ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το τέλος των ψυχιατρικών γκέτο

Μετά την Ιταλία, την Αγγλία και ορισμένες αμερικανικές πολιτείες, ήλθε η
σειρά της Γαλλίας να κλείσει τα ψυχιατρικά της ιδρύματα. Άντε και στα δικά
μας.

Ιούλιος 1998. Στο κέντρο ψυχιατρικής νοσηλείας της Μάντοβα

Όλα ξεκίνησαν από μερικούς τολμηρούς Ιταλούς ψυχιάτρους, μπολιασμένους από το
πνεύμα του ’68, που διάλεξαν το Αρέτσο της Τοσκάνης για να δοκιμάσουν ένα
φιλόδοξο σχέδιο: το κλείσιμο των ασύλων και την επανένταξη των ψυχασθενών στην
κοινωνία. Στις αρχές της δεκαετίας του ’70, το δημοτικό ίδρυμα της πόλης είχε
800 ασθενείς. Το 1975, ο αριθμός τους είχε μειωθεί στο μισό. Τρία χρόνια
αργότερα, ύστερα από πρόταση του ψυχιάτρου Φράνκο Μπαζάλια, η Ιταλία
υιοθετούσε νόμο που απαγόρευε κάθε νέα εισαγωγή στα manicomi. Και το 1997
αποφασίστηκε να κλείσουν όλα τα ιδρύματα. Αλλά το Αρέτσο είχε κλείσει το δικό
του από το 1992. Σήμερα, το 90% των ψυχασθενών της επαρχίας ζουν στα σπίτια
τους. Οι υπόλοιποι νοσηλεύονται στην ψυχιατρική μονάδα του νοσοκομείου και σε
μικρούς ξενώνες στο κέντρο της πόλης.

Πώς να ελευθερώσεις τους τρελούς από τις αλυσίδες τους χωρίς να τους
καταδικάσεις σε συνθήκες διαβίωσης ακόμη χειρότερες απ’ αυτές που
χαρακτηρίζουν τον εγκλεισμό τους; Πώς να κλείσεις τα ψυχιατρικά γκέτο χωρίς να
παραδώσεις τους ενοίκους τους στις δυνάμεις της «ελεύθερης αγοράς»; Πώς να
πείσεις τους «γνωστικούς» να δεχθούν πλάι τους εκείνους που κάτι δεν
κατάλαβαν, κάτι δεν αποδέχθηκαν, σε κάτι αρνήθηκαν να προσαρμοστούν; Στα
ερωτήματα αυτά της σύγχρονης ψυχιατρικής, το Αρέτσο έχει δώσει μια απάντηση. Ο
Γάλλος υπουργός Αλληλεγγύης Μπερνάρ Κουσνέρ, επιτέλους σε οικείο περιβάλλον,
θέλει τώρα να χρησιμοποιήσει αυτή την εμπειρία για να αντικαταστήσει τα
γερασμένα και απομονωμένα άσυλα της χώρας του με δομές πιο ευέλικτες, πιο
ανθρώπινες, πιο φιλικές. «Για πόσο καιρό ακόμη θα κρυβόμαστε πίσω από το
πρόσχημα ότι η ψυχασθένεια προκαλεί φόβο;» αναρωτιόταν την περασμένη εβδομάδα.
«Με ποιο δικαίωμα εξακολουθούμε να νοσηλεύουμε αυτούς που το έχουν ανάγκη
μακριά από τα σπίτια τους;»

Η εποχή των ειδικευμένων κέντρων ψυχιατρικής νοσηλείας φθάνει στο τέλος της,
αναφέρει έκθεση δύο Γάλλων ψυχιάτρων που δόθηκε πριν από λίγες ημέρες στη
δημοσιότητα. Ανίκανα να οργανώσουν τη μεταρρύθμισή τους, τα «τρελάδικα» πρέπει
να κλείσουν. Η επανίδρυση της ψυχικής υγείας αποτελεί αίτημα των καιρών. Αλλά
αυτή η επανίδρυση πρέπει να γίνει με κέντρο τούς ασθενείς. Σ’εκείνους
στηρίζεται η ψυχιατρική και, παρά ταύτα, η πρόσβασή τους στον δημόσιο λόγο
είναι από περιορισμένη ώς ανύπαρκτη. Πρέπει λοιπόν να λάβουν μέρος σε κάθε
στάδιο της χάραξης των νέων θεραπευτικών στρατηγικών. Πρέπει να τους δοθεί η
δυνατότητα να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Και το υπ’αριθμόν ένα δικαίωμα
είναι ότι όποιος εισάγεται σ’ ένα νοσοκομείο πρέπει να μπορεί το ταχύτερο
δυνατό να το εγκαταλείψει.