσική με έσωσε», έλεγε.
Στις 13 Φεβρουαρίου βρέθηκε κρεμασμένος στο γραφείο του. Στα πόδια του,
στραγγαλισμένη, ήταν η Φλο Εμτόμπα, σύζυγος και μάνατζέρ του. Οι ακριβείς
συνθήκες του θανάτου τους δεν θα αποκαλυφθούν ποτέ. Ο Μολολέκουα έπασχε από
κατάθλιψη, είπαν. Σε μία από τις συχνές κρίσεις του, σκότωσε τη γυναίκα του
και αυτοκτόνησε.

Η μάχη ανάμεσα στη μνήμη και τη λήθη, για την οποία μιλούσε ο Μίλαν Κούντερα,
παίρνει στη Νότια Αφρική απροσδόκητες διαστάσεις. Μπορείς να κατακτήσεις το
παρελθόν: το αποδεικνύει η έξοχη δουλειά της Επιτροπής τού Ντέσμοντ Τούτου για
την Αλήθεια και τη Συμφιλίωση. Το παρελθόν μπορεί, όμως, και να σε κατακτήσει.
Μόνο στη Νότια Αφρική, γράφει ο Τζων Χίγκινς στο TLS, υπάρχει μια τόσο
έντονη αντίθεση ανάμεσα σε μια ισχυρή κουλτούρα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων,
όπως απεικονίζεται στο νέο Σύνταγμα, και στην καθημερινή βία που απειλεί να
διαλύσει τον κοινωνικό ιστό της χώρας. Οι ληστείες, οι βιασμοί, οι δολοφονίες,
ακόμη και μέσα στις οικογένειες, ακόμη και στο κέντρο των μεγάλων πόλεων,
χαρακτηρίζονται από πρωτοφανή αγριότητα. Και όσοι διαμαρτύρονται, όπως 12.000
μέλη της πορτογαλικής κοινότητας που διαδήλωσαν πρόσφατα στο Κέηπ Τάουν,
εισπράττουν τη μήνι της κυβέρνησης. «Οι άνθρωποι αυτοί είναι πολιτικοί μας
αντίπαλοι, δεν σέβονται τις μάζες που μας εξέλεξαν», δήλωσε ο υπουργός
Ασφαλείας Στηβ Τσεουέτε.

Δίπλα στη βία, η αλαζονεία. Το χάος που επικρατεί στη Νότια Αφρική δεν είναι η
δικαίωση των ρατσιστών, αλλά η θλιβερή κληρονομιά τής πολιτικής τους. Η μνήμη
λυτρώνει, αλλά η μίμηση σκοτώνει. Μόνο η λογοτεχνία μπορεί να δώσει τη λύση.
«Η κριτική ανάγνωση, στην οποία οφείλω οτιδήποτε έχω κάνει στο πολιτικό πεδίο,
κρατά το μυαλό άγρυπνο απέναντι στη δημοκοπία και τη συνθηματολογία που
καλύπτουν τόσο συχνά την κατάχρηση εξουσίας», είπε σε μια διάσκεψη που έγινε
πριν από λίγες ημέρες στο Κέηπ Τάουν ένας εκλεκτός καλεσμένος και ένας
βασανισμένος διανοούμενος. Ήταν ο Έντουαρντ Σαϊντ. Εκείνον, πάντως, η
λογοτεχνία τον έσωσε.